Radio Opole » Kraj i świat
2023-03-24, 16:20 Autor: PAP

Naukowcy po katastrofie na Odrze: trzeba potwierdzić, co powoduje uwalnianie toksyn

Należy potwierdzić, jakie przyczyny powodują uwalnianie toksyn z tzw. złotych alg, które spowodowały ubiegłoroczną katastrofę na Odrze – mówił w piątek dr hab. Andrzej Woźnica ze Śląskiego Centrum Wody, działającego przy Uniwersytecie Śląskim.

Naukowiec, występując na zorganizowanej w piątek przez Śląskie Centrum Wody konferencji „Rzeka Odra 2022 – co wiemy o katastrofie ekologicznej”, w imieniu zespołu badaczy z Uniwersytetu Śląskiego i innych instytucji zaproponował hipotezę, że czynnikiem uwalniania toksyn jest zmiana ciśnienia osmotycznego w zawierających je komórkach, wynikająca z mieszania wody zasolonej, zawierającej tzw. złote algi, z wodami czystymi, znacznie słabiej zasolonymi (ciśnienie osmotyczne powstaje w wyniku różnicy stężeń związków chemicznych w roztworach po obu stronach błony - PAP).


Jak zaznaczył badacz, alga Prymnesium parvum, będąca bardzo małym organizmem jednokomórkowym, jest obecna w rzekach w wyniku zanieczyszczeń spowodowanych przez człowieka. Nie była ona jednak do 2020 r. monitorowana w Polsce, mimo że po raz pierwszy stwierdzono ją w Zatoce Gdańskiej w 1937 r.; wielokrotnie stwierdzano ją też w różnych częściach Europy i świata.


Przypomniał, że organizmy te powodują żółto-miedziany zakwit, obserwowany m.in. podczas dwóch wypraw badawczych Śląskiego Centrum Wody na Odrze w lipcu i październiku ub. roku. Zakwitowi towarzyszy gęsta, twarda piana, pojawiająca się na brzegach – obserwowana podczas tych wypraw już na wysokości meandrów Odry, czyli przy granicy z Czechami, jeszcze przed Kanałem Gliwickim.


„Prymnesium parvum w tym okresie nie wywoływało toksyczności. Sam mechanizm toksyczności, opisywany w literaturze, jest bardzo skomplikowany z tego powodu, że mamy komórki, które sobie żyją i są zupełnie nietoksyczne, mamy rozpad komórek i nagle nietoksyczne elementy stają się toksyczne” – obrazował Woźnica.


Wskazał, że poprzez tę toksyczność gatunek „wybija sobie konkurencję, zwiększając swoje szanse na przeżycie”. Zaakcentował, że toksyna ta – prymnezyna - jest niebezpieczna nie tylko dla ryb, lecz dla wszystkich organizmów żywych. „Jest detergentem, który może w sposób drastyczny likwidować wszystkie komórki żywe, jeżeli zetknie się z błonami komórkowymi” – wyjaśnił.


Sama prymnezyna jest skomplikowanym związkiem chemicznym, który ma obszar hydrofilowy i obszary hydrofobowe, dzięki czemu może funkcjonować zarówno w środowiskach wodnych, jak i środowiskach lipofilnych, czyli np. w błonach biologicznych. Żeby toksyna była niebezpieczna, musi osiągnąć stężenie krytyczne, które pozwala rozbijać błony komórkowe - 6 nanogramów na mililitr.


„To stosunkowo dużo na Odrę, ale te toksyny powstają w środku komórek i stosunkowo niewiele potrzeba, żeby rozbić te komórki. Jeżeli spojrzymy na miejsce powstawania prymnezyn, możemy zbudować sobie hipotezę, w jaki sposób rozbijają się komórki (w których powstają). Pojawiające się w środku detergenty powodują rozkładanie komórek i nagle z dużej komórki robią się małe pęcherzyki, które (…) pływają w roztworze i mają prymnezyny w środku” - tłumaczył.


„Można przypuszczać, że w takim stadium te prymnezyny nie są niebezpieczne. Nagle mamy czynnik, który zmienia nietoksyczne pęcherzyki pływające w wodzie, w bardzo niebezpieczne środki chemiczne. Istotą jest to, żeby znaleźć, co jest tym cynglem, który to uwolni. I to jest chyba problem całego świata” – zastrzegł.


„Stawiamy hipotezę, że przyczyną jest zmiana warunków środowiskowych, polegających na gwałtownej zmianie zasolenia. (…) Nagłe zmiany środowiskowe, jakimi jest np. szok osmotyczny, mogą powodować, że te pęcherzyki odwrócą się toksynami na zewnątrz i zaczną powodować toksyczność w środowisku” – mówił Woźnica.


Dodał, że aby zweryfikować tę hipotezę, trzeba się zastanowić, czy warunki takie wystąpiły na Odrze i czy energia, która została zgromadzona w tym środowisku, umożliwiła tego typu przemiany.


Przytoczył przy tym szereg historycznych przykładów podobnych katastrof z różnych stron świata, mogących potwierdzić wpływ na rozpad komórek z prymnezynami zmian ciśnienia osmotycznego wynikających z mieszania wody zasolonej, zawierającej Prymnesium parvum, z wodami czystymi, znacznie słabiej zasolonymi.


„Dodatkowym elementem, który mógłby potwierdzać tę hipotezę jest to, że wielokrotnie obserwuje się duże zakwity Prymnesium parvum np. na morzach czy w strefach przybrzeżnych, gdzie nie ma zjawisk śnięcia ryb. Czyli możemy powiedzieć, że stałe warunki osmotyczne, stałe warunki jonowe, nie powodują uruchamiania się prymnezyny” - podkreślił.


„Podobnie, jeżeli spojrzymy na katastrofy, które miały miejsce na Odrze, a właściwie bardziej na Kanale Gliwickim, to Prymnesium parvum jest tam w wodach cały czas, a jednak zjawiska toksyczności pojawiają się sporadycznie” - dodał.


Odniósł się do ubiegłorocznej sekwencji zdarzeń na Odrze, poprzedzających katastrofę. „Uważamy, że to jest związane z falą wezbraniową; może bardziej falką, to może być ok. 17 mln m sześciennych, które przesuwały się Odrą z szybkością ok. 50 km na dobę od właściwie granicy z Polską, do morza. (…) Mamy tę falkę, gdzie pojawiają się związki, które płyną sobie do Bałtyku” – tłumaczył.


Jak wyjaśniał, zasolenie płynącej od granicy z Czechami wody znacznie wzrosło na wysokości Górnego Śląska, następnie powoli spadało, nieco wzrastając za Zagłębiem Miedziowym. Potem znów powoli spadało po dopływie Bobru i Nysy Łużyckiej, a następnie gwałtownie spadło po dopływie Warty. Zastrzegł przy tym, że dopływająca woda nie miesza się z wodą głównego nurtu natychmiast, lecz trwa to pewien czas. „Stąd pewnie przedłużający się czas aktywności prymnezyn” – uznał.


„To prawdopodobny przebieg zasolenia na Odrze w okresie katastrofy. Najpierw mamy wysoki skok: przewodność mogła wynosić ok. 2,5 tysiąca mikrosimensów, następnie jest bardzo duży spadek zasolenia, wynikający z dopływu Warty” – podkreślił dodając, że wyraźnie widać korelację tego zjawiska ze śnięciem ryb. „Śnięcia ryb zazwyczaj zdarzają się za dopływami” – zaznaczył.


„Podsumowując, we wszystkich przypadkach zarejestrowanej śmiertelności ryb było prawdopodobieństwo wytworzenia się gradientu jonowego, czyli ten gradient trzeba brać pod uwagę przy analizach przyczyn pojawienia się śmiertelności ryb. Różnica zasolenia była stosunkowo duża” – wyjaśnił naukowiec.


Zaakcentował, że ponieważ jest to hipoteza, trzeba ją potwierdzić: w warunkach laboratoryjnych, potem w wielkoobjętościowych. „Jeżeli hipoteza zostanie potwierdzona, konieczne będzie przygotowywanie systemów monitoringu parametrów krytycznych. Nie wiemy, jaki jest parametr krytyczny, żeby go monitorować, zweryfikować, kiedy nastąpi katastrofa” – przyznał.


Referat „Katastrofa ekologiczna – próba oceny potencjalnych przyczyn zjawiska” przygotowali: dr hab. Andrzej Woźnica, dr hab. Damian Absalon, dr hab. Magdalena Matysik, dr Anna Cieplok, dr Jerzy Karczewski, dr Marcin Lipowczan i Natalia Janczewska z Uniwersytetu Śląskiego, dr hab. Małgorzata Bąk z Uniwersytetu Szczecińskiego oraz dr hab. Agnieszka Kolada i dr hab. Agnieszka Pasztaleniec z Instytutu Ochrony Środowiska.(PAP)


autor: Mateusz Babak


mtb/ bar/


Kraj i świat

2024-05-19, godz. 19:20 Toruń/ "Dom Bernardy Alba" najlepszym dyplomem VIII Przeglądu "Przygrywka" 'Dom Bernardy Alba' w reżyserii Kamila Przybosia został uznany najlepszym dyplomem VIII Ogólnopolskiego Przeglądu Dyplomów i Egzaminów Muzycznych Wyższych… » więcej 2024-05-19, godz. 19:20 Liga angielska - Manchester City mistrzem po raz czwarty z rzędu (krótka) Piłkarze Manchesteru City obronili mistrzostwo Anglii. W ostatniej kolejce Premier League wygrali u siebie z West Hamem United 3:1. Wicemistrzem został Arsenal… » więcej 2024-05-19, godz. 19:20 Gruzja/ Media: aktywistka zmuszona do opuszczenia kraju Gruzińska aktywistka Nata Peradze musiała opuścić Gruzję wraz ze swoją rodziną, bo groziło jej zatrzymanie w związku z zarzutem dotyczącym zamachu stanu… » więcej 2024-05-19, godz. 19:20 Paryż - Polacy z szansami na awans w koszykówce 3x3, Polki odpadły Reprezentacja Polski koszykarzy w odmianie 3x3 pokonała po wyrównanym meczu Austrię 21:19 w ćwierćfinale olimpijskiego turnieju kwalifikacyjnego w Debreczynie… » więcej 2024-05-19, godz. 19:10 Turniej ATP w Rzymie - triumf Zvereva Rozstawiony z 'trójką' Alexander Zverev wygrał z Chilijczykiem Nicolasem Jarrym (nr 21) 6:4, 7:5 w finale tenisowego turnieju ATP rangi Masters 1000 na kortach… » więcej 2024-05-19, godz. 19:10 USA uważnie śledzą doniesienia o katastrofie helikoptera prezydenta Iranu Departament Stanu USA uważnie obserwuje doniesienia o katastrofie helikoptera przewożącego prezydenta Iranu Ebrahima Raisiego i jego ministra spraw zagranicznych… » więcej 2024-05-19, godz. 19:00 Bieg Monte Cassino 2024 – patriotyzm wyrażony kilometrami Marek Gawron (Brzeszcze) oraz ex aequo Magdalena Kocieńska (Iława/Straż Graniczna Warszawa) i Marzena Gut (Borek/Salt Runners Bochnia) zwyciężyli w niedzielnym… » więcej 2024-05-19, godz. 19:00 Giro d'Italia - Pogacar wygrał królewski etap (opis) Słoweniec Tadej Pogacar (UAE Team Emirates) wygrał w Livigno w Alpach 15. etap wyścigu kolarskiego Giro d'Italia i umocnił się na pozycji lidera. Jego przewaga… » więcej 2024-05-19, godz. 19:00 Sondaż dla wp.pl: blisko 40 proc. badanych wierzy, że PiS-owi grozi rozpad Blisko 40 proc. respondentów wierzy, że Prawu i Sprawiedliwości grozi rozpad, z kolei 43,6 proc. jest zdania przeciwnego; 16,8 proc. badanych nie ma zdania… » więcej 2024-05-19, godz. 19:00 Hiszpania/ Morawiecki do uczestników konferencji prawicowej: musimy bronić Europy przed Rosją Rosja jest zagrożeniem dla państw Europy, a ugrupowania konserwatywne powinny działać wspólnie na rzecz ograniczenia jej wpływów - powiedział w niedzielę… » więcej
3456789
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »