Radio Opole » Z historycznego punktu widzenia » Felietony » Państwo Obojga Narodów
2021-07-04, 08:25 Autor: Bolesław Bezeg

Państwo Obojga Narodów

Jan Matejko: Unia Lubelska.
Jan Matejko: Unia Lubelska.
W tym roku przypadła 452 rocznica powstania państwa, które do historii przeszło jako Rzeczpospolita Obojga Narodów. 1 lipca 1569 roku podczas Sejmu odbywającego się w Lublinie zawarto tzw. Unię Lubelską.
Z Historycznego Punktu Widzenia 4 lipca 2021
O zawartej 452 lata temu przez posłów Polski i Litwy Unii Lubelskiej mówimy, że była to tzw. unia realna czyli połączenie dwóch państw w jedno. W odróżnieniu od poprzednich unii, które były uniami personalnymi zawieranymi na czas władania Polską i Litwą wspólnych władców.

Trzeba przyznać, że zawarcie Unii Lubelskiej było dowodem bardzo dojrzałego myślenia o politycznej przyszłości państwa. Takich dowodów myślenia o przyszłości dziś trudno szukać, gdy kolejne rządy zaledwie administrują państwem załatwiając bieżące sprawy i problemy.

Wtedy – w połowie XVI wieku szlachta i magnateria obu tworzących unię narodów troskała się o to co będzie dale ze wspólną przyszłością państwa polsko-litewskiego, gdy zabraknie scalającej je dynastii Jagiellonów. A obawy te były bardzo realne wobec wyjątkowo nieudanego życia osobistego niestarego jeszcze przecież wówczas króla Zygmunta Augusta.

Urodzony 1 sierpnia 1520 roku Zygmunt II August Zygmunt II August był jedynym synem Zygmunta Starego i pochodzącej z możnego w Italii książęcego rodu Sforzów królowej Bony. W efekcie szczególnej troski i starań jego matki o sukcesję formalnie przecież elekcyjnego tronu dla syna, Zygmunt August już jako dziewięciolatek wprowadzony został na tron Wielkiego Księcia Litwy i zamieszkał w oddaleniu od rodziców – w swojej stolicy Wilnie.

Zapobiegliwość Bony doprowadziła do tego, że już w rok później odbył się sejm elekcyjny, który wybrał dziesięcioletniego Zygmunta Augusta następcą na królewskim tronie ojca. Jego koronacja na króla Polski odbyła się 20 lutego 1530 roku w wawelskiej katedrze. Był to jedyny w naszej historii przypadek koronacji vivente rege czyli przeprowadzonej za życia poprzedniego króla.

Trzeba przyznać, że w XVI wieku siła autorytetu królewskiego była jeszcze spora, skoro udało się taki zamiar uwieńczyć sukcesem. W półtora wieku później projekt koronacji vivente rege próbowała wprowadzić do polskiego obyczaju żona króla Jana Kazimierza Ludwika Maria Gonzaga i wtedy szlachta zareagowała buntem – wybuchł słynny rokosz Lubomirskiego, który zmusił parę królewską do wycofania się z projektu reformy ustroju królestwa.

Koronacja za życia poprzedniego władcy byłaby obciążona decydującym wpływem aktualnego króla, co ograniczałoby pole manewru szlachcie, która uważała się za najważniejszy stan w królestwie. Zresztą nie bez podstaw mówi się o rzeczpospolitej szlacheckiej.

Wróćmy jednak do Zygmunta Augusta, którego seria niefortunnych małżeństw mimo braku telewizji i tabloidów stała się sprawą obserwowaną i wywołującą niemałą troskę szlachty obojga narodów.

W roku 1543 23-letni Zygmunt August poślubił córkę cesarza Ferdynanda I Habsburga księżniczkę Elżbietę zwaną Austriaczką. Młoda para zamieszkała w Wilnie, ale pożycie nie układało się dobrze z powodu epilepsji, która męczyła młodą królową, a młodego króla odstręczała od małżonki. Małżeństwo to nie trwało długo, bo Elżbieta zmarła już w dwa lata po ślubie w roku 1545.

Dwa lata później doszło do jednego z największych skandali w historii królestwa polskiego – Spędzający swoje smutne dni w odległym od królewskiego dworu Wilnie Zygmunt August zakochał się córce w kasztelana wileńskiego i hetmana wielkiego litewskiego Jerzego Radziwiłła Barbarze Radziwiłłównie. Okazało się, że w roku 1547 wziął z nią potajemnie ślub, co oburzyło szlachtę obojga narodów, która uważała, że jest to niesprawiedliwe wywyższenie rodu Radziwiłłów.

Szlachta, a zwłaszcza magnaci chcieli widzieć na tronie królową pochodzącą z panującego rodu, a nie spośród równych sobie. W dodatku Barbara była uważana za już niemłodą, była bowiem równolatką młodego króla – w chwili ich ślubu miała 27 lat i była już wdową starszym od niej o 15 lat wojewodzie nowogródzkim Stanisławie Gasztołdzie. Stanowczo nie była to sfera, w której powinien szukać małżonki potomek Jagiellonów i Sforzów.

Jednak serce nie sługa, Zygmunt nie chciał oddalić małżonki i doprowadził do jej koronacji. Małżeństwo to jednak także nie trwało długo, bo bulwersująca naród królowa zmarła w roku 1551 prawdopodobnie na raka szyjki macicy.

W dwa lata później Zygmunt August ożenił się po raz trzeci. Tym razem kierował się troską o przedłużenie dynastii i za namową matki wybrał siostrę swojej pierwszej żony cesarzównę Katarzynę. Małżeństwo to mimo usilnych starań, podobnie jak poprzednie nie dało Zygmuntowi syna. Wkrótce doszło do praktycznego rozpadu związku, Katarzyna wróciła do Wiednia. Pozostając jednak w formalnym małżeństwie z Zygmuntem blokowała drogę do kolejnych ożenków. Dynastia więc stanęła w obliczu zagrożenia wyginięciem.

W tej sytuacji szlachta obu narodów widząc w dotychczasowym związku Polski i Litwy przede wszystkim korzyści postanowiła zawrzeć unię realną, aby związek obu państw przetrwał bez względu na to kto zostanie władcą.

Akt unii lubelskiej podpisano 1 lipca 1569 roku, 4 lipca zatwierdził go podpisem król Zygmunt II August. Jej postanowienia weszły w życie już wkrótce, bo król zmarł niemal dokładnie trzy lata później - 7 lipca 1572 roku.

Zobacz także

2021-09-12, godz. 08:25 Wiedeńska wiktoria Dziś przypada 338 rocznica tzw. Odsieczy Wiedeńskiej czyli bitwy, w której dowodzone przez polskiego króla Jana III Sobieskiego wojska chrześcijańskiej koalicji… » więcej 2021-08-29, godz. 08:20 Męczennik z Dachau Dziś przypada 79 rocznica śmierci w niemieckim obozie koncentracyjnym w Dachau błogosławionego Dominika Jędrzejewskiego. » więcej 2021-08-28, godz. 07:22 Asceta z Krakowa W minioną środę przypadła 133 rocznica założenia w Krakowie przez Adama Chmielowskiego znanego też jako święty Albert Zgromadzenia Albertynów. » więcej 2021-08-22, godz. 08:23 Pod opieką obcych wojsk 864 lata temu, 21 sierpnia 1157 roku cesarz niemiecki Fryderyk I Barbarossa czyli rudobrody na czele armii niemieckiej i czeskiej wkroczył do Polski by zmusić… » więcej 2021-08-21, godz. 07:20 Największa bitwa konna w XX w. 101 lat temu, 21 sierpnia 1920 roku dowódca bolszewickiej 1 Armii Konnej Siemion Budionny wykonał wreszcie wydany przez dowódcę Armii Czerwonej Siergieja Kamieniewa… » więcej 2021-08-15, godz. 09:30 Dekonspiracja i strzały w Mysłowicach Dziś obchodzimy święto narodowe – święto wojska polskiego ustanowione w rocznicę cudu nad Wisłą z roku 1920. Równocześnie przeżywamy święto kościelne… » więcej 2021-08-14, godz. 07:30 Początek końca I Rzeczypospolitej Wczoraj minęła 249 rocznica kapitulacji Jasnej Góry co było równoznaczne z zakończeniem ostatnich walk w obronie Konfederacji Barskiej. » więcej 2021-08-08, godz. 08:24 Fundator Jasnej Góry Jutro przypada 639 rocznica podpisania przez księcia na Opolu Władysława II zwanego Opolczykiem aktu fundacji klasztoru Paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie… » więcej 2021-08-07, godz. 07:23 Raduje się serce, raduje się dusza... Wczoraj minęła 107 rocznica wymarszu z Krakowa I Kompanii Kadrowej przyszłych Legionów Józefa Piłsudskiego. Do dziś wielu historyków i publicystów poddaje… » więcej 2021-08-01, godz. 08:01 Powstanie Warszawskie 1. sierpnia 1944. PAMIĘTAMY Przejdź do Powstanie Warszawskie 1944. » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »