Radio Opole » Kraj i świat
2021-07-25, 07:40 Autor: PAP

„Architektura dwudziestolecia”, czyli jak budowano w II RP

Koniec Wielkiej Wojny w całej Europie oznaczał początek nowej epoki. „Architekci zaczęli szukać nowych form, które odpowiadałyby potrzebom nowego świata” – czytamy w książce „Architektura dwudziestolecia” Heleny Postawki-Lech.

Urbanistyka nie należy jednak to łatwych zajęć. „Miasto jest bardzo skomplikowanym organizmem. Żyje w nim przecież wielu ludzi o odmiennych potrzebach, które trzeba pogodzić w jednej przestrzeni” – zauważa Helena Postawka-Lech.


Budownictwo i architekturę XX wieku zrewolucjonizował żelbet, który pozwalał na tworzenie konstrukcji o różnych kształtach, np. paraboli (możemy ją zobaczyć w Hali Targowej w Gdyni zbudowanej w latach trzydziestych). Kolejną rewolucję w architekturze przyniosły spawane konstrukcje stalowe, które „doprowadziły do upowszechnienia w Polsce wieżowców, niebotyków, jak je nazywano w dwudziestoleciu międzywojennym” – wyjaśnia autorka.


W międzywojniu dużą wagę przykładano do kwestii budowy mieszkań. Państwo musiało zatroszczyć się o tych, którzy utracili w wyniku wojny dach nad głową. Miasta pełne były również nowo przybyłych, którzy postanowili szukać szansy na lepszą przyszłość. Nowe budownictwo musiało zatem sprostać ich potrzebom, a projektowanie mieszkań stało się ciekawym wyzwaniem dla architektów. „Szukali oni sposobu, aby budować ekonomicznie, a równocześnie ergonomicznie – mieszkanie miało być tanie w budowie i użytkowaniu, ale też wygodnie i pasujące do trybu życia nowoczesnego człowieka” – czytamy.


Funkcjonalność mieszkań spełniała się chociażby dzięki ich wyposażeniu, a popularność zyskiwały meble wielofunkcyjne. Nowością były także kanalizacja, elektryczność i gaz, które na szeroką skalę zaczęły pojawiać się w mieszkaniach właśnie w okresie międzywojnia.


Budowano również domy. „Niektóre mniejsze i skromne, inne większe i okazałe, zasługujące na miano willi” – pisze Helena Postawka-Lech.


Problemem miast były industrializacja i przeludnienie. Ludzie potrzebowali połączenia miasta i wsi, czyli miejsca, gdzie będzie dużo zieleni i świeżego powietrza, jednocześnie w niewielkiej odległości od miejsca pracy. W ten sposób powstały założenia miasta ogrodu. „Wiele dzielnic polskich miast, powstałych w dwudziestoleciu, ma charakter miasta ogrodu” – czytamy. Wierna koncepcji Ebenezera Howarda jest Podkowa Leśna, która w całości powstała na gruntach prywatnych należących do rodziny Lilpopów. Podobne osiedla powstawały także w innych miejscach, np. dzielnica Sadyba w Warszawie czy Cichy Kącik w Krakowie. „Przyciągały bogatą klasę średnią – warunki były bardzo atrakcyjne, ale ceny znacznie przekraczające przeciętną. Utopia Howarda nie sprawdziła się w praktyce i zamiast zielonych miast dla wszystkich powstawały ekskluzywne enklawy dla wybranych” – zastrzega autorka.


W międzywojniu powstało „miasto z morza”, czyli Gdynia. Port był nowoczesny, a najbardziej rozpoznawalnym jego elementem do dziś jest Dworzec Morski. Równocześnie z portem powstało miasto. Na przedłużeniu morza powstała ulica 10 lutego, czyli główna arteria. „Wzdłuż niej wzniesiono wysokie, białe budynki o płaskich dachach i pasowo ułożonych oknach. Niektóre z nich, o zaoblonych narożnikach, przypominają statki” – czytamy. W śródmieściu Gdyni mieszczą się m.in. Poczta Główna, Bank Gospodarstwa Krajowego i Urząd Miasta.


Architektura to nie tylko domy, pałace i kościoły – nie można zapominać o obiektach przemysłowych, np. fabrykach. W Centralnym Okręgu Przemysłowym powstawały fabryki, kopalnie, elektrownie i zakłady produkcyjne. „Większość z nich trzeba było wybudować od podstaw. Równocześnie z powstawaniem tych obiektów budowano drogi, stawiano mosty, kładziono tory. W ten sposób COP wzbogacił cały region” – pisze autorka.


W międzywojniu powstawały też letnie rezydencje prezydentów II Rzeczypospolitej. Było ich kilka, a wszystkie zostały wybudowane lub przygotowane dla prezydenta Ignacego Mościckiego.


Jak dowiadujemy się z książki, w II RP popularny był styl dworkowy, który nawiązywał do siedzib szlacheckich w ich XIX-wiecznym kształcie. Architekci często sięgali po schemat polskiego dworku, upraszczając go i nadając mu bardziej nowoczesny wygląd, a to wszystko służyło podkreśleniu polskości i wielowiekowej historii.


Z książki dowiadujemy się również, że architekci i urbaniści planują z dużym wyprzedzeniem. Tak w latach trzydziestych zrobili chociażby architekci Szymon Syrkus i Stanisław Brukalski. „Zaniepokojeni kierunkiem zmian w stolicy, nasilającym się bałaganem architektonicznym i urbanistycznym, zaproponowali miastu zorganizowanie wystawy pod tytułem +Warszawa przyszłości+” – czytamy.


Refleksje nad architekturą miasta zostały zatem przedstawione w formie wystawy. „Przez dwa tygodnie prezentacji wystawę obejrzało ponad 115 tysięcy widzów! Świadczyło to też o tym, że mieszkańcy są zainteresowani przyszłością swojego miasta” – podsumowuje Helena Postawka-Lech.


Książkę „Architektura dwudziestolecia” Heleny Postawki-Lech z ilustracjami Ryszarda Kajzera wydało Narodowe Centrum Kultury. (PAP)


Autorka: Anna Kruszyńska


akr/ skp /


Kraj i świat

2021-09-25, godz. 10:40 Liga angielska - Solskjaer: Ronaldo może grać do czterdziestki Na tak wysokim poziomie jak obecnie Cristiano Ronaldo może grać nawet w wieku 40 lat - uważa trener zespołu angielskiej ekstraklasy piłkarskiej Manchesteru… » więcej 2021-09-25, godz. 10:40 Ministerstwo Zdrowia: 917 nowych zakażeń koronawirusem, zmarło 20 osób z COVID-19 Badania potwierdziły 917 nowych zakażeń koronawirusem, zmarło 20 osób z COVID-19 - poinformowało w sobotę Ministerstwo Zdrowia. » więcej 2021-09-25, godz. 10:40 UNHCR: W wojnie domowej w Syrii zginęło co najmniej 350 209 osób Wysoka Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka (UNHCR) Michelle Bachelet poinformowała, że w konflikcie w Syrii zginęło co najmniej 350 209 osób… » więcej 2021-09-25, godz. 10:30 PSP: Siedem zdarzeń związanych ze skutkami silnych wiatrów w sobotę W związku z przechodzącym frontem atmosferycznym odnotowano siedem zdarzeń związanych ze skutkami silnych wiatrów - podała na Twitterze w sobotę Państwowa… » więcej 2021-09-25, godz. 10:10 Niemcy/ Mąż Angeli Merkel przez 16 lat był w cieniu żony; "prowadził własne, naukowe życie" Joachim Sauer, mąż Angeli Merkel, przez lata konsekwentnie unikał mediów. Definiował się przez własną karierę. Czasami jednak towarzyszył żonie, na… » więcej 2021-09-25, godz. 10:10 Ziobro o propozycji Tuska ws. konstytucji: Solidarna Polska nigdy takiej koncepcji nie poprze Solidarna Polska nigdy takiej koncepcji nie poprze; jestem polskim patriotą, a nie patriotą unijnym - mówił lider ugrupowania Zbigniew Ziobro, pytany o propozycję… » więcej 2021-09-25, godz. 10:10 Tenisowy Laver Cup – Europa prowadzi z Resztą Świata 3:1 po pierwszym dniu Tenisiści Europy prowadzą z drużyną Reszty Świata 3:1 po pierwszym dniu turnieju Laver Cup, który rozgrywany jest w Bostonie. » więcej 2021-09-25, godz. 10:10 Ministerstwo Zdrowia: w szpitalach przebywa 1312 chorych z COVID-19 W szpitalach przebywa 1312 chorych z COVID-19, w tym 147 pacjentów jest podłączonych do respiratorów - podało w sobotę Ministerstwo Zdrowia. » więcej 2021-09-25, godz. 10:00 Łódź/ "Chopin" pierwszą z pięciu premier w nowym sezonie w Teatrze Wielkim Zaplanowana na piątek 1 października premiera opery Giacomo Oreficego 'Chopin' będzie pierwszą nowością repertuarową w nowym sezonie artystycznym w Teatrze… » więcej 2021-09-25, godz. 09:50 Ambasador Izraela w USA odpowiada na ultimatum prezydenta Autonomii Palestyńskiej Ambasador Izraela w USA Gilad Erdan zareagował na ultimatum, jakie izraelskiemu rządowi postawił prezydent Autonomii Palestyńskiej Mahmud Abbas i oświadczył… » więcej
1234567
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »