Radio Opole » Kraj i świat
2021-07-25, 07:10 Autor: PAP

Kalendarz rocznic 26 07–1 08

26 lipca


--------


1030 - W małopolskim Szczepanowie urodził się Stanisław ze Szczepanowa, biskup krakowski, z rozkazu króla Bolesława II stracony za zdradę; święty Kościoła katolickiego, jeden z patronów Polski.


1376 - W Zakroczymiu książę mazowiecki Janusz I przyznał mieszczanom warszawskim przywilej prowadzenia łaźni miejskiej, zastrzegając sobie prawo do bezpłatnego korzystania z niej raz w tygodniu.


1400 - Król Władysław II Jagiełło zainaugurował działalność odnowionej Akademii Krakowskiej.


1792 - Pod Markuszowem na Lubelszczyźnie doszło do ostatniego zwycięskiego dla wojsk dowodzonych przez ks. Józefa Poniatowskiego starcia w trakcie polsko-rosyjskiej wojny w obronie Konstytucji 3 maja.


1844 - W Kunce na Podolu urodził się Stefan Drzewiecki, inżynier, wynalazca, pionier żeglugi podwodnej i lotnictwa.


1885 - Władze pruskie rozpoczęły akcje wysiedlania z granic państwa Polaków nieposiadających pruskiego obywatelstwa (tzw. rugi pruskie).


1887 - Ludwik Zamenhoff wydał w Warszawie pierwszy podręcznik do nauki języka esperanto "Unua libro".


1894 - W Krakowie urodziła się Magdalena Samozwaniec, pisarka; córka malarza Wojciecha Kossaka, siostra Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej; autorka popularnych powieści i opowiadań satyrycznych.


1922 - W Rawie Mazowieckiej urodził się Andrzej Wróblewski, dziennikarz, krytyk literacki, językoznawca; w latach 1948-1987 związany z redakcją Życia Warszawy; publikował pod pseudonimem "Ibis".


1924 - W Warszawie urodził się Stanisław Komornicki "Nałęcz", generał WP, historyk wojskowości; w czasie II wojny światowej żołnierz Armii Krajowej, powstaniec warszawski, żołnierz 1 Armii Wojska Polskiego; zginął w katastrofie smoleńskiej 10 kwietnia 2010 r.


1931 - W Wolnym Mieście Gdańsku urodził się Zdzisław Kuźniar, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z filmów "Pigułki dla Aurelii", "Wolne Miasto", "Jak rozpętałem drugą wojnę światową" i "Niedziela Barabasza".


1935 - W Warszawie urodził się Edward Żebrowski (właściwie: Edward Bernstein), reżyser, scenarzysta, aktor; reżyser filmów "Ocalenie", "Szpital Przemienienia", "W biały dzień".


1941 - We Lwowie zamordowany przez Niemców został Kazimierz Bartel, matematyk, pięciokrotny premier RP, prezes Polskiego Towarzystwa Matematycznego, rektor Politechniki Lwowskiej.


1944 - Rząd sowiecki ogłosił, że uznaje PKWN za jedyną legalną władzę w Polsce.


1944 - W Warszawie Niemcy rozstrzelali działaczy komunistycznych: Pawła Findera - jednego z przywódców PPR oraz Małgorzatę Fornalską.


1974 - Premiera pierwszego odcinka serialu telewizyjnego "Janosik".


1974 - Zmarł Jan Żabiński, długoletni dyrektor Ogrodu Zoologicznego w Warszawie, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, wraz z żoną Antoniną ukrywał na terenie ZOO Żydów z warszawskiego getta.


1979 - W Warszawie zmarł Stefan Wiechecki "Wiech", satyryk, felietonista, scenarzysta, piewca tzw. gwary warszawskiej.


1980 – W Lądku Zdroju odbył się I Kongres Konfederacji Polski Niepodległej. W trakcie Kongresu doszło do interwencji SB i uczestnicy Kongresu zostali aresztowani.


2004 - W Łodzi zmarł Bogusław Sochnacki, aktor filmowy ("Ich troje", "Królowa Bona") i teatralny: "Dialogus de la passione", "Trans-Atlantyk".


27 lipca


--------


1331 - Wojska krzyżackie zajęły i zniszczyły miasto Pyzdry, próbując pojmać syna Władysława Łokietka, królewicza Kazimierza. Próba odzyskania miasta przez rycerstwo wielkopolskie pod dowództwem Wincentego z Szamotuł zakończyła się porażką.


1597 - W Krakowie zmarł Jakub Wujek, jezuita, teolog, pisarz religijny, autor jednego z najbardziej znanych przekładów Biblii na język polski.


1849 - W Warszawie urodził się Leopold Julian Kronenberg, finansista, bankier, działacz gospodarczy.


1904 - W Tomaszowie mazowieckim urodził się Oskar Lange, ekonomista i polityk, członek Rady Państwa PRL.


1906 - W Mińsku Litewskim urodził się Jerzy Giedroyć, polityk, publicysta, twórca i redaktor emigracyjnego "Instytutu Literackiego" i pisma "Kultura", żołnierz Brygady Karpackiej, twórca i propagator koncepcji o szczególnym znaczeniu suwerenności Białousi, Litwy i Ukrainy dla bezpieczeństwa i niepodległości Polski.


1916 - Walki Brygady Strzelców Polskich, wchodzącej w skład wojsk rosyjskich, z wojskami niemieckimi nad Szczarą w rejonie Baranowicz.


1918 - Episkopat Polski założył Katolicki Uniwersytet Lubelski.


1920 - Armia Czerwona zajęła Osowiec.


1933 - W Sosnowcu urodził się Stanisław Jędryka, reżyser i scenarzysta filmowy, twórca m.in. seriali "Wakacje z duchami", "Podróż za jeden uśmiech" oraz "Stawiam na Tolka Banana".


1939 – Podniesiono banderę na statku pasażerskim MS "Chrobry", ostatnim nowym polskim transatlantyku.


1941 - w Brzezinach urodziła się Halina Kowalska, aktorka teatralna i filmowa ("Drewniany różaniec", Nie lubię poniedziałku", "Sanatorium pod klepsydrą").


1942 - Niemieckie władze okupacyjne wysłały z getta w Przemyślu do obozu zagłady w Bełżcu transport ponad 3800 Żydów.


1944 - Po kilkudniowych walkach oddziały Armii Krajowej wraz z oddziałami Armii Czerwonej zajęły Lwów; po opanowaniu miasta NKWD aresztowało komendanta Obszaru Lwowskiego AK płk. Władysława Filipkowskiego oraz wielu innych oficerów i żołnierzy AK.


1944 - Wojska 1 Frontu Białoruskiego po sforsowaniu Wisły zdobyły przyczółki w rejonie Magnuszewa i Puław.


1944 - Armia Czerwona wkroczyła do Białegostoku.


1944 - Niemcy przystąpili do ewakuacji obozu koncentracyjnego przy ul. Gęsiej w Warszawie; około 400 więźniów Żydów niezdolnych do marszu i chorych rozstrzelali.


1944 - Zarządzenie gubernatora Dystryktu Warszawskiego Ludwiga Fischera wzywające mieszkańców Warszawy do stawienia się następnego dnia do budowy umocnień.


1944 - W Lublinie NKWD aresztowało sztab Lubelskiego Okręgu AK oraz Delegata Rządu Władysława Cholewę.


1947 - Wincenty Pstrowski wezwał górników do podjęcia "współzawodnictwa pracy i przekraczania norm".


1966 - W Phoenix w Stanach Zjednoczonych zmarł Kazimierz Bagiński, działacz ruchu ludowego (PSL "Wyzwolenie", SL), poseł na Sejm RP, jeden z przywódców Centrolewu.


1971 - W Warszawie zmarł Władysław Kiernik, prawnik, polityk ruchu ludowego PSL, PSL "Piast", ZSL), jeden z przywódców Centrolewu, więzień twierdzy brzeskiej.


1981 - Oficjalna premiera filmu "Człowiek z żelaza" w reżyserii Andrzeja Wajdy.


1998 - W Krakowie zmarł Kazimierz Mikulski, malarz i scenograf, członek II Grupy Krakowskiej, współzałożyciel i aktor teatru Cricot 2.


2004 – Sąd Najwyższy uchylił wyroki, które zapadły na początku lat sześćdziesiątych w tak zwanej „aferze mięsnej”.


2009 - W Skolimowie zmarł Igor Przegrodzki, aktor teatralny i filmowy, pedagog; przez większość kariery związany z Teatrem Polskim we Wrocławiu; znakomity odtwórca ról w sztukach Witolda Gombrowicza.


2012 - W Londynie odbyła się ceremonia otwarcia XXX Letnich Igrzysk Olimpijskich. Polscy sportowcy zdobyli na nich 10 medali - 2 złote, 2 srebrne i 6 brązowych.


2016 – W Krakowie rozpoczęła się pielgrzymka apostolska Franciszka do Polski z okazji 1050 rocznicy chrztu Mieszka I i na odbywające się w Krakowie Światowe Dni Młodzieży.


28 lipca


--------


1458 - W Gdańsku został zawarty rozejm między Polską a sprzymierzoną z krzyżakami Danią.


1648 - W trzydniowej bitwie pod Konstantynowem wojska Jeremiego Wiśniowieckiego pokonały kilkakrotnie silniejsze oddziały kozackie pod dowództwem Maksyma Krzywonosa.


1656 - Początek bitwy pod Warszawą, w której wojska szwedzko-brandenburskie odniosły zwycięstwo nad armią króla Jana II Kazimierza.


1812 - W Warszawie urodził się Józef Ignacy Kraszewski, pisarz, publicysta, historyk, działacz społeczny, autor ponad 600 książek, w tym 232 powieści, wśród nich wielu historycznych, takich jak "Stara baśń" czy "Za Sasów".


1815 - Z inicjatywy wielkiego księcia Konstantego w Warszawie powstała Szkoła Podchorążych, która miała kształcić przyszłe kadry armii Królestwa Polskiego. W 1828 roku zawiązało się w niej konspiracyjne sprzysiężenie od dowództwem podporucznika Piotra Wysockiego, a 29 listopada 1830 roku podchorążowie Szkoły atakiem na Belweder rozpoczęli Powstanie Listopadowe.


1826 - W Warszawie zmarł gen. Józef Zajączek, uczestnik Insurekcji Kościuszkowskiej i wojen napoleońskich, dowódca polskiego korpusu Wielkiej Armii Napoleona, namiestnik Królestwa Polskiego z nadania cara Aleksandra I.


1844 - W Karpaczu odbyło się uroczyste poświęcenie zrekonstruowanej świątyni Wang; zbudowana na przełomie XII i XIII w. w Norwegii świątynia została zakupiona przez króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV i po rozebraniu na części przewieziona najpierw do Szczecina, a następnie do Berlina, skąd ostatecznie w 1842 r. trafiła na Dolny Śląsk.


1883 - W Krakowie zmarł Władysław Ludwik Anczyc, poeta, dramatopisarz, wydawca, tłumacz, uczestnik powstania krakowskiego w 1846 r.


1895 - W Rzeszowie utworzono Stronnictwo Ludowe (od 1903 r. Polskie Stronnictwo Ludowe), którego prezesem został Karol Lewakowski.


1897 - W Krakowie urodził się Henryk Reyman, żołnierz i sportowiec, piłkarz Wisły Kraków i reprezentant Polski. Uczestnik I wojny światowej, wojny polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej; dwukrotny mistrz polski w piłce nożnej, dwukrotny król strzelców ligi, olimpijczyk (Paryż 1924).


1914 - Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii - początek I wojny światowej.


1920 - Wojna polsko-bolszewicka: Armia Czerwona zajęła Białystok.


1920 - Rada Ambasadorów podjęła decyzję w sprawie podziału Księstwa Cieszyńskiego, Spiszu i Orawy.


1922 - Sejm Ustawodawczy uchwalił ordynację do Sejmu i Senatu.


1928 - W Amsterdamie rozpoczęły się IX Letnie Igrzyska Olimpijskie. Polscy sportowcy zdobyli na nich 5 medali: jeden złoty (Halina Konopacka w rzucie dyskiem), jeden srebrny (drużyna jeździecka w konkursie skoków) i trzy brązowe.


1942 - W warszawskim getcie utworzono pierwszą Żydowską Organizację Bojową (ŻOB), którą 15 października 1942 r. rozszerzono o kolejne ugrupowania; założycielami ŻOB byli m.in. Icchak Cukierman, Cywia Lubetkin, Marek Edelman, Josef Kapłan i Mordechaj Tanenbaum; komendantem ŻOB został Mordechaj Anielewicz.


1972 - W Warszawie zmarła Mieczysława Ćwiklińska, właściwie Mieczysława Trapszo, aktorka, śpiewaczka; jedna z najwybitniejszych aktorek polskiego kina międzywojennego, znana m.in. z filmów "Czy Lucyna to dziewczyna", "Jadzia", "Pani minister tańczy"; aktorka teatralna związana po wojnie z warszawskimi teatrami: Polskim i Nowym; sztuki z jej udziałem, np. "Drzewa umierają stojąc" w Klasycznym, nie schodziły z afisza całymi latami.


1975 - Początek dwudniowej wizyty w Polsce prezydenta USA Geralda Forda.


1975 - Zapadł wyrok w procesie Zdzisława Marchwickiego, "wampira z Zagłębia". Oskarżony o dokonanie 14 zabójstw został skazany na karę śmierci.


1976 - List Jerzego Andrzejewskiego "Do prześladowanych uczestników robotniczego protestu", napisany w imieniu opozycyjnych pisarzy.


1982 - Stan wojenny: TKK NSZZ "Solidarność" wydała oświadczenie wzywające do pokojowych manifestacji w rocznicę podpisania Porozumień Gdańskich oraz ogłosiła program "Społeczeństwo Podziemne".


1984 - W Los Angeles rozpoczęły się XXIII Letnie Igrzyska Olimpijskie, zbojkotowane przez większość państw socjalistycznych, wśród nich PRL.


1993 - Pomiędzy Polską i Stolicą Apostolską zawarty został konkordat; Sejm RP ratyfikował go 8 stycznia 1998 r.


1998 - W Warszawie zmarł Zbigniew Herbert, pisarz o wielkim dorobku, wyjątkowym autorytecie artystycznym i moralnym; autor m.in. cyklu "Pana Cogito", "Raportu z oblężonego miasta", "Martwej natury z wędzidłem", "Barbarzyńcy w ogrodzie".


1998 - W Zakopanem zmarł Adam Hollanek, pisarz, publicysta, założyciel miesięcznika "Fantastyka".


2000 - W Katyniu uroczyście otwarto cmentarz polskich i rosyjskich ofiar NKWD.


2004 - Do Polski sprowadzono ze Stanów Zjednoczonych urny z prochami dowódcy Powstania Warszawskiego gen. bryg. Antoniego Chruściela "Montera" i jego żony Walerii; urny zostały złożone na cmentarzu wojskowym na Powązkach.


2010 - W Warszawie zmarł Ryszard Barycz, aktor teatralny, odtwórca roli Pana Młodego w "Weselu" w inscenizacji Iwo Galla, Kaliban w "Burzy" w reżyserii Krystyny Skuszanki i filmowy: "Zemsta", "Popioły".


2010 - W Warszawie zmarła Katarzyna Sobczyk, najpopularniejsza piosenkarka polskiego big-beatu, wykonawczyni m.in. piosenek "Mały książę", "O mnie się nie martw", "Trzynastego", "Nie bądź taki szybki Bill".


2018 – W Warszawie zmarła Olga Sipowicz "Kora", wokalistka rockowa i autorka tekstów piosenek, w latach 1976-2008 liderka zespołu Maanam.


2019 - W Warszawie zmarł profesor Jerzy Wojciech Borejsza, badacz totalitaryzmów, historii XIX wieku i Powstania Styczniowego, wykładowca wielu polskich i europejskich uniwersytetów.


29 lipca


--------


1423 - Król Władysław II Jagiełło nadał Łodzi prawa miejskie.


1683 - Król Jan III Sobieski przybył z Wilanowa do Krakowa, gdzie oczekiwał na ostateczną mobilizację i koncentrację wojsk koronnych przed wyruszeniem pod oblegany przez armię turecką Wiedeń.


1899 - W Hadze zakończyła obrady pierwsza konferencja pokojowa, w której uczestniczyło 26 państw; jej efektem było podpisanie trzech konwencji: o pokojowym rozwiązywaniu sporów międzynarodowych, o prawach i zwyczajach wojny lądowej oraz o zastosowaniu w czasie wojen morskich zasad genewskiej konwencji z 1864 r.


1926 - We Lwowie urodził się Jacek Bocheński, prozaik, eseista, publicysta, autor książek "Boski Juliusz", "Nazo poeta", "Stan po zapaści"; członek polskiego Pen-Clubu, redaktor naczelny kwartalnika "Zapis".


1938 - Urodził się Andrzej Szczeklik, lekarz, naukowiec i pisarz, rektor Akademii Medycznej w Krakowie, wiceprezes Polskiej Akademii Umiejętności.


1939 - Z Gdyni do Ameryki Południowej wypłynął w swój pierwszy rejs transatlantyk MS "Chrobry", na jego pokładzie był m.in. Witold Gombrowicz.


1942 - W Krakowie zmarł Wojciech Kossak, malarz, przedstawiciel nurtu malarstwa historycznego i batalistycznego, współautor "Panoramy Racławickiej"; ojciec malarza Jerzego Kossaka oraz Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Magdaleny Samozwaniec.


1944 - Początek walk 1 Armii WP w rejonie Puław i Dęblina.


1944 - Związek Patriotów Polskich poprzez radio moskiewskie wezwał mieszkańców Warszawy do rozpoczęcia powstania przeciwko Niemcom.


1944 - W Woli Korytnickiej koło Węgrowa urodził się Stanisław Małkowski, ksiądz, socjolog, działacz opozycji antykomunistycznej, współpracownik KOR, ROPCiO oraz Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej; uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 r.; kapelan podziemnej Solidarności w latach 1982-1989.


1948 - W Londynie rozpoczęły się XIV Letnie Igrzyska Olimpijskie. Polska dobyła na nich 2 medale - w wadze piórkowej brązowy medal wywalczył bokser Aleksy Antkiewicz, a w Olimpijskim Konkursie Sztuki złoty medal w dziedzinie muzyki otrzymał Zbigniew Turski.


1949 - W Bieżuniu urodził się Jerzy Bończak, aktor scen warszawskich, odtwórca roli Krzepickiego w serialu "Kariera Nikodema Dyzmy" i inżyniera Maca w serialu "Alternatywy 4".


1950 - We Wrocławiu urodziła się Elżbieta Towarnicka, śpiewaczka operowa (sopran).


1951 – Prymas Stefan Wyszyński poświęcił odbudowaną po wojnie archikatedrę św. Jana Chrzciciela na wrocławskim Ostrowie Tumskim.


1964 - W Kijowie zmarła Wanda Wasilewska, działaczka socjalistyczna, komunistyczna, pisarka; członek Rady Naczelnej PPS (1934-1937); po wybuchu II wojny światowej przebywała we Lwowie, a następnie w Moskwie; od 1941 r. w WKP(b); w latach 1943-1946 przewodnicząca Związku Patriotów Polskich, organizacji powołanej przez komunistów polskich w ZSRS; wiceprzewodnicząca PKWN (1944).


1967 - W Paryżu zmarł Aleksander Wat (właść. Aleksander Chwat), poeta, prozaik, tłumacz; przedstawiciel polskiego futuryzmu; autor "Ja z jednej strony i Ja z drugiej strony mego mopsożelaznego piecyka", wnikliwą diagnozą komunizmu jest jego "Mój wiek. Pamiętnik mówiony"; redaktor "Miesięcznika Literackiego".


1973 - Premiera filmu "Wniebowzięci" w reżyserii Andrzeja Kondratiuka.


1978 - W Warszawie zmarł Andrzej Bogucki, aktor, reżyser, piosenkarz. Wystąpił m.in. w filmach "Śluby ułańskie", "Manewry miłosne", "Sprawa do załatwienia"; wykonawca takich przebojów jak "Czerwony autobus", "Jak przygoda to tylko w Warszawie", "Trzej przyjaciele z boiska", "A mnie jest szkoda lata".


1979 - Ukazał się komunikat o powstaniu Ruchu Młodej Polski.


1982 - Stan wojenny: Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ "Solidarność" powołała Biuro Koordynacyjne za Granicą, którym kierował Jerzy Milewski.


1989 - W czasie obradującego w Warszawie XIII Plenum KC PZPR gen. Wojciech Jaruzelski, wybrany kilka dni wcześniej na urząd Prezydenta PRL, złożył rezygnację ze stanowiska I sekretarza KC PZPR, jego następcą został Mieczysław F. Rakowski.


2001 - W Cieszynie zmarł Edward Gierek, działacz komunistyczny, wieloletni I sekretarz KW PZPR w Katowicach; w latach 1970-1980 I sekretarz KC PZPR.


2012 - W Oświęcimiu zmarł August Kowalczyk, aktor, reżyser teatralny; więzień niemieckiego obozu Auschwitz, z którego uciekł w 1942 r., żołnierz Armii Krajowej; znany m.in. z ról w serialach "Stawka większa niż życie", "Chłopi" i "Sekret Enigmy".


2017 - W Branford w USA zmarł Piotr Wandycz, historyk Europy Środkowej i dziejów dyplomacji.


2018 – W Warszawie zmarł Tomasz Stańko, jeden z najwybitniejszych muzyków w historii polskiego jazzu, autor około czterdziestu albumów, kompozytor muzyki do kilkudziesięciu filmów, wśród których znalazły się "Pożegnanie z Marią", "Reich", "Egzekutor" oraz spektakli teatralnych: "Balladyna", "Nienasycenie", "Wyzwolenie". Jako pierwszy polski artysta został uhonorowany Europejską Nagrodą Jazzową w 2003 r.


30 lipca


--------


1514 - Wojska moskiewskie, po kilku miesięcznym oblężeniu, zdobyły Smoleńsk, broniony przez załogę dowodzoną przez wojewodę Jerzego Sołłohuba.


1619 - W Jamestown w Wirginii wybuchł strajk polskich rzemieślników, domagających się prawa głosu w wyborach do Zgromadzenia Ogólnego Wirginii. Gubernator spełnił żądania Polaków.


1656 - Wojska szwedzkie pokonały armię Jana Kazimierza w trzydniowej bitwie pod Warszawą. Armia polska nie została jednak rozbita i wycofała się za Wisłę.


1788 - W Kielcach zmarł Kajetan Sołtyk, biskup krakowski w latach 1758-1788.


1853 - W Tuligłowach koło Lwowa urodził się Julian Fałat, malarz, akwarelista, rysownik, czołowy przedstawiciel polskiego pejzażu impresjonistycznego, twórca i prezes toruńskiej Konfraterni Artystów.


1871 - W Klemensowie (według innych źródeł w Warszawie) urodził się Maurycy Zamoyski, od 1917 r. wiceprezes Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu; w latach 1919-1924 poseł RP w Paryżu; minister spraw zagranicznych RP (1924); w 1922 r. kandydat Związku Ludowo-Narodowego na prezydenta RP.


1873 - W Łęczycy urodził się Stanisław Thugutt, polityk, publicysta; minister spraw wewnętrznych (1918-1919), prezes PSL "Wyzwolenie" (1922-1923), wicepremier (1924-1925); jeden z założycieli działającej w latach 1921-1937 Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela.


1893 - Powstała Socjaldemokracja Królestwa Polskiego, partia założona przez działaczy robotniczych z Różą Luksemburg na czele, którzy wystąpili z PPS; celem SDKP było obalenie caratu i wywołanie międzynarodowej rewolucji robotniczej.


1914 - I wojna światowa: Rosja wypowiedziała wojnę Austro-Węgrom.


1920 - Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski ogłosił "Manifest do polskiego ludu roboczego miast i wsi", w którym zapowiedział utworzenie polskiej republiki sowieckiej.


1928 - W Krzczonowie koło Lublina urodził się Wojciech Siemion, aktor, reżyser, założyciel i dyrektor teatru "Stara Prochownia"; popularność przyniosły mu role w filmach "Zamach", "Skąpani w ogniu", "Ostatnie dni", "Zezowate szczęście", "Ziemia obiecana", "Alternatywy 4" oraz w serialach "Wojna domowa", "Czterej pancerni i pies", "Złotopolscy".


1941 - W Londynie premier rządu RP na uchodźstwie gen. Władysław Sikorski podpisał z ambasadorem ZSRS Iwanem Majskim polsko-sowiecki układ dotyczący wznowienia stosunków dyplomatycznych, współpracy na rzecz pokonania Niemiec oraz powstania polskiej armii w ZSRS; dodatkowy protokół przewidywał zwolnienie z więzień i łagrów obywateli polskich.


1944 - Z warszawskiego więzienia na Pawiaku wyruszyły ostatnie transporty do obozów koncentracyjnych. 1400 więźniów skierowano do obozu Gross-Rosen, a 400 osób do Ravensbrueck.


1944 - Początek wizyty premiera Stanisława Mikołajczyka w Moskwie.


1946 - Prezydium Krajowej Rady Narodowej rozwiązało Związek Patriotów Polskich w ZSRS.


1968 - W Lubaczowie urodził się Robert Korzeniowski, lekkoatleta, czterokrotny złoty medalista olimpijski (1996, 2000 - dwukrotnie, 2004), trzykrotny mistrz świata (1997, 2001, 2003) i dwukrotny mistrz Europy (1998, 2002) w chodzie sportowym.


1974 - W Tarnowie urodził się Jacek Dukaj, pisarz science-fiction i fantasy, autor powieści "Inne pieśni", "Perfekcyjna niedoskonałość", "Lód", sześciokrotnie uhonorowany nagrodą im. Janusza A. Zajdla.


1976 - Podczas Igrzysk Olimpijskich w Montrealu polscy siatkarze zdobyli złoty medal, pokonując w finale zespół ZSRS.


1978 - W Ostrówku rolnicy powołali Tymczasowy Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Lubelskiej, mających ich reprezentować w rozmowach z władzami.


1992 - Sejm ustanowił 15 sierpnia Świętem Wojska Polskiego.


1993 - W Londynie zmarł Edward Raczyński, polityk, dyplomata, prezydent RP na uchodźstwie w latach 1979-86, stały delegat RP przy Lidze Narodów, w latach 1935-45 ambasador RP w Wielkiej Brytanii.


1994 - W Chorzowie zmarł Ryszard Riedel, wokalista bluesowy, lider zespołu "Dżem", autor tekstów piosenek "Sen o Victorii", "Czerwony jak cegła", "List do M", "Skazany na bluesa".


1995 - W Warszawie zmarł Aleksander Bardini, aktor, reżyser, pedagog.


2003 - W wyniku obrażeń odniesionych w wypadku samochodowym w Hiszpanii zmarła Ewa Krzyżewska (inną podawaną datą jej śmierci jest 27 lipca); aktorka znana z filmów "Popiół i diament", "Faraon", "Zazdrość i medycyna".


2018 – W Krakowie zmarła prof. Maria Dzielska, historyk, filolog klasyczny, tłumaczka tekstów źródłowych, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego, popularyzator wiedzy o kulturze klasycznej i antyku. Pośmiertnie odznaczona Orderem Orła Białego.


31 lipca


--------


1666 - W Łęgonicach podpisano ugodę kończącą tzw. rokosz Lubomirskiego. Na mocy jej postanowień król Jan Kazimierz wycofał się z planów reform państwa, a dla uczestników rokoszu ogłoszono amnestię.


1773 - W Olszy na Podolu urodził się Ignacy Blumer, generał, uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792 r. i Insurekcji Kościuszkowskiej (1794); oficer Legionów Polskich, armii Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego.


1802 - W Niedźwiadce nad Uszą w powiecie nowogródzkim urodził się Ignacy Domeyko, geolog, mineralog, inżynier górnictwa; przyjaciel Adama Mickiewicza, filomata, uczestnik Powstania Listopadowego, po którego upadku udał się na emigrację; w 1838 r. wyjechał na stałe do Chile.


1821 - Książę Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki przyjął nominację na ministra przychodów i skarbu Królestwa Polskiego.


1849 - W bitwie pod Segesvarem zginął Sandor Petofi, węgierski poeta, uczestnik powstania węgierskiego, adiutant generała Józefa Bema.


1853 - Na sali operacyjnej szpitala miejskiego we Lwowie po raz pierwszy użyto lamp naftowych wg projektu Ignacego Łukasiewicza.


1880 - W Młynnem urodził się Zygmunt Żuławski, polityk Polskiej Partii Socjalistycznej, działacz związkowy, prezes ogólnopolskiej Kasy Chorych, wieloletni sekretarz Komisji Centralnej Związków Zawodowych.


1893 - W Warszawie urodził się Ignacy Skorupka, ksiądz, kapelan Wojska Polskiego, ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej; poległ w Bitwie Warszawskiej 1920 r.


1919 - Sejm Ustawodawczy ratyfikował Traktat Wersalski.


1928 - Halina Konopacka zdobyła na Igrzyskach w Amsterdamie pierwszy w historii złoty medal olimpijski dla Polski.


1929 - W Warszawie urodził się Feliks Tych, historyk, dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego w latach 1995-2007.


1932 - Na igrzyskach olimpijskich w Los Angeles Janusz Kusociński zdobył złoty medal w biegu na 10 000 m.


1932 – W Gdyni po raz pierwszy obchodzono Święto Morza.


1934 - Stefan Starzyński został mianowany komisarycznym prezydentem Warszawy.


1937 - W Noyelles-sous-Lens we Francji urodziła się Edyta Piecha, rosyjska piosenkarka polskiego pochodzenia; w 1988 roku nagrodzona tytułem "Ludowego artysty ZSRS".


1943 - W Małej Wsi koło Grójca zmarł książę Zdzisław Lubomirski, prezydent Warszawy (1916-1917), członek Rady Regencyjnej (1917-1918); w latach 1928-1935 senator z listy Bezpartyjnego Bloku Wspierania Rządu (BBWR), od 1935 do 1938 r. zasiadał w Senacie z nominacji Prezydenta RP; prezes Rady Naczelnej Organizacji Ziemiańskich (1931-1935).


1944 - Komendant Główny Armii Krajowej gen. Tadeusz Komorowski "Bór" wydał dowódcy Okręgu AK Warszawa Miasto płk. Antoniemu Chruścielowi "Monterowi" rozkaz o rozpoczęciu 1 sierpnia 1944 r. o godz. 17.00 powstania w Warszawie.


1944 - NKWD aresztowało płk. Władysława Filipkowskiego, komendanta Obszaru Lwowskiego AK. Zwolniony z sowieckiego więzienia w 1947 roku, zmarł 3 lata później.


1947 - Władze komunistyczne zakończyły Akcję "Wisła", w czasie której z południowo-wschodniej Polski w ciągu trzech miesięcy na Ziemie Zachodnie i Północne, według danych Sztabu Generalnego WP, przesiedlono przymusowo ponad 140 tys. ludności ukraińskiej.


1951 - W Warszawie przed Najwyższym Sądem Wojskowym rozpoczął się tzw. proces generałów, którym prokuratura zarzucała szpiegostwo i spisek przeciwko władzy ludowej. Na ławie oskarżonych zasiedli m.in. generałowie: Stanisław Tatar, Stefan Mossor i Jerzy Kirchmayer.


1952 - Najwyższy Sąd Wojskowy w Warszawie wydał pięć wyroków śmierci i dwa dożywotniego więzienia w procesie tzw. grupy kierownictwa konspiracyjnego Marynarki Wojennej, jej członkowie zostali oskarżeni "o próbę obalenia władzy ludowej".


1953 - W Zakopanem zmarł Kornel Makuszyński, pisarz, felietonista, krytyk teatralny, autor książek dla dzieci i młodzieży m.in.: "Przygody Koziołka Matołka", "Szatan z VII klasy", "O dwóch takich, co ukradli księżyc".


1955 - W Warszawie rozpoczął się V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów o Pokój i Przyjaźń między Narodami.


1959 - Ministerstwo Handlu Wewnętrznego ogłosiło poniedziałek dniem bezmięsnym.


1959 - W Warszawie otwarto Most Gdański.


1967 - W Krakowie urodził się Grzegorz Turnau, kompozytor, wokalista, poeta, wykonawca poezji śpiewanej; przez wiele lat związany z krakowską Piwnicą pod Baranami, autor takich utworów, jak "Bracka", "Cichosza", "Między ciszą a ciszą".


1981 - Sejm uchwalił ustawę o kontroli publikacji i widowisk.


1981 - Gen. Czesław Kiszczak zastąpił gen. Mirosława Milewskiego na stanowisku ministra spraw wewnętrznych.


2004 - W Warszawie uroczyście otwarto Muzeum Powstania Warszawskiego.


2016 – W Brzegach koło Krakowa papież Franciszek odprawił mszę kończącą 31. Światowe Dni Młodzieży.


1 sierpnia


----------


1520 - W Krakowie urodził się przyszły król Polski Zygmunt II August.


1701 - W Niedzieliskach zmarł Jan Chryzostom Pasek, szlachcic, żołnierz, autor "Pamiętników", w których opisywał swą służbę Rzeczpospolitej oraz życie codzienne szlachty; "Pamiętniki" zawierające rubaszne gawędy, mowy, pieśni i przyśpiewki, paszkwile, makaronizmy, weszły do kanonu polskiej literatury.


1794 - Pod Słonimem koło Grodna rozpoczęła się dwudniowa bitwa pomiędzy wojskami Insurekcji Kościuszkowskiej dowodzonymi gen. Karola Sierakowskiego i wojskami rosyjskimi, zakończona zwycięstwem Polaków i Litwinów.


1827 - Na Helu została uruchomiona pierwsza latarnia morska.


1834 - W Warszawie urodziła się Jadwiga Łuszczewska, poetka i pisarka epoki romantyzmu, publikująca pod pseudonimem "Deotyma", animatorka jednego z najważniejszych warszawskich salonów kulturalnych.


1894 - We Lwowie urodził się Wilhelm Orlik-Rueckemann, oficer Legionów Polskich, członek Polskiej Organizacji Wojskowej, generał WP; od sierpnia 1939 r. dowódca Korpusu Ochrony Pogranicza (KOP).


1909 - W Krzyżu urodził się Henryk Worcell, polski pisarz, autor powieści "Zaklęte rewiry".


1914 - W Wilnie urodził się Stefan Kryński, lekarz, bakteriolog, specjalista w dziedzinie badań nad zakażeniami; żołnierz Armii Krajowej.


1919 - Sejm RP uchwalił ustawy: o godłach i barwach Rzeczypospolitej oraz orderze Virtuti Militari.


1920 - Wojna polsko-bolszewicka: Armia Czerwona zdobyła Brześć nad Bugiem.


1926 - W Zakopanem zmarł Jan Kasprowicz, poeta, dramaturg, krytyk literacki i tłumacz; jeden z głównych przedstawicieli Młodej Polski, piewca przyrody tatrzańskiej, autor poematu "Miłość" i tomów "Krzak dzikiej róży", "Ginącemu światu", "Księga ubogich".


1935 - Rozpoczęła się budowa kolejki linowej na Kasprowy Wierch.


1941 - II wojna światowa: Utworzony przez władze niemieckie okręg-dystrykt Galicja został wcielony do Generalnego Gubernatorstwa.


1943 - Na rozpoczęcie przez Niemców ostatecznej akcji likwidacyjnej gett w Będzinie i Sosnowcu żydowscy bojownicy odpowiedzieli zbrojnym oporem; wydarzenie to jest znane jako powstanie będzińsko-sosnowieckie.


1944 - W Warszawie na rozkaz Komendanta Głównego AK gen. Tadeusza Komorowskiego "Bora" wybuchło powstanie. Przez 63 dni powstańcy prowadzili z wojskami niemieckimi heroiczną i osamotnioną walkę, której celem była niepodległa Polska, wolna od niemieckiej okupacji i dominacji sowieckiej.


1944 - 1 Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka wylądowała we Francji.


1944 - PKWN przeniósł się z Chełma do Lublina.


1944 - W Warszawie urodził się Maciej Pietrzyk, aktor, malarz, poeta, satyryk; wykonawca i autor niezależnych piosenek, uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 r., w czasie którego skomponował muzykę do "Piosenki do córki".


1946 - Ukazał się pierwszy numer pisma "Film", na jego okładce znalazło się zdjęcie aktorki Danuty Szaflarskiej; pismo wydawane było do 2013 r.


1947 - W Warszawie urodził się Jan Tomasz Gross, socjolog, politolog, historyk, autor książek "W 40. nas matko na Sybir zesłali", "Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka", "Strach. Antysemityzm w Polsce tuż po wojnie. Historia moralnej zapaści" oraz "Złote żniwa. Rzecz o tym, co się działo na obrzeżach Zagłady Żydów".


1947 - W Warszawie urodził się Jacek Kleyff, poeta, bard, kompozytor, malarz, współtwórca kabaretu "Salon Niezależnych".


1950 - Początek budowy MDM w Warszawie.


1952 - Sejm uchwalił ordynację wyborczą, zgodnie z którą liczba kandydatów miała być równa liczbie mandatów poselskich.


1962 - W Warszawie zmarł Leon Kruczkowski, prozaik, dramaturg, publicysta; członek Krajowej Rady Narodowej, KC PZPR i Rady Państwa; od 1947 r. poseł na Sejm; prezes Związku Literatów Polskich w latach 1946-1956; autor powieści "Kordian i cham" oraz dramatu "Niemcy".


1972 - Dla Jelczańskich Zakładów Samochodowych zakupiono licencję na produkcję francuskich autobusów "Berliet".


1975 - W Helsinkach podpisano Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.


1977 - Do Warszawy przyłączony został Ursus, który stał się częścią dzielnicy Ochota.


1981 - Po raz pierwszy powstańców warszawskich odznaczono Warszawskimi Krzyżami Powstańczymi.


1981 - W Warszawie zmarł Jan Batory, reżyser, scenarzysta, autor filmów "Podhale w ogniu", "O dwóch takich, co ukradli księżyc", "Lekarstwo na miłość", "Con amore" i "Karino".


1981 - W hotelu Victoria w Warszawie doszło do próby zamachu na przebywającego w Polsce Abu Dauda, działacza terrorystycznej organizacji Czarny Wrzesień.


1987 - W San Antonio w Teksasie zmarła Pola Negri (właściwie: Apolonia Chałupiec), polska aktorka, gwiazda niemieckiego i amerykańskiego kina niemego; grała m.in. w filmach Maxa Reinhardta i Ernsta Lubitscha.


1989 - W Warszawie na Placu Krasińskich odsłonięto Pomnik Powstania Warszawskiego.


1989 - Na terenie całej Polski zniesiono kartki na mięso i jego przetwory.


1992 - Sejm przyjął projekt ustawy konstytucyjnej, tzw. Małej Konstytucji.


1997 - Sejm przyjął Ustawę o Trybunale Konstytucyjnym.


2006 - W Warszawie zmarł Stanisław Jopek, śpiewak (tenor) Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca "Mazowsze".


2020 - Zmarł Józef Wiłkomirski, dyrygent i kompozytor, założyciel i wieloletni dyrektor Filharmonii Sudeckiej w Wałbrzychu, uczestnik Powstania Warszawskiego. (PAP)


szuk /


Kraj i świat

2021-09-24, godz. 08:00 Warmińsko-mazurskie/ Ponad 300 połamanych drzew i konarów w nocnych wichurach Warmińsko-mazurscy strażacy usuwali w nocy ponad 300 połamanych drzew i konarów - nad regionem przeszła wichura, wiatr momentami wiał z siłą 90 km na godz… » więcej 2021-09-24, godz. 07:40 Prezydent Duda weźmie udział w panelu ONZ na temat energii i odwiedzi polonijnych weteranów Prezydent RP Andrzej Duda w ostatnim dniu wizyty w USA weźmie udział w debacie ONZ na temat energii i zmian klimatu, a także odwiedzi siedzibę Stowarzyszenia… » więcej 2021-09-24, godz. 07:40 Straż Pożarna: od czwartku w Polsce blisko 1,5 tys. interwencji w zw. z silnym wiatrem W związku z silnym wiatrem strażacy interweniowali 1 tys. 428 razy, w tym 787 w czwartek oraz kolejne 641 od północy do godz. 6 w piątek - poinformował PAP… » więcej 2021-09-24, godz. 07:30 Nowe książki o Norwidzie 24 września przypada 200. rocznica urodzin Cypriana Kamila Norwida, patrona roku 2021. Z tej okazji ukazało się kilka nowych książek poświęconych autorowi… » więcej 2021-09-24, godz. 07:30 "Puls Biznesu": Karuzela w PKO BP i PZU przyspieszy Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy w dwóch spółkach finansowych ma ułatwić resortowi aktywów zmiany kadrowe. W ubezpieczycielu mogą być głębsze… » więcej 2021-09-24, godz. 07:30 Radom/ Apelacja od wyroku uniewinniającego przedszkolankę od zarzutu znęcania się nad dziećmi Sąd Okręgowy w Radomiu zajmie się sprawą przedszkolanki, którą sąd pierwszej instancji uniewinnił od zarzutu znęcania się nad dziećmi. Apelację od… » więcej 2021-09-24, godz. 07:30 Grabiec w "SE": na najbliższym posiedzeniu Sejmu obowiązki szefa klubu KO wykona któryś z wiceprzewodniczących Z całą pewnością na tym najbliższym posiedzeniu Sejmu, które jest w przyszłym tygodniu, obowiązki szefa klubu KO będzie wykonywał któryś z wiceprzewodniczących… » więcej 2021-09-24, godz. 07:30 Korea Płn. gotowa wznowić rozmowy pokojowe z Koreą Płd., jeżeli ta druga porzuci "wrogą politykę" Korea Północna jest gotowa wznowić rozmowy pokojowe z Koreą Południową, o ile ten kraj nie będzie prowokować Północy poprzez 'wrogą politykę i podwójne… » więcej 2021-09-24, godz. 07:30 Zachodniopomorskie/ 306 zdarzeń atmosferycznych w związku z silnym wiatrem 306 zdarzeń spowodowanych przez silne porywy wiatru to bilans ostatniej doby w Zachodniopomorskiem. Strażacy wyjeżdżali głównie do powalonych drzew - podał… » więcej 2021-09-24, godz. 07:30 Zybertowicz w "DGP": największą porażką jest utrata przez elity rządzące Polską kontaktu z myśleniem młodych … Największą porażką jest utrata przez elity rządzące Polską kontaktu z myśleniem młodych ludzi. Jeśli uda się to naprawić, to być może między młodymi… » więcej
1234567
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »