Radio Opole » Kraj i świat
2022-12-10, 08:20 Autor: PAP

Historyk Marta Gorajczyk-Woźniak: Niemcy mordowali dzieci Zamojszczyzny zastrzykami z fenolu

Czesława Kwoka stała się symbolem najmłodszych ofiar deportacji zamordowanych w KL Auschwitz. Niemcy mordowali dzieci z Zamojszczyzny zastrzykami z fenolu. Z trzech transportów ocalało tylko 5 chłopców i 44 dziewczęta - powiedziała PAP historyk IPN Marta Gorajczyk-Woźniak

11 kwietnia 1942 r. Niemcy przeprowadzili pierwszą deportację Żydów z Zamościa do niemieckich obozów zagłady w Bełżcu i Sobiborze.


Kolejne akcje deportacyjne trwały od maja do sierpnia. Pierwszy akt tragicznego losu wysiedlonych rozgrywał się na przy ul. Orlicz-Dreszera na tzw. rampie buraczanej w okolicy stacji Zamość-Starówka. Przez lata ładowano tu buraki cukrowe, dostarczane do cukrowni "Klemensów" koło Zamościa. 18 października ostatnia grupa zamojskich Żydów licząca ok. czterech tysięcy osób została przeszła na piechotę do getta w Izbicy, lecz i oni trafili do komór gazowych Bełżca i Sobiboru. Historycy szacują, że z grupy zamojskich Żydów wojnę przeżyło ok. 50 osób.


Gdy dobiegła końca akcja deportacyjno-eksterminacyjna ludności żydowskiej, w nocy z 27 na 28 listopada 1942 r. Niemcy rozpoczęli wysiedlanie Polaków z dystryktu lubelskiego. Akcją zostały objęto powiaty biłgorajski, hrubieszowski, tomaszowski i zamojski.


Deportacje ludności z Zamojszczyzny - "specjalnego laboratorium SS" był wstępnym etapem realizacji zbrodniczego Generalnego Planu Wschodniego, który zakładał wysiedlenie kilkudziesięciu milionów osób ze Wschodu i osiedlenie tam niemieckiej ludności w ramach poszerzania tzw. "przestrzeni życiowej" III Rzeszy.


"Pierwszy etap wysiedleń trwał od 27 listopada do 24 grudnia 1942 r. i objął wsie głównie w powiecie zamojskim oraz pojedyncze miejscowości w hrubieszowskim i tomaszowskim" - powiedział PAP historyk IPN, dr. Rafał Drabik.


Na przełomie listopada i grudnia w Zamościu i Zwierzyńcu Niemcy zorganizowali obozy przejściowe dla ludności cywilnej. Było też kilka mniejszych obozów np. w Tarnogrodzie.


W obozach przejściowych selekcjonowano więźniów; część z nich trafiła do Rzeszy na przymusowe roboty w rolnictwie lub przemyśle. Innych kierowano do obozów koncentracyjnych, głównie do KL Auschwitz. Dzieci rozdzielano od rodziców" - wyjaśnił Drabik.


10 grudnia 1942 r. z zamojskiej rampy przy ul. Orlicz-Dreszera wyruszył pierwszy transport Polaków-więźniów niemieckiego obozu przesiedleńczego w Zamościu do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau. Wśród nich było 318 kobiet i dziewcząt.


640 osób stłoczono w kilku krytych wagonach, które używano do przewozu koni, bydła lub towarów (tzw. wagonach bydlęcych). Brakowało wody i żywności, a na zewnątrz panował mróz. Do Auschwitz transport dotarł w nocy z 12 na 13 grudnia.


"Wśród deportowanych była grupa dzieci. Większość chłopców poddano szpilowaniu - zabójczym zastrzykom z fenolu dokonywanym przez niemieckich sanitariuszy z SS. W ich aktach zgonu najczęściej wpisywano +zapalenie płuc+ jako przyczynę zgonu, czasem wpisywano nazwy innych chorób, które szalały w obozie. Komendantura obozu chciała stworzyć pozory, że więźniowie umierają głównie z przyczyn naturalnych i zataić swoje masowe zbrodnie. 17 grudnia 1942 r. Niemcy wykryli, że matki, by zachować je pod swoją opieką przebrały za dziewczynki dwóch chłopców Mieczysława Rycaja i Tadeusza Rycyka. Przenieśli ich na oddział męski i 21 stycznia 1943 r. zamordowali zastrzykami dosercowymi z fenolu" - powiedziała PAP historyk IPN Marta Gorajczyk-Woźniak.


Najbardziej znaną młodocianą ofiarą niemieckich zbrodni popełnianych na deportowanych z Zamojszczyzny była urodzona 15 sierpnia 1928 r. Czesława Kwoka. Pochodziła z Wólki Złojeckiej. Do Auschwitz trafiła 13 grudnia 1942 r. wraz z pierwszym zamojskim transportem.


"Czesława Kwoka stała się symbolem najmłodszych najmłodszych ofiar deportacji zamordowanych w KL Auschwitz. Tam otrzymała numer obozowy 26 947. Zachowało się słynne zdjęcie obozowego fotografa Wilhelma Brasse. W 2018 r. brazylijska artystka Marina Amaral dokonała koloryzacji fotografii. Dzięki temu widzimy, że tuż przed wykonaniem fotografii została uderzona przez niemiecką nadzorczynię w twarz, z ust pociekła jej krew. Oczy miała zapłakane, a buzię posiniaczoną" - wyjaśniła Gorajczyk-Woźniak, dodając, że na pokolorowanym zdjęciu widać tzw. "czerwony winkiel" - naszyte na obozowy pasiak oznaczenie więźniów politycznych.


12 marca 1943 r. niespełna 15-letnia więźniarka została zamordowana zastrzykiem fenolu przez sanitariusza SS. W jej akcie zgonu wpisano "zapalenie płuc”, jako przyczynę.


"Niemcy +szpilowali+ zastrzykami dzieci z Zamojszczyzny, głównie chłopców. 1 marca 1943 r. zabili w ten sposób grupę 80 chłopców z Zamojszczyzny. Z trzech transportów z Zamościa do Auschwitz wysłano trzy transporty, który dotarły tam 13 i 16 grudnia 1942 i 5 lutego 1943 r. łącznie przywieziono 1301 osób, w tym 119 dzieci i młodzież poniżej 18. roku życia. Z najmłodszych ocalało tylko 5 chłopców i 44 dziewczęta" - powiedziała Gorajczyk-Woźniak. Podkreśliła, że dla najmłodszych więźniów oddzielnie ich od matek było bolesną traumą, obecną w ich pamięci do końca życia.(PAP)


autor: Maciej Replewicz


mr/ dki/ pat/


Kraj i świat

2023-02-06, godz. 03:40 Silne trzęsienie ziemi w Turcji Trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,8 (według innych źródeł 7,9) wystąpiło w poniedziałek nad ranem w środkowej Turcji - poinformowało Europejskie Centrum… » więcej 2023-02-06, godz. 03:10 USA/Zmarł aktor Charles Kimbrough W wieku 86 lat zmarł w Culver City, w Kalifornii, aktor telewizyjny i teatralny Charles Kimbrough - poinformował w niedzielę w swym serwisie internetowym dziennik… » więcej 2023-02-06, godz. 03:10 Lubuskie/ Utrudnienie na S3, odcinek Sulechów-Świebodzin; doszło do awarii pojazdu ciężarowego Utrudnienie na S3, odcinek Sulechów - Świebodzin; doszło do awarii pojazdu ciężarowego na wysokości ronda. Zablokowana została łącznica wjazdowa na w… » więcej 2023-02-06, godz. 01:50 Dziesięć śmiertelnych ofiar lawin w Austrii i Szwajcarii Dziesięć osób zginęło w sobotę i niedzielę w serii lawin śnieżnych w Alpach szwajcarskich i austriackich - poinformowały władze. Ponawiane są apele… » więcej 2023-02-06, godz. 01:10 USA/Nurkowie marynarki wojennej poszukują szczątków chińskiego balonu szpiegowskiego Nurkowie marynarki wojennej USA poszukują szczątków chińskiego balonu szpiegowskiego, który został zestrzelony nad Atlantykiem u wybrzeży Południowej Karoliny… » więcej 2023-02-06, godz. 00:40 Liga NBA - Curry znów musi pauzować z powodu kontuzji Stephen Curry, czterokrotny mistrz koszykarskiej ligi NBA, doznał kontuzji lewej nogi i jego absencja w grze potrwa prawdopodobnie kilka tygodni. Gwiazdor Golden… » więcej 2023-02-06, godz. 00:40 Wielkopolskie/ W gminie Mosina wybrano burmistrza Mieszkańcy gminy Mosina (Wielkopolskie) zdecydowali w niedzielę podczas przedterminowych wyborów o wyborze Dominika Michalaka na nowego burmistrza. Poprzedni… » więcej 2023-02-05, godz. 23:50 Ukraina/Zełenski:wróg będzie próbował w lutym dokonać czegoś "symbolicznego" Prezydent Wołodymyr Zełenski wyraził w niedzielę przypuszczenie, że Rosjanie będą próbowali dokonać w lutym czegoś 'symbolicznego' aby zrównoważyć… » więcej 2023-02-05, godz. 23:10 Liga hiszpańska - 20. kolejka (akt.) Wyniki 20. kolejki hiszpańskiej ekstraklasy piłkarskiej: niedzielaBarcelona 3 - Jordi Alba 58, Gavi 70, Raphinha 79Sevilla 0Mallorca 1 - Nacho 13-samob.Real… » więcej 2023-02-05, godz. 23:10 Liga włoska - Inter górą w derbach Mediolanu Inter Mediolan pokonał w derbowym meczu AC Milan 1:0 w 21. kolejce włoskiej ekstraklasy. Jedyną bramkę w 34. minucie zdobył Lautaro Martinez. Inter w tabeli… » więcej
1234567
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »