Radio Opole » O polskość Śląska Opolskiego » Posłuchaj cyklu » O polskość Śląska Opolskiego 25.06.2022
2022-06-25, 08:00 Autor: Wiktor Krzewicki

O polskość Śląska Opolskiego 25.06.2022

[Fot.Gmach Instytutu Śląskiego w Opolu.Źródło: Radio Opole.pl]
[Fot.Gmach Instytutu Śląskiego w Opolu.Źródło: Radio Opole.pl]
Jedną z ważniejszych instytucji, które nie zaprzestały działalności, kiedy wybuchła II wojna był Instytut Śląski. Wojnę Stowarzyszenie przetrwało jako tajny Instytut Śląski w Warszawie, w którym aktywność członków od roku 1942 prowadzona była poza stolicą także w Krakowie i Lwowie.
Do badań Instytutu Śląskiego w warunkach konspiracyjnych było zaangażowanych kilkunastu pracowników naukowych. Swoimi korzeniami stowarzyszenie naukowe Instytut Śląski sięga roku 1933, kiedy to krakowskie środowisko naukowe z sekretarzem generalnym Polskiej Akademii Umiejętności prof. dr Stanisławem Kutrzebą i wojewodą śląskim – uczniem Kutrzeby – drem Michałem Grażyńskim podjęli inicjatywę szczegółowych badań nad przeszłością Śląska oraz jego społeczeństwem. Właśnie dla popularyzacji tych działań zostało powołane w Katowicach stowarzyszenie INSTYTUT ŚLĄSKI.

Do napaści w 1939 r. Niemiec na Polskę Stowarzyszenie Instytut Śląski opublikowało 98 książek w seriach wydawniczych – Biblioteka Pisarzy Śląskich; Pamiętnik Instytutu Śląskiego; Polski Śląsk; Śląsk. Ziemia i Ludzie;Ukazały się „Zaranie Śląskie” i Wykaz Literatury Bieżącej o Śląsku”. Jedną z ostatnich książek przed wojną była wydana w 1939 r. rozprawa Józefa Kokota pt. Zakres działania województwa śląskiego jako jednostki samorządu terytorialnego.

Jako podstawowe zadanie władze Stowarzyszenia uznawały popularyzację wiedzy o Śląsku, czemu – poza wydawnictwami – służyły wszelkie formy otwartych spotkań naukowych, głównie odczytowych. W połowie 1939 r. ze Stowarzyszeniem było związanych 305 osób w tym 132 mieszkańców ze Śląska .
W lutym 1934 roku został wybrany pierwszy zarząd Stowarzyszenia. Pierwszym przewodniczącym został wicepremier inż. Eugeniusz Kwiatkowski, a dyrektorem dr Roman Lutman.

To właśnie Lutman posługujacy sie w podziemiu pseudonimami (ps. Stanisław Ossowski, Witkowski) kierował działajacym w czasie okupacji niemieckiej Instytutem.
Ten polski prawnik, historyk i działacz społeczny, ale także dziennikarz oraz wieloletni dyrektor Biblioteki Śląskiej i Instytutu Śląskiego przed pierwszą wojną światową należał do „Zarzewia” i skautingu.Walczył w obronie Lwowa. Podczas akcji plebiscytowej pracował na Górnym Śląsku w sekcji polskiej Wydziału Prasowego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu, był korespondentem „Kuriera Lwowskiego”. Przez pewien czas nadzorował z ramienia komisarza plebiscytowego działalność redakcji „Katolika”. Brał udział w II i III powstaniu śląskim; podczas tego ostatniego pracował w redakcji czasopisma „Powstaniec”, wydawanego początkowo przez dowództwo grupy „Wschód”. Związany także z “Zaraniem Śląskim”. W marcu 1938 uczestniczył w I Kongresie Związku Polaków w Niemczech w Berlinie. Podczas okupacji organizował m.in. kursy śląskoznawcze .

Niestety powojenny rozwój Instytutu przerwało ograniczenie swobód badawczych, a następnie jego likwidacja w okresie pogłębiającego się stalinizmu. Dopiero na fali przemian październikowych 9 maja 1957 roku z inicjatywy Opolskiego Towarzystwa Przyjaciól Nauk Instytut Śląski został reaktywowany.Pierwszym przewodniczącym Rady Naukowej został prof.Stanisław Rospond, a dyrektorem Roman Lutman.

Odrodzony wówczas Instytut był kontynuatorem powołanego 15 grudnia 1933 roku w Katowicach stowarzyszenia naukowego Instytut Śląski. Od sierpnia 2019 Instytut Śląski jest instytucją kultury podległą Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Właśnie w tym roku obchodzi 65-lecie istnienia w powojennym Opolu.
O polskość Śląska Opolskiego 25.06.2022

Zobacz także

2022-12-31, godz. 08:00 O polskość Śląska Opolskiego 31.12.2022 Na Śląsku obudzoną już w połowie XIX w. świadomość narodową wśród Polaków umacniały wydawnictwa kościelne i narodowe. » więcej 2022-12-24, godz. 08:00 O polskość Śląska Opolskiego 24.12.2022 Na przełomie XIX i XX w. na Śląsku, także tym opolskim, w atmosferze strajków i protestów rozwijały się katolickie organizacje robotników . » więcej 2022-12-17, godz. 08:00 O polskość Śląska Opolskiego 17.12.2022 100 lat temu poza Związkiem Polaków w Niemczech coraz większe znaczenie odgrywał Związek Harcerstwa Polskiego. Ruch harcerski na emigracji w Berlinie rozpoczął… » więcej 2022-12-10, godz. 08:00 O polskość Śląska Opolskiego 10.12.2022 W utrzymaniu i rozwijaniu polskości na Śląsku także tym opolskim ważną rolę odegrali zapomniani dzisiaj księża. Jeszcze przed pierwszą wojną światową… » więcej 2022-12-03, godz. 08:00 O polskość Śląska Opolskiego 03.12.2022 Wśród walczących o polski Śląsk było wielu kapłanów, niektórzy z nich tak jak ks Jan Brandys pozostają wciąż niedocenieni i zapomniani. » więcej 2022-11-26, godz. 08:00 O polskość Śląska Opolskiego 26.11.2022 W okresie międzywojennym jedną z ważniejszych organizacji , które działały w obronie polskiego Śląska był funkcjonujący w latach 30-tych Polski Związek… » więcej 2022-11-19, godz. 08:00 O polskość Śląska Opolskiego 19.11.2022 Mija właśnie 104 rocznica ogłoszenia przez Józefa Piłsudskiego notyfikacji państwa polskiego. Tym który wysłał depeszę notyfikującą naszą niepodległość… » więcej 2022-11-12, godz. 08:00 O polskość Śląska Opolskiego 12.11.2022 W listopadzie 1918 sytuacja na Górnym Śląsku stała się napięta. Wskutek szykan niemieckich nastąpiła radykalizacja nastrojów społecznych i narodowych… » więcej 2022-11-11, godz. 10:00 O polskość Śląska Opolskiego 11.11.22 Mija właśnie 100 lat od czasu, kiedy papież Pius XI mianował administratorem apostolskim polskiej części Śląska ks. Augusta Hlonda późniejszego kardynała… » więcej 2022-11-05, godz. 08:00 O polskość Śląska Opolskiego 05.11.2022 Wśród walczących o polski Śląsk, byli działacze związani z Opolszczyzną , którzy w czasie wojny zginęli w niemieckich obozach koncentracyjnych. Przyjrzyjmy… » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »