Radio Opole » Z historycznego punktu widzenia » Felietony » Niechlubny casus Berezy
2021-07-03, 07:25 Autor: Bolesław Bezeg

Niechlubny casus Berezy

Obóz odosobnienia mieścił się w starych carskich koszarach w Berezie Kartuskiej.
Obóz odosobnienia mieścił się w starych carskich koszarach w Berezie Kartuskiej.
W nadchodzącym tygodniu przypada 87 rocznica utworzenia obozu odosobnienia w Berezie Kartuskiej uważanego przez niektórych za pierwszy polski obóz koncentracyjny.
Z Historycznego Punktu Widzenia 3 lipca 2021
Wprawdzie oficjalnie ośrodek pod nazwą Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej powołano z dniem 12 lipca 1934 roku, ale pierwszych pięciu internowanych przyjechało do Berezy już wieczorem 6 lipca 1934 roku. Wśród nich było dwóch endeków z Krakowa i trzech komunistów z Nowogródka. Wkrótce dołączyło do nich kilku działaczy Obozu Narodowo-Radykalnego ze słynnym Bolesławem Piaseckim na czele.

Bezpośrednią przyczyną, która pchnęła rządzący wówczas w Polsce obóz sanacyjny do utworzenia obozu odosobnienia było zabójstwo ministra spraw wewnętrznych Bronisława Pierackiego, którego 15 czerwca 1934 roku dokonał bojownik z Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Hryhoryj Maciejko.

Pomysłodawcą utworzenia obozu w Berezie był sanacyjny premier Leon Kozłowski, a jego pomysł zaakceptował marszałek Józef Piłsudski. Dwa dni po śmierci Pierackiego - 17 czerwca 1934 roku prezydent RP Ignacy Mościcki podpisał prezydencką ustawę w sprawie osób zagrażających bezpieczeństwu, spokojowi i porządkowi publicznemu. Ustawa dopuszczała utworzenie dowolnej liczby obozów odosobnienia, ale utworzono tylko jeden w Berezie Kartuskiej.

Do Berezy kierowano na mocy niepodlegającej odwołaniu decyzji administracyjnej. Standardowy okres pobytu ustalono na trzy miesiące, ale okres ten można było przedłużyć. Znane są przypadki przetrzymywania więźniów Berezy tylko przez kilka dni, ale także przez rok. Trafiali tam wszelkiej maści przeciwnicy obozu sanacji a więc przede wszystkim polscy i ukraińscy narodowcy oraz komuniści.

Więźniowie mieszkali w dawnych carskich koszarach, w których panowała wilgoć i zimno, otrzymywali też skromne racje żywnościowe. Wielu z nich było kierowanych do prac fizycznych w okolicy obozu.

Celem pobytu w obozie było psychiczne złamanie wrogów obozu rządzącego i wyrobienie w nich obawy przed ponownym osadzeniem w obozie. Według ówczesnych policyjnych ekspertów standardowy czas trzech miesięcy pobytu w obozie był do tego celu zwykle okresem wystarczającym.

Według badaczy liczba osób, które przewinęły się przez obóz w Berezie podczas jego pięcioletniego funkcjonowania oscyluje w okolicach 3000 osób. Obóz funkcjonował do końca II RP, a jego ostatnich więźniów uwolniły wkraczające do Polski we wrześniu 1939 roku wojska sowieckie.

Wokół historii obozu w Berezie Kartuskiej narosły liczne kontrowersje. Począwszy od liczby osób, które zmarły podczas pobytu w obozie. Według polskich badaczy było ich kilkanaście, z kolei badacze ukraińscy mówią o 300 zmarłych nie podając jednak ich nazwisk.

Funkcjonuje cały szereg mitów na temat tortur jakim poddawano więźniów Berezy. Z całą pewnością standardową karą za obozowe przewinienia było bicie po twarzy w zależności od wagi przewiny liczące od jednego do 50 ciosów. Odnotowano także przypadki bardziej wyrafinowanego fizycznego znęcania się nad osadzonymi, którzy nie dawali się obozowym władzom złamać.

Szczególnie chętnie casus Berezy Kartuskiej wykorzystywała propaganda komunistyczna. Dzięki wyolbrzymianiu okrucieństw związanych z uwięzieniem w obozie dla działaczy komunistycznych w okresie PRL legitymowanie się pobytem w Berezie Kartuskiej było rodzajem nobilitacji w swoim środowisku.

Z pewnością w okresie PRL-u wyolbrzymiano cierpienia jakim poddawani byli więźniowie Berezy. Niemniej trudno tę kartę polskiej historii zaliczać do chlubnych, choć są aspekty usprawiedliwiające ówczesne władze.

Faktem jest, że w owym czasie obozy odosobnienia, koncentracyjne czy karne istniały w wielu krajach. Począwszy od Niemiec i Związku Sowieckiego poprzez Wielką Brytanię, aż po Kanadę i Stany Zjednoczone.

Trzeba jednak pamiętać, że dzisiejszą jakość określeniu obóz koncentracyjny nadali dopiero podczas II wojny światowej niemieccy naziści. To dzięki nim dziś na całym świecie określenie obóz koncentracyjny kojarzy się z planowym ludobójstwem. Wcześniej oznaczało to po prostu strzeżone miejsce, w którym skoncentrowano osoby uznane przez władze za niebezpieczne lub mogące wspierać wrogów państwa.

Dziś co jakiś czas zdarza mi się usłyszeć od rozmaitej proweniencji działaczy politycznych, ale też i od zwykłych obserwatorów życia politycznego, że i dziś przydał by się taki obóz. Jednak zapewniam Państwa, że historia dobitnie dowodzi, iż droga do dobra państwa nigdy nie prowadzi przez więzienie i upokarzanie innych ludzi.

Zobacz także

2021-09-12, godz. 08:25 Wiedeńska wiktoria Dziś przypada 338 rocznica tzw. Odsieczy Wiedeńskiej czyli bitwy, w której dowodzone przez polskiego króla Jana III Sobieskiego wojska chrześcijańskiej koalicji… » więcej 2021-08-29, godz. 08:20 Męczennik z Dachau Dziś przypada 79 rocznica śmierci w niemieckim obozie koncentracyjnym w Dachau błogosławionego Dominika Jędrzejewskiego. » więcej 2021-08-28, godz. 07:22 Asceta z Krakowa W minioną środę przypadła 133 rocznica założenia w Krakowie przez Adama Chmielowskiego znanego też jako święty Albert Zgromadzenia Albertynów. » więcej 2021-08-22, godz. 08:23 Pod opieką obcych wojsk 864 lata temu, 21 sierpnia 1157 roku cesarz niemiecki Fryderyk I Barbarossa czyli rudobrody na czele armii niemieckiej i czeskiej wkroczył do Polski by zmusić… » więcej 2021-08-21, godz. 07:20 Największa bitwa konna w XX w. 101 lat temu, 21 sierpnia 1920 roku dowódca bolszewickiej 1 Armii Konnej Siemion Budionny wykonał wreszcie wydany przez dowódcę Armii Czerwonej Siergieja Kamieniewa… » więcej 2021-08-15, godz. 09:30 Dekonspiracja i strzały w Mysłowicach Dziś obchodzimy święto narodowe – święto wojska polskiego ustanowione w rocznicę cudu nad Wisłą z roku 1920. Równocześnie przeżywamy święto kościelne… » więcej 2021-08-14, godz. 07:30 Początek końca I Rzeczypospolitej Wczoraj minęła 249 rocznica kapitulacji Jasnej Góry co było równoznaczne z zakończeniem ostatnich walk w obronie Konfederacji Barskiej. » więcej 2021-08-08, godz. 08:24 Fundator Jasnej Góry Jutro przypada 639 rocznica podpisania przez księcia na Opolu Władysława II zwanego Opolczykiem aktu fundacji klasztoru Paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie… » więcej 2021-08-07, godz. 07:23 Raduje się serce, raduje się dusza... Wczoraj minęła 107 rocznica wymarszu z Krakowa I Kompanii Kadrowej przyszłych Legionów Józefa Piłsudskiego. Do dziś wielu historyków i publicystów poddaje… » więcej 2021-08-01, godz. 08:01 Powstanie Warszawskie 1. sierpnia 1944. PAMIĘTAMY Przejdź do Powstanie Warszawskie 1944. » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »