Radio Opole » Kraj i świat
2021-07-25, 07:40 Autor: PAP

„Architektura dwudziestolecia”, czyli jak budowano w II RP

Koniec Wielkiej Wojny w całej Europie oznaczał początek nowej epoki. „Architekci zaczęli szukać nowych form, które odpowiadałyby potrzebom nowego świata” – czytamy w książce „Architektura dwudziestolecia” Heleny Postawki-Lech.

Urbanistyka nie należy jednak to łatwych zajęć. „Miasto jest bardzo skomplikowanym organizmem. Żyje w nim przecież wielu ludzi o odmiennych potrzebach, które trzeba pogodzić w jednej przestrzeni” – zauważa Helena Postawka-Lech.


Budownictwo i architekturę XX wieku zrewolucjonizował żelbet, który pozwalał na tworzenie konstrukcji o różnych kształtach, np. paraboli (możemy ją zobaczyć w Hali Targowej w Gdyni zbudowanej w latach trzydziestych). Kolejną rewolucję w architekturze przyniosły spawane konstrukcje stalowe, które „doprowadziły do upowszechnienia w Polsce wieżowców, niebotyków, jak je nazywano w dwudziestoleciu międzywojennym” – wyjaśnia autorka.


W międzywojniu dużą wagę przykładano do kwestii budowy mieszkań. Państwo musiało zatroszczyć się o tych, którzy utracili w wyniku wojny dach nad głową. Miasta pełne były również nowo przybyłych, którzy postanowili szukać szansy na lepszą przyszłość. Nowe budownictwo musiało zatem sprostać ich potrzebom, a projektowanie mieszkań stało się ciekawym wyzwaniem dla architektów. „Szukali oni sposobu, aby budować ekonomicznie, a równocześnie ergonomicznie – mieszkanie miało być tanie w budowie i użytkowaniu, ale też wygodnie i pasujące do trybu życia nowoczesnego człowieka” – czytamy.


Funkcjonalność mieszkań spełniała się chociażby dzięki ich wyposażeniu, a popularność zyskiwały meble wielofunkcyjne. Nowością były także kanalizacja, elektryczność i gaz, które na szeroką skalę zaczęły pojawiać się w mieszkaniach właśnie w okresie międzywojnia.


Budowano również domy. „Niektóre mniejsze i skromne, inne większe i okazałe, zasługujące na miano willi” – pisze Helena Postawka-Lech.


Problemem miast były industrializacja i przeludnienie. Ludzie potrzebowali połączenia miasta i wsi, czyli miejsca, gdzie będzie dużo zieleni i świeżego powietrza, jednocześnie w niewielkiej odległości od miejsca pracy. W ten sposób powstały założenia miasta ogrodu. „Wiele dzielnic polskich miast, powstałych w dwudziestoleciu, ma charakter miasta ogrodu” – czytamy. Wierna koncepcji Ebenezera Howarda jest Podkowa Leśna, która w całości powstała na gruntach prywatnych należących do rodziny Lilpopów. Podobne osiedla powstawały także w innych miejscach, np. dzielnica Sadyba w Warszawie czy Cichy Kącik w Krakowie. „Przyciągały bogatą klasę średnią – warunki były bardzo atrakcyjne, ale ceny znacznie przekraczające przeciętną. Utopia Howarda nie sprawdziła się w praktyce i zamiast zielonych miast dla wszystkich powstawały ekskluzywne enklawy dla wybranych” – zastrzega autorka.


W międzywojniu powstało „miasto z morza”, czyli Gdynia. Port był nowoczesny, a najbardziej rozpoznawalnym jego elementem do dziś jest Dworzec Morski. Równocześnie z portem powstało miasto. Na przedłużeniu morza powstała ulica 10 lutego, czyli główna arteria. „Wzdłuż niej wzniesiono wysokie, białe budynki o płaskich dachach i pasowo ułożonych oknach. Niektóre z nich, o zaoblonych narożnikach, przypominają statki” – czytamy. W śródmieściu Gdyni mieszczą się m.in. Poczta Główna, Bank Gospodarstwa Krajowego i Urząd Miasta.


Architektura to nie tylko domy, pałace i kościoły – nie można zapominać o obiektach przemysłowych, np. fabrykach. W Centralnym Okręgu Przemysłowym powstawały fabryki, kopalnie, elektrownie i zakłady produkcyjne. „Większość z nich trzeba było wybudować od podstaw. Równocześnie z powstawaniem tych obiektów budowano drogi, stawiano mosty, kładziono tory. W ten sposób COP wzbogacił cały region” – pisze autorka.


W międzywojniu powstawały też letnie rezydencje prezydentów II Rzeczypospolitej. Było ich kilka, a wszystkie zostały wybudowane lub przygotowane dla prezydenta Ignacego Mościckiego.


Jak dowiadujemy się z książki, w II RP popularny był styl dworkowy, który nawiązywał do siedzib szlacheckich w ich XIX-wiecznym kształcie. Architekci często sięgali po schemat polskiego dworku, upraszczając go i nadając mu bardziej nowoczesny wygląd, a to wszystko służyło podkreśleniu polskości i wielowiekowej historii.


Z książki dowiadujemy się również, że architekci i urbaniści planują z dużym wyprzedzeniem. Tak w latach trzydziestych zrobili chociażby architekci Szymon Syrkus i Stanisław Brukalski. „Zaniepokojeni kierunkiem zmian w stolicy, nasilającym się bałaganem architektonicznym i urbanistycznym, zaproponowali miastu zorganizowanie wystawy pod tytułem +Warszawa przyszłości+” – czytamy.


Refleksje nad architekturą miasta zostały zatem przedstawione w formie wystawy. „Przez dwa tygodnie prezentacji wystawę obejrzało ponad 115 tysięcy widzów! Świadczyło to też o tym, że mieszkańcy są zainteresowani przyszłością swojego miasta” – podsumowuje Helena Postawka-Lech.


Książkę „Architektura dwudziestolecia” Heleny Postawki-Lech z ilustracjami Ryszarda Kajzera wydało Narodowe Centrum Kultury. (PAP)


Autorka: Anna Kruszyńska


akr/ skp /


Kraj i świat

2024-07-03, godz. 16:30 UE/ TSUE: Polska chce unieważnienia decyzji KE i anulowania części kar za Izbę Dyscyplinarną W środę przed Sądem Unii w Luksemburgu odbyła się rozprawa o unieważnienie trzech decyzji Komisji Europejskiej o potrąceniu części środków unijnych… » więcej 2024-07-03, godz. 16:20 Cztery nowe wpisy na Krajowej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Obchody Dnia Hutnika i tradycje hutnicze, Pochód Gwarkowski w Tarnowskich Górach, wycinanka świętokrzyska oraz tradycje kulturowe regionu opoczyńskiego to… » więcej 2024-07-03, godz. 16:20 Prezydent Duda w 34 Chojnickim Batalionie Radiotechnicznym: ci piloci to aniołowie stróżowie (krótka) Piloci 34. Chojnickiego Batalionu Radiotechnicznego to cisi aniołowie stróżowie, którzy 24 godziny na dobę strzegą naszego bezpieczeństwa - mówił w środę… » więcej 2024-07-03, godz. 16:20 Senat/ Komisja negatywnie o wnioskach I prezes SN o odwołanie 15 ławników (opis) Senacka komisja jednogłośnie negatywnie zaopiniowała w środę wnioski I prezes Sąd Najwyższego Małgorzaty Manowskiej o odwołanie 15 ławników Sądu N… » więcej 2024-07-03, godz. 16:20 26. Letni Ogród Teatralny rozpocznie się 6 lipca w Katowicach Spektakle z udziałem gwiazd polskiej sceny, recitale, wystawy oraz adresowana do dzieci Letnia Grządka Teatralna złożą się na program tegorocznego 26. Letniego… » więcej 2024-07-03, godz. 16:10 Francja/ Prezydent Macron: nie będzie koalicji rządowej z Francją Nieujarzmioną Emmanuel Macron zapewnił dziś rano Radę Ministrów, że nie będzie rządził wspólnie z Francją Nieujarzmioną Jean-Luca Melenchona w przypadku utworzenia… » więcej 2024-07-03, godz. 16:10 Mazurscy artyści otwierają swoje pracownie dla miłośników sztuki Od 12 do 14 lipca artyści, którzy mają swoje pracownie na Mazurach, otworzą je dla gości. Odwiedzający będą mogli porozmawiać z twórcami na temat warsztatu… » więcej 2024-07-03, godz. 16:10 Wimbledon - objawienie roku 2023 i furiat na drodze Hurkacza Arthur Fils, z którym Hubert Hurkacz zagra w 2. rundzie Wimbledonu, został uznany przez ATP objawieniem sezonu 2023. W marcu 20-letni obecnie francuski tenisista… » więcej 2024-07-03, godz. 16:10 Raport z EKG: bezpieczeństwo, gospodarka i obronność wśród priorytetów Bezpieczeństwo, gospodarka i obronność znalazły się wśród priorytetów, jakie przedstawiono w raporcie z 16. Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach… » więcej 2024-07-03, godz. 16:00 Dyrektor Biura Akademii Kopernikańskiej: likwidacja Akademii motywowana politycznie W projekcie ustawy o likwidacji Akademii Kopernikańskiej (AK) i Szkoły Głównej M. Kopernika są stwierdzenia nieprawdziwe i motywowane politycznie - napisał… » więcej
10111213141516
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »