Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 81 lat temu Stanisław Mikołajczyk został premierem…
2024-07-14, 09:00 Autor: /IAR/E.Porycka/K.Koziełł

81 lat temu Stanisław Mikołajczyk został premierem rządu RP na uchodźstwie

Stanisław Mikołajczyk [fot. wikipedia/domena publiczna/"Gazeta Ludowa", Warszawa 1946]
Stanisław Mikołajczyk [fot. wikipedia/domena publiczna/"Gazeta Ludowa", Warszawa 1946]
81 lat temu, 14 lipca 1943 roku, Stanisław Mikołajczyk, przywódca ruchu ludowego, został premierem rządu RP na uchodźstwie. Tekę premiera objął po śmierci generała Władysława Sikorskiego - pełniącego także funkcję Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych - który dziesięć dni wcześniej, 4 lipca, zginął w katastrofie lotniczej nad Gibraltarem. Rozdzielono wówczas funkcje cywilne od wojskowych, Naczelnym Wodzem został generał Kazimierz Sosnkowski.
Podczas II wojny światowej premier Mikołajczyk był jednym z najaktywniejszych działaczy polskich poza granicami okupowanego kraju. Zachowało się jego przemówienie z 6 czerwca 1944 roku, gdy rozpoczęła się inwazja wojsk alianckich w Normandii, w której brali udział polscy marynarze i żołnierze. W słynnym D-day, za pośrednictwem brytyjskiego radia, Stanisław Mikołajczyk zwrócił się z apelem do rodaków na wszystkich frontach, aby walczyli za Polskę.

Na zakończenie powiedział: "Niech Was prowadzi Bóg, Honor, Ojczyzna".
Jako premier, Mikołajczyk zabiegał o porozumienie ze Związkiem Radzieckim w kwestii polskiej granicy wschodniej, nie mając świadomości, że decyzje w tej sprawie zapadły wcześniej w Teheranie, bez udziału Polski. Jednocześnie w rządzie emigracyjnym tworzyła się coraz silniejsza opozycja wobec premiera. Ostateczne niepowodzenie linii politycznej Mikołajczyka nastąpiło wraz z wybuchem Powstania Warszawskiego. Na przełomie lipca i sierpnia 1944 roku premier udał się do Moskwy, i tam, bezskutecznie zabiegał u Stalina o pomoc dla powstania. I tam też, w październiku dowiedział się od Mołotowa, w obecności Stalina oraz brytyjskiego premiera Winstona Churchilla, o porozumieniu teherańskim. W tej sytuacji, 24 listopada Mikołajczyk złożył dymisję. Pięć dni później premierem rządu londyńskiego został Tomasz Arciszewski.

Stanisław Mikołajczyk był ostrzegany przez innych polityków przed bezcelowością i niebezpieczeństwem układania się z Sowietami, między innymi w rozmowie z generałem Władysławem Andersem w lutym 1945 roku. Jednak, za sugestią Churchilla, zdecydował się w kwietniu 1945 wystosować oficjalne oświadczenie o uznaniu, niekorzystnych dla Polski, ustaleń konferencji jałtańskiej.

Kilka dni później potwierdził, na prośbę Stalina, akceptację linii Curzona jako wschodniej granicy RP. W czerwcu 1945-go Mikołajczyk brał udział w konferencji moskiewskiej, na której powołano marionetkowy Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej. W tym samym czasie w Moskwie trwał proces 16 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, podstępnie porwanych przez NKWD i skazanych pod fałszywymi zarzutami przez stalinowski sąd na surowe kary więzienia.

28 czerwca ogłoszono skład nowego gabinetu - Mikołajczyk był w nim wicepremierem i ministrem rolnictwa. 5 lipca Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej został uznany przez zwycięskie mocarstwa, które zerwały stosunki dyplomatyczne z rządem RP na uchodźstwie.

(więcej)

Stanisław Mikołajczyk wrócił do kraju, a kierowane przez niego w latach 1946-1947 PSL stało się silną partią opozycyjną. Jednak po sfałszowanym przez komunistów referendum w 1946 roku, a rok później także sfałszowanych wyborach, zagrożony aresztowaniem, opuścił kraj. Zamieszkał w Stanach Zjednoczonych, był aktywnym politykiem na wygnaniu, występował w Radiu Wolna Europa. W 1947 roku został pozbawiony przez Sejm PRL obywatelstwa polskiego, przywrócono mu je dopiero w 1989-tym. Do końca życia był obserwowany przez komunistyczne tajne służby.

Zmarł 13 grudnia 1966 roku w Waszyngtonie. W 2000 roku jego prochy sprowadzono do Polski i pochowano na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu. W tym samym roku pośmiertnie uhonorowano go Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski - Polonia Restituta.

Rząd na uchodźstwie działał w latach 1939-1990, i stanowił legalną kontynuację władz II RP, po agresji na Polskę III Rzeszy i Związku Sowieckiego. Siedzibą rządu był Paryż, potem Londyn, stąd bywa nazywany "rządem londyńskim".

Do 5 lipca 1945 roku był uznawany na arenie międzynarodowej, później akceptację zyskał komunistyczny rząd w kraju. Ostatnim premierem rządu na uchodźstwie był Edward Szczepanik, prezydentem RP na uchodźstwie - Ryszard Kaczorowski, który w grudniu 1990 roku, na Zamku Królewskim w Warszawie przekazał insygnia prezydenckie II Rzeczypospolitej prezydentowi Lechowi Wałęsie, wybranemu w pierwszych po wojnie wyborach powszechnych. Ryszard Kaczorowski zginął w katastrofie smoleńskiej w 2010 roku.

Zobacz także

2024-08-20, godz. 09:00 104 lata temu wybuchło II powstanie śląskie 104 lata temu, w nocy z 19 na 20 sierpnia 1920 roku, wybuchło II powstanie śląskie, które miało na celu przywrócenie Górnego Śląska Polsce. Trwało do… » więcej 2024-08-20, godz. 01:00 Kalendarium historyczne 20 sierpnia » więcej 2024-08-19, godz. 15:30 Odkryto szczątki niemieckich żołnierzy w zbiorowych mogiłach Pracownia Badań Historycznych i Archeologicznych Pomost zakończyła badania dwóch mogił zbiorowych w Kaniowie w gminie Popielów. » więcej 2024-08-19, godz. 13:00 82. rocznica zagłady Żydów z getta w Otwocku i innych gett na wschód od Warszawy 82 lata temu, 19 sierpnia 1942 roku, Niemcy zlikwidowali getto w Otwocku, dzień później w Falenicy i Rembertowie, a 21 sierpnia - w Mińsku Mazowieckim. Z zamkniętej… » więcej 2024-08-19, godz. 11:21 115 lat temu urodził się Jerzy Andrzejewski, prozaik, współzałożyciel KOR 115 lat temu, 19 sierpnia 1909 roku urodził się Jerzy Andrzejewski, prozaik i publicysta, autor scenariuszy filmowych, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników… » więcej 2024-08-19, godz. 09:00 Płock uczcił pamięć obrońców miasta przed armią bolszewicką z sierpnia 1920 r. Pamiętamy o ich bohaterstwie, ofierze, poświęceniu własnego życia w imię wolności ojczyzny - powiedział w niedzielę o obrońcach Płocka przed armią… » więcej 2024-08-19, godz. 01:00 Kalendarium historyczne 19 sierpnia » więcej 2024-08-18, godz. 11:00 99 lat temu spółka Polskie Radio dostała koncesję na nadawanie ogólnopolskiego programu radiowego 99 lat temu, 18 sierpnia 1925 roku, spółka Polskie Radio dostała koncesję na nadawanie ogólnopolskiego programu radiowego. Pozwolenie, wydane na 20 lat, przyznawało… » więcej 2024-08-18, godz. 09:00 115 lat temu urodził się Władysław Jasiński, legendarny dowódca Jędrusiów 115 lat temu, 18 sierpnia 1909 roku, urodził się Władysław Jasiński, legendarny dowódca grupy dywersyjno-bojowej "Jędrusie" w czasie II wojny światowej… » więcej 2024-08-18, godz. 01:00 Kalendarium historyczne 18 sierpnia » więcej
2122232425
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »