Radio Opole » Kraj i świat
2024-03-28, 13:00 Autor: PAP

Ekspert o kaszubskich zwyczajach: w Wielki Piątek kultywowano chłostanie domowników rózgą agrestu lub jałowca

Na Kaszubach w Wielki Piątek - tzw. Płaczëbóg obowiązywał bardzo ścisły post, a miejscami kultywowano archaiczny obyczaj biczowania się, smagania domowników rózgą agrestu lub jałowca - przypomniał kaszubskie zwyczaje w rozmowie z PAP Bartosz Stachowiak z Muzeum – Kaszubskiego Parku Etnograficznego we Wdzydzach.

"Dawniej na Kaszubach pierwsze dni Wielkiego Tygodnia poświęcano na prace w gospodarstwie - bielono ściany, sprzątano obejście i domostwo, wymiatano śmieci poza obręb zagrody w rytualny sposób, tak, aby nikt nie zauważył uwalniając magicznie domostwo od pcheł i robactwa, które miało przenieść się do obejścia sąsiada" - mówił PAP pracownik Muzeum – Kaszubskiego Parku Etnograficznego im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Bartosz Stachowiak.


Podkreślił, że Wielki Czwartek uważany był za najodpowiedniejszą porę do siania, sadzenia kwiatów oraz młodych drzewek. Tego dnia zwykle gotowano i barwiono jaja. "Na Kaszubach nie było nigdy tradycji zdobienia jajek wzorami, jak w innych regionach Polski. Zachował się natomiast bardzo archaiczny zwyczaj barwienia skorupek jaj na kolor czerwony – ochronny" - wyjaśniał. Dodał, że stosowano także barwę niebieską, zieloną i brązową, uzyskiwaną z barwników naturalnych (cykorii, łupin cebuli, oziminy, kory dębu, olchy lub brzozy) lub z kolorowych opakowań papierowych z np. kaw zbożowych.


Na Kaszubach w Wielki Piątek obowiązywał bardzo ścisły post, a miejscami kultywowano archaiczny obyczaj biczowania się, smagania domowników rózgą agrestu lub jałowca – tzw. Płaczëbóg.


Stachowiak podkreślił, że popularna obecnie wielkanocna potrawa, jaką jest żur pozostał z nami jako swoiste wspomnienie postu. "W przeszłości w niektórych rejonach Kaszub w okresie Wielkiego Tygodnia urządzano obrzędowe chowanie żuru jako pożegnanie tej powszechnie spożywanej w czasie Wielkiego Postu potrawy. Wówczas to młodzież wśród ogólnej uciechy rozbijała garnek z żurem najczęściej na plecach jednego z uczestników pochodu" - tłumaczył.


W Wielką Sobotę rozpalano i święcono nowy ogień oraz poświęcano symboliczne jadło w postaci "święconki". Stachowiak zaznaczył, że dziś jest to zwyczaj powszechny, ale jeszcze na początku XX wieku praktykowany był głównie w dworach szlacheckich i chałupach co zamożniejszych gburów (gburzy lub gburowie - na Pomorzu w XV-XIX wieku gospodarze, zamożni chłopi, posiadający własne duże gospodarstwa tzw. gburstwa - PAP). Natomiast uboga ludność z koszyczkami napełnionymi świątecznym jadłem ustawiała się przy przydrożnych kapliczkach oczekując przejazdu księdza, który przy okazji świecił i te pokarmy.


Jednym z ważniejszych obrzędów praktykowanych na Kaszubach jeszcze w latach międzywojennych była rytualna kąpiel w wodzie źródlanej, rzecznej lub jeziornej. "Wierzono, że tzw. +Jastrowô woda+ nabiera magicznej mocy przed wschodem słońca w Niedzielę Wielkanocną - chroni przed chorobami oczu i skóry, poprawia urodę i zachowuje nieprzemijającą świeżość. Ablucji dokonywano zachowując całkowitą ciszę i powagę" - powiedział.


W Wielkanoc odbywały się w kościołach uroczystości religijne Zmartwychwstania Pańskiego. Rozmówca PAP dodał, że niektórzy badacze zanotowali, iż post obowiązywał jeszcze przed południem. Rano spożywano prażone ryby i śliwki z kluskami. Natomiast w południe, w zależności od zamożności rodziny, podawano prażnicę czyli jajecznicę na słoninie, kiełbasy, szynkę, gotowane jaja, ciasta drożdżowe uformowane w malownicze baby. Stół zdobił baranek z masła, a rodzina dzieliła się poświęconym jajkiem.


W Poniedziałek Wielkanocny rozpoczynał się dingus zwany również "dëgusa". "Na Kaszubach ów pradawny obyczaj polegał na chłostaniu dziewcząt i kobiet przez młodzież męską gałązkami brzozowymi, czasem z dodatkiem jałowca" - wyjaśnił ekspert. Dodał, że wykupem dla "dëgowników" były jajka, kiełbasa, ciasto lub kilka groszy.(PAP)


autor: Piotr Mirowicz


pm/ dki/


Kraj i świat

2024-05-29, godz. 21:50 French Open - Świątek poprawiła bilans z byłymi liderkami Pojedynek w drugiej rundzie wielkoszlemowego French Open z Japonką Naomi Osaką był 33. meczem Igi Świątek z tenisistkami, które w przeszłości były liderkami… » więcej 2024-05-29, godz. 21:50 Szef MS o zakończeniu procedury z art. 7: dzięki temu Polska jest silniejsza w UE Decyzja KE o zakończeniu procedury z art. 7 wobec Polski to sukces całego rządu; dzięki temu nasz kraj jest silniejszy w UE, podwyższa się reputacja Polski… » więcej 2024-05-29, godz. 21:50 Orban: Giorgia Meloni i Marine Le Pen powinny bliżej współpracować w nowej kadencji PE Premier Węgier Viktor Orban powiedział w opublikowanym w środę wywiadzie dla francuskiego tygodnika 'Le Point', że po wyborach do europarlamentu premier Włocha… » więcej 2024-05-29, godz. 21:30 French Open - Świątek awansowała do trzeciej rundy (opis) Iga Świątek wygrała z Japonką Naomi Osaką 7:6 (7-1), 1:6, 7:5 w drugiej rundzie wielkoszlemowego turnieju French Open. Prowadząca w światowym rankingu polska… » więcej 2024-05-29, godz. 21:30 French Open - Hurkacz na kort ma wrócić w czwartek o 11 Przerwany z powodu deszczu mecz Huberta Hurkacza z amerykańskim tenisistą Brandonem Nakashimą w 2. rundzie wielkoszlemowego French Open ma zostać dokończony… » więcej 2024-05-29, godz. 21:30 Bodnar: będą kolejne wnioski o uchylenie immunitetów polityków z Suwerennej Polski Kolejne wnioski o uchylenie immunitetów w związku z nieprawidłowościami w wydatkowaniu środków z Funduszu Sprawiedliwości są w przygotowaniu i będą dotyczyć… » więcej 2024-05-29, godz. 21:30 Na granicę z Białorusią wróci strefa buforowa; będzie więcej wojska i policji (synteza) Premier Donald Tusk zapowiedział przywrócenie strefy buforowej na granicy z Białorusią; na granicę trafi więcej wojska i policji. To reakcja na zaatakowanie… » więcej 2024-05-29, godz. 21:30 MP w szachach - Wojtaszek, Malcewska i Kaszlinska na czele przed ostatnią rundą Radosław Wojtaszek oraz Aleksandra Malcewska i Alina Kaszlinska - wszyscy po sześć punktów - prowadzą po ośmiu z dziewięciu rund mistrzostw Polski w szachach… » więcej 2024-05-29, godz. 21:30 Kaczyński: wedle definicji UE praworządność w Polsce jest wtedy, gdy jest proniemiecki rząd Mam w tej chwili prostą definicję praworządności w Polsce wedle Unii Europejskiej: jak rząd jest proniemiecki, to jest praworządność, a jak nie jest, to… » więcej 2024-05-29, godz. 21:20 Francja/ Szef MSZ zarzucił Hiszpanii i Irlandii motywy polityczne w uznaniu Palestyny Szef MSZ Francji Stephane Sejourne zarzucił krajom, które uznały państwo palestyńskie, że w tej kwestii ważniejsze było dla nich 'pozycjonowanie polityczne'… » więcej
3456789
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »