Radio Opole » Z historycznego punktu widzenia » Felietony » Zwycięstwo pod Orszą
2022-09-10, 07:21 Autor: Bolesław Bezeg

Zwycięstwo pod Orszą

Bitwa pod Orszą. Autor nieznany
Bitwa pod Orszą. Autor nieznany
Przedwczoraj minęła 506 rocznica bitwy pod Orszą – wielkiego zwycięstwa militarnego, które dość wyjątkowo zostało w pewnym stopniu wykorzystane także politycznie.
Z Historycznego Punktu Widzenia 10 września 2022
W warszawskim muzeum narodowym eksponowany jest wyjątkowy dla naszej historii obraz „Bitwa pod Orszą”. Nie ma pewności kiedy dokładnie został namalowany, badacze datę jego powstania lokują w okresie pomiędzy pięć a 25 lat po bitwie.

Nie wiadomo też kto jest autorem, choć artysta umieścił na obrazie swój autoportret jako obserwatora bitwy, który bez broni towarzyszy polskim wojskom i przy użyciu ramki z palców kadruje panoramę przyszłego dzieła. Historycy sztuki twierdzą, że autor dzieła pochodził ze szkoły renesansowego malarza niemieckiego Łukasza Cranacha Starszego. Niektórzy uważają, że autorem obrazu „Bitwa pod Orszą” był niemiecki malarz Hans Krell, który mógł towarzyszyć polskim wojskom pod Orszą.   

Z pewnością obraz został wykonany na zamówienie króla Zygmunta Starego, który chciał aby odwiedzający go zagraniczni dyplomaci pamiętali o militarnej potędze polskiego władcy. W tym samym celu Zygmunt Stary zaraz po otrzymaniu meldunku o zwycięstwie rozesłał listy z opisem bitwy do papieża, cesarza austriackiego, wielkiego mistrza Krzyżaków, a nawet weneckiego doży.

Bitwa pod Orszą stoczona została 9 września 1514 roku wtoku kampanii podczas której hetman wielki litewski Konstanty Ostrogski walczył z najazdem wojsk Wielkiego Księstwa Moskiewskiego dowodzonym przez bojara Iwana Czeladina. W toku trwającej od dwóch lat wojny po trzech kolejnych oblężeniach 30 lipca 1514 roku wojska moskiewskie zdobyły Smoleńsk, który był wówczas najważniejszą litewską twierdzą broniącą wschodniej granicy kraju.

Hetman Konstanty Ostrogski szykował właśnie wyprawę z odsieczą dla pogranicznej twierdzy, ale gdy dotarła do niego wieść o kapitulacji Smoleńska celem wyprawy stało się odzyskanie twierdzy.

Zdobycie przez    moskwiczan Smoleńska stało się sygnałem do sojuszu wszystkich polskich jawnych i ukrytych wrogów. W sierpniu 1514 roku doszło do powstania tzw. ligi antyjagiellońskiej, do której przystąpił wielki książę moskiewski Wasyl III, cesarz niemiecki Maksymilian Habsburg i wielki mistrz krzyżacki Albrecht Hohenzollern. Członkowie ligi zaplanowali wspólną wyprawę na Polskę i Litwę, która miała nastąpić w roku 1515 i miała doprowadzić do rozbioru państwa polsko-litewskiego na 250 lat wcześniej niż to ostatecznie miało miejsce.

Tradycyjnie polsko-litewska wyprawa wojenna hetmana Ostrogskiego podjęta została znacznie mniejszymi siłami niż dysponowali wrogowie. Przeciwko polsko-litewskiemu korpusowi liczącemu około 30 tysięcy ludzi moskiewski książę Wasyl III Rurykowicz wysłał dowodzony przez bojara Iwana Czeladina korpus 80 tysięcy jazdy.

Moskiewska przewaga liczebna była zatem prawie trzykrotna, ale w tym wypadku dużą rolę odegrał udział w wyprawie polskich artylerzystów i 3000 śląskich piechurów, którzy w krytycznym momencie bitwy ogniem swoich rusznic zatrzymali szarżę moskiewskiej kawalerii.

W kolejnej fazie bitwy hetman Ostrogski pozorowaną ucieczką polskiej jazdy wciągnął moskiewską jazdę do wąwozu, na którego zboczach czekała polska piechota i artyleria. Trzecią fazą starcia był nieskoordynowany dynamiczny odwrót wojsk moskiewskich.

Było to jedno z największych polskich zwycięstw w historii i pod wieloma względami można je porównać do bitwy pod Warszawą z sierpnia 1920 roku. Przyparte do wielkiej rzeki znacznie mniejsze siły polskie zmusiły do odwrotu wielką moskiewską konną armię. W efekcie rozesłania mocno przesadzonych informacji o skali zwycięstwa liga antyjagiellońska rozpadła się i zamiast rozbiorów doszło do zjazdu władców w Wiedniu.

Sukces militarny został zatem wykorzystany propagandowo i politycznie. Nie udało się natomiast odzyskać Smoleńska i król musiał pomyśleć o nowej linii obrony przesuniętej znacznie na zachód granicy rzeczpospolitej obojga narodów. Zdecydowano wówczas o budowie linii twierdz w okolicach dzisiejszej wschodniej granicy Białorusi. Kluczową fortyfikacją zaprojektowanej wówczas linii obrony stała się Orsza, którą zaczęto wówczas silnie fortyfikować. Aby skłonić mieszkańców Orszy do wydatków na fortyfikacje i uzbrojenie król na 10 lat zwolnił miasto z podatków.

Smoleńsk wrócił do rzeczpospolitej dopiero po 103 latach – po pokoju w Dywilinie w roku 1618, ale to już zupełnie inna historia.

Zobacz także

2022-11-27, godz. 08:20 Powstanie z szansami Pojutrze przypada 192 rocznica wybuchu powstania listopadowego. Jak często, także i w temacie tego powstania powszechne wyobrażenia odbiegają od rzeczywis… » więcej 2022-11-26, godz. 07:20 Ksiądz Reginek z Dobrzenia W. Przedwczoraj minęła 143 rocznica urodzin śląskiego polityka i polskiego działacza plebiscytowego Jana Reginka. » więcej 2022-11-20, godz. 08:20 Upadek insurekcji Kilka dni temu obchodziliśmy 228 rocznicę upadku insurekcji kościuszkowskiej. » więcej 2022-11-19, godz. 07:20 Komunalne zwycięstwo 103 lata temu w efekcie rewolucji listopadowej, która miała miejsce w Niemczech w r. 1918, odbyły się wybory samorządowe. Choć początkowo zarządzono je… » więcej 2022-11-13, godz. 12:45 Zachodnie granice Jutro przypada 32 rocznica podpisania polsko-niemieckiego traktatu granicznego, który ostatecznie usankcjonował przynależność tzw. Ziem Odzyskanych do Po… » więcej 2022-11-12, godz. 07:20 Spotkanie w Krzyżowej Dziś przypada 33 rocznica głośnego pojednawczego spotkania polskiego premiera z niemieckim kanclerzem w Krzyżowej na Dolnym Śląsku. » więcej 2022-11-11, godz. 07:20 104 rocznica odzyskania niepodległości Dziś obchodzimy 104 rocznicę odzyskania przez Polskę  niepodległości po 123 latach od ostatniego rozbioru tzw. pierwszej Rzeczpospolitej. » więcej 2022-11-01, godz. 08:21 Wszyscy święci... Dziś powiem Państwu Słuchaczom kilka słów o wyższości Zaduszek nad uroczystością Wszystkich Świętych. » więcej 2022-10-30, godz. 08:26 Frycowe Austriaków 281 lat temu podpisany został akt kapitulacji twierdzy Nysa, która w ten sposób wraz z całym Śląskiem stała się własnością Prus. » więcej 2022-10-29, godz. 07:23 Napoleon upokarza Prusy 216 lat temu Napoleon Bonaparte wkroczył do Berlina po unicestwieniu obu pruskich armii w dwóch rozegranych symultanicznie bitwach pod Jeną i Auerstaad. Oznaczało… » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »