Radio Opole » Kraj i świat
2024-07-07, 12:10 Autor: PAP

Szczyt NATO upamiętni 75. rocznicę powstania Sojuszu Północnoatlantyckiego (dokumentacja)

We wtorek w Waszyngtonie rozpoczyna się trzydniowy szczyt NATO, mający upamiętnić 75. rocznicę podpisania Traktatu Północnoatlantyckiego. Ten dokument założycielski NATO został podpisany 4 kwietnia 1949 roku w stolicy USA. Sojusz świętuje swój jubileusz w obliczu rosnącej niepewności co do sytuacji na froncie w Ukrainie i przywództwa w USA.

"Zobowiązanie, na którym zostało ufundowane NATO, jest jedno: atak na jednego sojusznika jest atakiem na wszystkich. Na tym fundamencie zbudowaliśmy najpotężniejszy i najskuteczniejszy sojusz w historii" - oświadczył w przeddzień 75. rocznicy NATO sekretarz generalny Jens Stoltenberg. Dodał jednak, że "świętując osiągnięcia NATO, nie poprzestajemy na nich". "Europa stoi teraz w obliczu wojny na skalę, którą uważaliśmy za historię" - podkreślił.


W kwietniu uroczystości rocznicowe odbyły się w kwaterze głównej Sojuszu w Brukseli. Udział w nich wzięli ministrowie spraw zagranicznych wszystkich 32 krajów członkowskich. Specjalnie na tę ceremonię sprowadzono do Brukseli oryginał Traktatu Północnoatlantyckiego - dokument po raz pierwszy opuścił terytorium Stanów Zjednoczonych.


Traktat Północnoatlantycki podpisało w 1949 r. w Waszyngtonie 12 państw: USA, Kanada, Belgia, Dania, Francja, Islandia, Włochy, Luksemburg, Holandia, Norwegia, Portugalia i Wielka Brytania. Sojusz powstał jako przeciwwaga dla Związku Radzieckiego i miał utrzymać obecność wojsk amerykańskich w Europie po II wojnie światowej.


Zobowiązanie, o którym mówił Stoltenberg, zostało zapisane w artykule 5. traktatu. Nakazuje on pozostałym państwom członkowskim Sojuszu udzielenie pomocy "zaatakowanemu krajowi przez natychmiastowe podjęcie, indywidualnie lub z innymi krajami, działań, jakie uznają one za konieczne, z użyciem sił zbrojnych włącznie, aby przywrócić i utrzymać bezpieczeństwo obszaru północnoatlantyckiego". Art. 5., który powstał w kontekście zimnowojennym z myślą o Rosji, do tej pory uruchomiono tylko raz i w zupełnie innych okolicznościach - po zamachach terrorystycznych dokonanych przez Al-Kaidę w Stanach Zjednoczonych 11 września 2001 r. NATO już dzień później uznało je zgodnie za atak na cały Sojusz.


Agresja na jedno z państw członkowskich nie musi jednak prowadzić automatycznie do uruchomienia art. 5. Rozwiązaniem pośrednim są konsultacje, które opisuje art. 4.: "Strony będą się wspólnie konsultowały, ilekroć, zdaniem którejkolwiek z nich, zagrożone będą integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo którejkolwiek ze stron".


Procedurę w ramach art. 4 uruchamiano w historii Sojuszu kilkukrotnie. Zabiegał o to w 2014 r. ówczesny polski prezydent Bronisław Komorowski po tym, gdy 1 marca tamtego roku wyższa liczba parlamentu Rosji wydała zgodę na użycie rosyjskich sił zbrojnych na terytorium Ukrainy. Trzy dni później, 4 marca, Rada Północnoatlantycka obradowała w tej sprawie pod przewodnictwem sekretarza generalnego Andersa Fogha Rasmussena.


Polska rozważała także uruchomienie art. 4 po wybuchu rakiety w Przewodowie w listopadzie 2022 r., w wyniku którego zginęły dwie osoby. Premier Mateusz Morawiecki uznał jednak, że konsultacje nie będą potrzebne.


Z art. 4 korzystała także Turcja. W lutym 2003 r. – jeszcze przed inwazją na Irak - w obliczu rosnącego napięcia wystąpiła o konsultacje w tym trybie, obawiając się ataku rakietowego na swoje terytorium ze strony Iraku. W 2012 r. domagała się konsultacji w związku ze swoim konfliktem z Syrią.


Konsultacje, formalne i nieformalne, dotyczą wszystkich spraw ważnych dla Sojuszu – działań wojskowych, rozwijania nowych zdolności obronnych, współpracy z państwami spoza NATO. Odbywają się w grupach roboczych i komitetach, mogą w nich uczestniczyć przedstawiciele rządów i eksperci.


W ciągu 75 lat Sojusz potroił liczbę członków. Proces rozszerzania NATO zaczął się jeszcze podczas zimnej wojny. W 1952 r. do Sojuszu dołączyły Grecja i Turcja, a w 1955 r. Republika Federalna Niemiec. W odpowiedzi na to Moskwa zainicjowała powstanie Układu Warszawskiego. W 1982 r. członkiem Sojuszu została Hiszpania.


Choć po upadku ZSRR pojawiły się głosy wzywające do rozwiązania NATO, stało się wręcz odwrotnie - Sojusz zaczął się rozszerzać o dawne kraje bloku komunistycznego. Polska wstąpiła do Sojuszu w 1999 r. wraz z Czechami i Węgrami. W 2004 r. przyjęto Bułgarię, Rumunię, Słowację i Słowenię oraz po raz pierwszy kraje należące w przeszłości do ZSRR: Litwę, Łotwę i Estonię. W 2009 r. nowymi członkami zostały Albania i Chorwacja, w 2017 r. - Czarnogóra, a w 2020 r. Macedonia Północna. Po rosyjskiej agresji na Ukrainę w 2022 r. zabiegi o przystąpienie rozpoczęły Finlandia i Szwecja - pierwsza dokonała tego rok później, druga - 7 marca 2024 roku.


Traktat Północnoatlantycki nie precyzuje jasno kryteriów przystąpienia do Sojuszu. Zgodnie z art. 10 członkostwo jest otwarte dla każdego "państwa europejskiego, które jest w stanie wspierać zasady niniejszego Traktatu i przyczyniać się do bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego". Ten sam artykuł mówi o tym, że akcesja dokonuje się za jednomyślną zgodą wszystkich krajów członkowskich.


O akcesję zabiegają obecnie Bośnia i Hercegowina, Gruzja i Ukraina. Spośród krajów Unii Europejskiej poza NATO są obecnie Austria i Irlandia oraz byłe kolonie brytyjskie: Malta i Cypr. (PAP)


mce/ mal/


arch.


Kraj i świat

2024-07-09, godz. 15:20 UE/ Źródła w PE: nowa skrajna grupa Patrioci dla Europy ma zostać wykluczona z podziału stanowisk Zainicjowana przez premiera Węgier Viktora Orbana skrajnie prawicowa grupa Patrioci dla Europy (PdE) ma zostać wykluczona z podziału stanowisk w Parlamencie… » więcej 2024-07-09, godz. 15:20 Lublin/ Osiem lat więzienia za spowodowanie katastrofy drogowej, w której zginęły cztery osoby Na osiem lat więzienia skazał we wtorek Sąd Okręgowy w Lublinie 65-letniego Mirosława W. oskarżonego o nieumyślne spowodowanie katastrofy na drodze krajowej… » więcej 2024-07-09, godz. 15:10 Aktywiści krytykują ustawę dot. definicji gwałtu; Lewica: nie zgłosimy poprawek Senat zajmie się w tym tygodniu nowelą Kodeksu karnego, zmieniającą definicję gwałtu. Aktywiści oceniają, że nowela jest niezgodna z Konwencją stambulską… » więcej 2024-07-09, godz. 15:10 Giro d'Italia kobiet - Fisher-Black wygrała etap, Polki daleko Nowozelandka Niamh Fisher-Black (SD Worx) wygrała w miejscowości Toano trzeci etap wyścigu kolarskiego Giro d'Italia. Koszulkę liderki zachowała czwarta na… » więcej 2024-07-09, godz. 15:10 Gwiazdy żegnają Jerzego Stuhra 'Jego role zawsze budziły we mnie czułość. Po napisaniu tego zdania uświadomiłem sobie, że to on zawsze budził we mnie czułość. Czy to kwestia głosu… » więcej 2024-07-09, godz. 15:10 Liga włoska - Włoch Kean przeszedł z Juventusu do Fiorentiny Napastnik reprezentacji Włoch Moise Kean przeszedł z Juventusu Turyn do Fiorentiny - poinformował we wtorek klub z Florencji. » więcej 2024-07-09, godz. 15:10 Jerzy Fedorowicz o Jerzym Stuhrze: wielki artysta, a dla mnie osobiście, najbliższy przyjaciel Wielki artysta, a dla mnie osobiście, najbliższy przyjaciel. Znamy się, znaliśmy się od 1966 r., pracowaliśmy ze sobą przez pięćdziesiąt lat - powiedział… » więcej 2024-07-09, godz. 15:10 Zespół Arkadiusza Jakubika Dr Misio ogłasza jesienną trasę koncertową 17 października w Toruniu rozpocznie się jesienna trasa koncertowa zespołu Dr Misio, którego frontmanem jest Arkadiusz Jakubik. Fani popularnego aktora będą… » więcej 2024-07-09, godz. 15:10 Nauczyciel Przemek Staroń: gratuluję każdej osobie, która zdecydowała się do podejść do matury Wyobrażam sobie ludzi, którzy przystąpili do matury w stanie zakochania, kryzysu psychicznego, żałoby. Uważam, że rozmowa o wynikach sumarycznych powinna… » więcej 2024-07-09, godz. 15:00 Prezydent o Jerzym Stuhrze: jego kreacje aktorskie pozostaną na zawsze świadectwem wybitnego talentu i profesjonaliz… Prezydent Andrzej Duda podkreślił, że zmarły we wtorek Jerzy Stuhr był wybitną postacią polskiej sceny teatralnej i filmowej, zaś jego kreacje aktorskie… » więcej
47484950515253
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »