Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » Dzień Żołnierza Górnika
2023-09-05, 10:00 Autor: IAR/O.Kłosińska/E.Porycka/K.Koziełł/dok.

Dzień Żołnierza Górnika

zdjęcie poglądowe. [fot. elements.envato.com]
zdjęcie poglądowe. [fot. elements.envato.com]
5 września przypada w Polsce Dzień Żołnierza Górnika. Upamiętnia ponad 200 tysięcy poborowych, którzy w Polsce rządzonej przez komunistów, w latach 1949-1959, trafili do przymusowej pracy w Wojskowych Batalionach Górniczych.
Były one represyjnym systemem zastępczej służby wojskowej, do której kierowano młodych poborowych uznanych przez władze za niebezpiecznych dla wprowadzanego ustroju. Pracowali oni ponad siły w kopalniach, kamieniołomach, a także przy wydobywaniu uranu w Sudetach. Bez przeszkolenia, bez uprawnień górniczych, bez wprowadzonych zasad bezpieczeństwa. 7 dni w tygodniu, czasem po 20 godzin na dobę.

Taka przymusowa służba trwała od 2 do 3 lat. Żołnierze górnicy nie mogli odmówić niewolniczej pracy, ponieważ zostaliby osądzeni za dezercję, podobnie jak żołnierze w stanie wojny. Nie mieli prawa noszenia broni i awansowania do stopni podoficerskich, byli izolowani społecznie i naznaczeni piętnem „wrogiego elementu".

Kierowano ich w najbardziej niebezpieczne miejsca kopalni. Jednak najbardziej zagrażająca życiu była praca w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych. Górnicy poddani promieniowaniu tracili zdrowie i siły. Do 1956 roku cały nadzór nad eksploatacją należał do sowieckich służb specjalnych, polskie władze nie mogły ingerować nawet w sprawy bytowe. Żołnierze górnicy trafiali w rejony o najwyższym stężeniu promieniowania, niejednokrotnie przekraczającym normy kilkaset razy. Pracowali w bardzo szkodliwych warunkach, bez odzieży ochronnej, po wyjściu z szychty nie zmieniali ubrań, nie mieli łaźni. Z blisko 3 tysięcy żołnierzy pracujących w kopalniach uranu, w 2002 roku żyło 400 osób, w większości niepełnosprawnych.

Do Wojskowych Batalionów Górniczych wcielano młodych za ich poglądy polityczne, pochodzenie społeczne czy przeszłość rodziców. Znaleźli się tam między innymi członkowie organizacji niepodległościowych i antykomunistycznych, młodzi z rodzin inteligenckich, a także dzieci rolników uznanych za tzw. kułaków. Do kopalń trafiali uczestnicy Powstania Warszawskiego, członkowie Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, synowie powstańców śląskich czy repatriantów z Kresów.

Ze względu na fałszowanie i zatajanie danych do dziś nie ustalono dokładnej liczby osób wcielonych do Wojskowych Batalionów Górniczych. Według szacunków historyków z ogólnej liczby 200 tysięcy zginęło ponad tysiąc, a dziesiątki tysięcy straciły przedwcześnie zdrowie. Wśród najczęstszych chorób zawodowych żołnierzy górników wymieniane są: nerwice, psychozy, gruźlica, kłopoty z układem pokarmowym, ruchowym oraz kręgosłupem. Ofiarom przez lata nie przysługiwały żadne odszkodowania i przywileje kombatanckie.

(więcej)

W okresie PRL Wojskowe Bataliony Górnicze stanowiły białą plamę w naszej historii. Dopiero od 1991 roku zaczęto mówić o "czarnych baronach", jak nazywano żołnierzy górników. Powstał też Związek Represjonowanych Politycznie Żołnierzy Górników, który zrzesza poszkodowanych żołnierzy oraz wdowy po zmarłych.

Instytut Pamięci Narodowej uznał system represji, któremu podlegali żołnierze górnicy, za zbrodnię komunistyczną. Odpowiedzialnością za jego utworzenie zostali obarczeni: ówczesny minister obrony narodowej Konstanty Rokossowski, wiceminister obrony Edward Ochab oraz szef Sztabu Generalnego generał Władysław Korczyc.

Według tajnego rozkazu nr 008 z dnia 1 lutego 1951 roku, wydanego przez Konstantego Rokossowskiego, podstawą zakwalifikowania poborowego do przymusowej pracy w Wojskowych Batalionach Górniczych było jego "pochodzenie społeczne, oblicze polityczne i moralne oraz przeszłość polityczna". Rozkaz stanowił, że do katorżniczej pracy mają być kierowani między innymi poborowi "ze środowiska bogaczy wiejskich, wywłaszczonych obszarników, kupców, właścicieli przedsiębiorstw". Do kopalń trafiali też młodzi, którzy - według opinii miejscowej bezpieki - byli "wrogo ustosunkowani do obecnej rzeczywistości", ci, których "rodzice, rodzeństwo lub żona byli karani przez organa Polski Ludowej za przestępstwa polityczne", a także ci, którzy utrzymywali kontakty z rodziną za granicą.

Żołnierze batalionów pracy byli zatrudnieni w 60 kopalniach Dolnego i Górnego Śląska oraz zachodniej Małopolski. W szczytowym okresie - w 1956 roku - w Wojskowym Korpusie Górniczym znajdowało się około 3,5 tysiąca żołnierzy.

Wojskowe Bataliony Górnicze jako system represji działały w całym bloku radzieckim. W Polsce jednostki te miały numery od 1 do 49, kolejne - od 50 do 70 - funkcjonowały w Czechosłowacji, powyżej 70 - na Węgrzech.

Co roku uroczystości upamiętniające represjonowanych odbywają się między innymi przed Pomnikiem Żołnierza-Górnika na Wojskowych Powązkach w Warszawie.

Zobacz także

2024-02-12, godz. 13:00 Bieg "Tropem Wilczym" w Prudniku - trwają zapisy Prudnicki bieg "Tropem Wilczym" upamiętni też miejscowych żołnierzy niezłomnych powojennego podziemia antykomunistycznego i antysowieckiego. Start i meta… » więcej 2024-02-12, godz. 11:00 Trwają zgłoszenia do konkursu filmowego Muzeum Powstania Warszawskiego #63 sekundy Muzeum Powstania Warszawskiego przyjmuje zgłoszenia do konkursu filmowego "#63sekundy". Konkurs skierowany jest do ludzi młodych. Polega na nakręceniu 63-sekundowego… » więcej 2024-02-12, godz. 10:45 240 lat temu przeprowadzono pierwszy eksperyment balonowy w Warszawie 240 lat temu, 12 lutego 1784 roku, Stanisław Okraszewski, nadworny chemik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, przeprowadził pierwszy w Warszawie i jeden… » więcej 2024-02-12, godz. 07:30 Kalendarium historyczne 12 lutego » więcej 2024-02-11, godz. 23:20 Muzeum Auschwitz: sesja poświęcona obrazowi Auschwitz w kulturze masowej Obrazowi Auschwitz w kulturze masowej poświęcona będzie sesja edukacyjna online, którą przygotowało należące do Muzeum Auschwitz międzynarodowe centrum… » więcej 2024-02-11, godz. 09:00 20 lat temu zmarł pułkownik Ryszard Kukliński 20 lat temu, 11 lutego 2004 roku, w Stanach Zjednoczonych zmarł pułkownik Ryszard Kukliński, były oficer Ludowego Wojska Polskiego, tajny współpracownik… » więcej 2024-02-11, godz. 07:30 Kartka z kalendarza 11 lutego » więcej 2024-02-10, godz. 15:00 104 lata temu odbyły się zaślubiny Polski z Bałtykiem 104 lata temu, 10 lutego 1920 roku, odbyły się zaślubiny Polski z Bałtykiem. Tego dnia w Pucku generał broni Józef Haller, dowódca Frontu Pomorskiego, wrzucił… » więcej 2024-02-10, godz. 13:45 105 lat temu po raz pierwszy zebrał się Sejm Ustawodawczy 105 lat temu, 10 lutego 1919 roku, Tymczasowy Naczelnik Państwa Józef Piłsudski otworzył pierwszą sesję Sejmu Ustawodawczego. Ten jednoizbowy Sejm, wybrany… » więcej 2024-02-10, godz. 07:30 Kalendarium historyczne 10 lutego » więcej
89101112
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »