Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 82 lata temu Niemcy rozpoczęli wysiedlenia z Żywiecczyzny…
2022-09-21, 09:01 Autor: Marek Szafrański / PAP

82 lata temu Niemcy rozpoczęli wysiedlenia z Żywiecczyzny 20 tys. Polaków

Polacy wysiedlani ze wsi Dolna Sól w 1940 w czasie Aktion Saybusch (pol. Akcja Żywiec) [fot. domena publiczna]
Polacy wysiedlani ze wsi Dolna Sól w 1940 w czasie Aktion Saybusch (pol. Akcja Żywiec) [fot. domena publiczna]
82 lata temu Niemcy rozpoczęli akcję wysiedlenia Polaków z Żywiecczyzny wcielonej do III Rzeszy. Od 22 września do 14 grudnia 1940 r. deportowali do Generalnego Gubernatorstwa ok. 20 tys. osób. Działania miały kryptonim Aktion Saybusch, czyli Akcja Żywiec.
Ofiarom deportacji w czwartek hołd odda lokalna społeczność. Przed obeliskiem upamiętniającym "Aktion Saybusch” oraz tablicą pamiątkową na budynku centrum kultury w Żywcu zostaną złożone kwiaty.

Aktion Saybusch była pierwszą podczas II wojny akcją wysiedleńczą na okupowanych ziemiach polskich. Jej przeprowadzenie umożliwił dekret Adolfa Hitlera o umocnieniu niemczyzny z 7 października 1939 r. Miał on na celu stworzenie nowych niemieckich obszarów osiedleńczych poprzez usunięcie stamtąd innych grup narodowościowych. Dokument włączał do Rzeszy tzw. rejencję katowicką na Górnym Śląsku, w której granicach znalazła się Żywiecczyzna.

22 września 1940 r. Niemcy wysiedlili pierwsze dwie miejscowości - Jeleśnię i Sopotnię Małą. Dom straciło 207 polskich rodzin. Wcześnie rano Niemcy otaczali wieś. Mieszkańcy otrzymywali 20 minut na spakowanie. Polakom odbierano dobytek - gospodarstwa, pieniądze, wartościowe przedmioty oraz inwentarz. Mogli zabrać ze sobą jedynie drobny sprzęt, koce i ubrania oraz zapas żywności na trzy dni. Każda osoba miała także otrzymać 20 zł. W ich majątkach osiedliły się 53 rodziny niemieckie; 232 osoby.

Akcją Żywiec dowodził obergruppenfuehrer SS Erich von dem Bach-Zelewski, który osobiście objeżdżał wsie, a później witał niemieckich kolonistów, pochodzących głównie z terenów Bukowiny w Rumunii.
Kobiety z dziećmi czekające na transport podczas Action Saybusch, 24 września 1940 [fot. domena publiczna]
Kobiety z dziećmi czekające na transport podczas Action Saybusch, 24 września 1940 [fot. domena publiczna]
Niemcy wysiedlonych zgrupowali w Żywcu, Rajczy i Suchej, skąd koleją byli wywożeni do miejscowości w Generalnym Gubernatorstwie, m.in. na Lubelszczyznę i Kielecczyznę. Na miejscu byli pozostawiani sami sobie. Miejscową ludność Niemcy informowali, że deportowani są przestępcami, co dodatkowo utrudniało ich położenie. Młodych rejestrowały niemieckie urzędy pracy. Byli wywożeni na przymusowe roboty do Rzeszy. Odbierano w ten sposób rodzinom ich żywicieli.

Ogółem w ciągu niespełna trzech miesięcy Niemcy wysiedlili ok. 20 tys. Polaków z 35 miejscowości. Deportacje nie objęły Żydów oraz rodzin, których przynajmniej jeden członek przebywał w tzw. starej Rzeszy i był zobowiązany do świadczeń na rzecz obrony.

Po wypędzeniu Polaków do wsi wprowadzano tzw. ekipy porządkowe, złożone z Żydów i młodych kobiet, przymusowo zabranych z okolicznych, niewysiedlonych wsi. Zaraz potem wprowadzali się osadnicy. Każda niemiecka rodzina otrzymywała po kilka mniejszych gospodarstw chłopskich.

Aktion Saybusch została zakończona przede wszystkim wskutek interwencji generalnego gubernatora Hansa Franka, który nie chciał przyjmować tysięcy ludzi. Polaków nadal jednak wysiedlano, ale już na ziemie wcielone do Rzeszy, a później do tzw. Polenlagrów, skąd byli kierowani do pracy przymusowej.

Do końca wojny Niemcy wysiedlili z Żywiecczyzny ok. 50 tys. Polaków, czyli ok. 30 proc. mieszkańców. W 1945 r. część z nich powróciła.

Mirosława Sikora i Monika Bortlik-Dźwierzyńska w książce "Aktion Saybusch". Wysiedlenie mieszkańców Żywiecczyzny przez okupanta niemieckiego 1940-1941", wydanej przez IPN, podkreśliły, że akcja zajmuje szczególne miejsce wśród gamy środków zastosowanych przez III Rzeszę celem zgermanizowania ziem polskich wcielonych do prowincji śląskiej.

„Wyjątkowość wynikała zarówno ze skali zaangażowanych w nią sił administracyjno-policyjnych, jak i z liczby Polaków, wysiedlonych i deportowanych do Generalnego Gubernatorstwa. Nigdy wcześniej ani nigdy później władze niemieckie nie podjęły się realizacji podobnego przedsięwzięcia na terenie prowincji śląskiej. Operacje wysiedleńcze o podobnej skali realizowane były natomiast na terenie tzw. Kraju Warty, w okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie, czy też na Zamojszczyźnie” – podkreśliły autorki.

Unikalność Aktion Saybusch polega również na tym, że wojnę przetrwała sporządzona przez żywiecką komórkę NSDAP dokumentacja fotograficzna. „Uzupełniona zdjęciami wykonanymi konspiracyjnie przez członka Związku Walki Zbrojnej z jednej strony, oraz doskonale zachowanymi niemieckimi dokumentami pisanymi z drugiej, pozwala nam na precyzyjną rekonstrukcję procedury wysiedlania i deportowania Polaków oraz wprowadzania na ich miejsce osadników niemieckich” – napisały we wstępie do książki Mirosława Sikora i Monika Bortlik-Dźwierzyńska.

Zobacz także

2023-01-27, godz. 20:00 Baza ofiar Holokaustu W Międzynarodowym Dniu Pamięci Ofiar Holokaustu Archiwum Państwowe w Opolu udostępniło tzw. Listę Żydowską. » więcej 2023-01-27, godz. 14:00 70 lat temu zapadł wyrok w tzw. procesie księży kurii krakowskiej 70 lat temu, 27 stycznia 1953 roku, zapadł wyrok w tzw. procesie księży kurii krakowskiej. Był to kilkudniowy, pokazowy proces czterech kapłanów i trzech… » więcej 2023-01-27, godz. 11:00 Bundestag upamiętni rocznicę wyzwolenia obozu zagłady KL Auschwitz Z okazji Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu Bundestag upamiętni dziś przed południem 78. rocznicę wyzwolenia obozu zagłady KL Auschwitz… » więcej 2023-01-27, godz. 10:00 Mija 78 lat od wyzwolenia Auschwitz-Birkenau Mija 78 lat od wyzwolenia niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. 27 stycznia 1945 roku żołnierze Armii Czerwonej uwolnili ponad 7 tysięcy skrajnie… » więcej 2023-01-28, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 28 stycznia » więcej 2023-01-27, godz. 08:00 O Ziemiach Zachodnich i Północnych Właśnie ukazała się książka o Ziemiach Zachodnich pod tytułem: Region czy regiony? Ziemie Zachodnie i Północne 1945-1989 » więcej 2023-01-27, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 27 stycznia » więcej 2023-01-26, godz. 16:15 Ukradzione dzieciństwo Od wczoraj w siedzibie Przystanku Historia w Brzegu można oglądać wystawę „Ukradzione dzieciństwo”. Opowiada ona historie najmłodszych ofiar II wojny… » więcej 2023-01-26, godz. 14:00 125 lat temu urodziła się rzeźbiarka Katarzyna Kobro 125 lat temu - 26 stycznia 1898 roku - urodziła się Katarzyna Kobro, rzeźbiarka i teoretyczka sztuki, jedna z najwybitniejszych artystek związanych z awangardą… » więcej 2023-01-26, godz. 12:00 Dzisiaj rocznica śmierci biskupa Michała Kozala 80 lat temu, 26 stycznia 1943 roku, w niemieckim obozie koncentracyjnym w Dachau zmarł biskup Michał Kozal, męczennik, błogosławiony Kościoła katolickiego… » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »