Radio Opole » Kraj i świat
2022-10-07, 17:20 Autor: PAP

Rosja/ Memoriał od lat walczył o prawdę o zbrodniach stalinowskich, w tym o zbrodni katyńskiej

Stowarzyszenie Memoriał, uhonorowane w piątek Pokojową Nagrodą Nobla, powstało w 1987 roku. Przez dekady Memoriał zajmował się badaniem represji politycznych w ZSRR i zbrodni stalinowskich - w tym zbrodni katyńskiej, a także obroną praw człowieka we współczesnej Rosji.

W powstaniu tej jednej z najbardziej zasłużonych rosyjskich organizacji pozarządowych miał udział laureat Pokojowej Nagrody Nobla - fizyk i dysydent Andriej Sacharow. Ponad 30 lat od swego powstania Memoriał stał się ofiarą represji wobec społeczeństwa obywatelskiego w Rosji: władze najpierw nadały organizacji status "zagranicznego agenta", a w grudniu 2021 roku nakazały jej likwidację. Gdy w piątek pod adresem Memoriału napływają gratulacje, sąd w Moskwie ma rozpatrzeć wniosek rosyjskiej Prokuratury Generalnej o zajęcie biura Memoriału w centrum stolicy.


Za "zagranicznego agenta" Stowarzyszenie Memoriał, zajmujące się badaniem "białych plam" historii ZSRR, zostało uznane w 2016 roku. Działające w ramach Memoriału Centrum Obrony Praw Człowieka otrzymało ten status jeszcze wcześniej, w 2014 roku.


Memoriał - którego pełna nazwa brzmi: Międzynarodowe Stowarzyszenie Historyczno-Oświatowe, Charytatywne i Obrony Praw Człowieka "Memoriał" - powstał w latach 80. jako zrzeszenie niezależnych organizacji. W trakcie całej działalności tworzyły go niezależne struktury, z których część działała poza granicami Rosji. Centrum Obrony Praw Człowieka Memoriał, zarejestrowane jako organizacja w latach 90., nagłaśniało naruszenia praw człowieka we współczesnej Rosji, m.in. prowadziło wykaz więźniów politycznych.


Od trzech dekad Stowarzyszenie Memoriał, również poprzez swoje organizacje regionalne, działało na rzecz badania i dokumentowania zbrodni stalinowskich. Związani z Memoriałem historycy i aktywiści odnajdywali i upamiętniali miejsca masowych pochówków ofiar represji, jak np. uroczysko Sandarmoch w Karelii, gdzie przez lata odbywały się coroczne międzynarodowe dni pamięci. Badacze Memoriału przeszukiwali archiwa państwowe pod kątem dokumentów dotyczących tych zbrodni, pomagali potomkom represjonowanych w ustaleniu losów ich przodków i w staraniach o ich rehabilitację. Memoriał zgromadził imienne wykazy ofiar, dokumenty z archiwów rodzinnych, fotografie i różnego rodzaju przedmioty dokumentujące realia sowieckich łagrów.


W Moskwie Memoriał organizował coroczną akcję "Przywracanie imion" - publiczne odczytywanie nazwisk dziesiątek tysięcy ofiar represji stalinowskich, aresztowanych i rozstrzelanych bądź zmarłych w łagrach. Inny projekt - "Ostatni adres" - upamiętniał imiennie ofiary represji: na ścianach domów mieszkalnych w miastach Rosji, skąd zabierano ludzi aresztowanych podczas masowych czystek lat 30. XX wieku, pojawiły się tabliczki informujące o losie tych osób. Z udziałem i przy wsparciu Memoriału odbywały się projekty historyczne dotyczące historii najnowszej, w tym konkursy dla młodzieży, wystawy i publikacje.


Temat represji politycznych w ZSRR stawał się jednak w Rosji w ostatnich latach coraz bardziej ryzykowny, wraz ze stopniowym rehabilitowaniem Związku Sowieckiego i postaci Józefa Stalina. Pod adresem Memoriału pojawiały się ze strony władz oskarżenia o tworzenie "fałszywego" obrazu ZSRS i "zniekształcanie" historii. W 2016 roku został aresztowany, a później skazany na wieloletnie więzienie Jurij Dmitrijew - szef Memoriału w Republice Karelii i jeden z odkrywców grobów na uroczysku Sandarmoch.


W 2009 roku zginęła Natalia Estemirowa, działaczka Centrum Obrony Praw Człowieka Memoriał w Czeczenii. Estemirowa gromadziła dokumentację przypadków naruszania praw człowieka w Czeczenii - porwań, torturowania ludzi i zabójstw; współpracowała z dziennikarką "Nowej Gaziety" Anną Politkowską. Po śmierci Estemirowej Memoriałem w Czeczenii kierował Ojub Titijew, który w 2018 roku został aresztowany i skazany za rzekome posiadanie narkotyków. Działacz wyszedł na wolność w 2019 roku na podstawie przedterminowego zwolnienia warunkowego.


Stowarzyszenie Memoriał zostało uznane przez ministerstwo sprawiedliwości Rosji za "zagranicznego agenta" w październiku 2016 roku. Centrum Obrony Praw Człowieka otrzymało ten status dwa lata wcześniej, w 2014 roku. Od tego czasu Memoriał był karany grzywnami za domniemane nieprzestrzeganie przepisów o "zagranicznych agentach". Pod koniec 2021 roku Prokuratura Generalna zwróciła się do Sądu Najwyższego o likwidację organizacji. Późniejsze apelacje zostały odrzucone. Jednak w czerwcu br. zwolennicy Stowarzyszenia Memoriał utworzyli organizację publiczną - Centrum Obrony Praw Człowieka Memoriał, które zapowiedziało, że będzie dokumentować i publikować informacje o znaczących naruszeniach praw człowieka i działać jako ruch, bez tworzenia osobowości prawnej.


Już niedługo po powstaniu Stowarzyszenia Memoriał powołano w nim sekcję polską, która zajęła się badaniem represji w ZSRR wobec obywateli polskich po 17 września 1939 roku. Na czele sekcji polskiej stanął Aleksandr Gurjanow. W latach 90. XX wieku Memoriał zajmował się badaniem losów Polaków deportowanych z Kresów Wschodnich II RP oraz osób internowanych i aresztowanych w latach 1944-45. W 2005 roku, gdy Główna Prokuratura Wojskowa Rosji poinformowała o umorzeniu śledztwa w sprawie zbrodni katyńskiej i utajniła uzasadnienie umorzenia, Memoriał zaangażował się w walkę na drodze sądowej o odtajnienie decyzji prokuratury i o rehabilitację ofiar zbrodni katyńskiej. W 2015 i 2019 roku Memoriał przygotował i opublikował wielotomowe wydawnictwa poświęcone ofiarom zbrodni katyńskiej spoczywającym w Katyniu i Miednoje. Te unikalne tomy są jedynymi tego rodzaju publikacjami dostępnymi dla rosyjskiego czytelnika.


W 2012 roku Memoriał został uhonorowany przez polskie władze nagrodą "Pro Dignitate Humana" za poświęcenie i bezkompromisowe działania w obronie praw osób prześladowanych i narażonych na represje, a także za niezłomną postawę w poszukiwaniu prawdy historycznej, w tym za walkę o ujawnienie prawdy o Katyniu. (PAP)


awl/ akl/


Kraj i świat

2022-11-28, godz. 19:20 MŚ 2022 - Brazylia - Szwajcaria 1:0 (opis) Grupa G: Brazylia - Szwajcaria 1:0 (0:0). Bramki: 1:0 Casemiro (83). Żółta kartka - Brazylia: Fred. Szwajcaria: Fabian Rieder. Sędzia: Ivan Barton (Salwador)… » więcej 2022-11-28, godz. 19:20 MŚ 2022 - grupa G (tabela) Wyniki dotychczasowych meczów i tabela grupy G: 2022-11-24:Brazylia - Serbia 2:0 (0:0)Szwajcaria - Kamerun 1:0 (0:0)2022-11-28Brazylia - Szwajcaria 1:0 (0:0)Kamerun… » więcej 2022-11-28, godz. 19:20 Wiceminister Machałek: atrakcyjne szkoły techniczne i branżowe nie narzekają na nabór uczniów Atrakcyjne szkoły techniczne i branżowe nie narzekają na nabór uczniów - wskazała w poniedziałek wiceminister edukacji Marzena Machałek. Pracodawcom opłaca… » więcej 2022-11-28, godz. 19:10 Ukraina/ Szef dyplomacji Estonii: kraje Europy powinny podwoić wydatki na obronność Estoński minister spraw zagranicznych Urmas Reinsalu powiedział w poniedziałek w wywiadzie dla agencji Reutera, że ze względu na agresję Rosji na Ukrainę… » więcej 2022-11-28, godz. 19:10 Od wtorku wystawa prac Rafała Olbińskiego w Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu Projekty okładek i ilustracji do czasopism, plakaty teatralne i operowe, rysunki oraz litografie warsztatowe Rafała Olbińskiego będzie można oglądać od… » więcej 2022-11-28, godz. 19:00 MŚ 2022 - Brazylia - Szwajcaria 1:0 (wynik) Grupa G: Brazylia - Szwajcaria 1:0 (0:0). Bramki: 1:0 Casemiro (83). Żółta kartka - Brazylia: Fred. Szwajcaria: Fabian Rieder. Sędzia: Ivan Barton (Salwador)… » więcej 2022-11-28, godz. 19:00 Łódzkie/ Śmiertelny wypadek w Łasku-Kolumnie Kierowca ciężarówki zginął w wypadku z udziałem czterech pojazdów, do którego doszło w poniedziałek na drodze wojewódzkiej nr 482 w Łasku-Kolumnie… » więcej 2022-11-28, godz. 19:00 Ponad 6,3 mld zł zysku Grupy JSW po trzech kwartałach 2022 roku Ponad 6,36 mld zł zysku netto wypracowała w trzech kwartałach tego roku Grupa Kapitałowa Jastrzębskiej Spółki Węglowej (JSW), wobec 62,7 mln zł straty… » więcej 2022-11-28, godz. 18:50 MŚ 2022 - Brazylia - Szwajcaria 1:0 (bramka) Grupa G: Brazylia - Szwajcaria 1:0 w 83. min. Bramki: 1:0 Casemiro (83). Żółta kartka - Brazylia: Fred. Szwajcaria: Fabian Rieder. Sędzia: Ivan Barton… » więcej 2022-11-28, godz. 18:50 Bloomberg: na rynku będzie 6 milionów mniej iPhone'ów, przez zakłócenia w chińskiej fabryce Według przewidywań agencji Bloomberg zamieszki w kluczowym zakładzie produkcyjnym Apple w Zhengzhou w Chinach spowodują, że nie zostanie wyprodukowanych blisko… » więcej
1234567
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »