Radio Opole » Kraj i świat
2022-08-18, 12:50 Autor: PAP

102 lata temu wybuchło drugie powstanie śląskie

102 lata temu, w nocy z 19 na 20 sierpnia 1920 r., wybuchło II powstanie śląskie – pierwszy ze śląskich zrywów, który osiągnął cele. Chodziło o zademonstrowanie siły polskiej ludności i dążenie do zjednoczenia z Polską, było też odpowiedzią na prowadzony przez Niemców terror.

Powstania śląskie uważane są za jeden z najważniejszych czynów zbrojnych, kształtujących potencjał terytorialny i gospodarczy odrodzonej Polski. Mimo że żadne z nich nie zakończyło się przesądzającym zwycięstwem ludności polskiej, jej postawa wpłynęła na decyzje państw alianckich odnośnie przyszłości Górnego Śląska.


I powstanie śląskie było bezpośrednią i w dużej mierze spontaniczną reakcją na nasilający się terror niemiecki. Rozpoczęło się 17 sierpnia 1919 r. strajkiem generalnym; wybuchło spontanicznie, praktycznie bez przygotowania i po kilku dniach krwawych walk zostało stłumione przez oddziały niemieckiego Grenzschutzu.


Wydarzenia I powstania wzmocniły patriotyzm polskiej ludności. W listopadzie 1919 r. zorganizowano wybory komunalne, w których Polacy zdobyli ok. 60 proc. głosów i większość miejsc w radach miejskich. Zryw ten wpłynął również na wzmocnienie alianckich organów wojskowych i samorządowych, które miały nadzorować obszar Górnego Śląska do czasu przesądzenia o jego losach.


II powstanie śląskie, w przeciwieństwie do pierwszego było zorganizowanym zrywem. Ogłosiły je Dowództwo Główne Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska oraz Polski Komisariat Plebiscytowy.


Tłem II powstania były przygotowania do plebiscytu (odbył się w marcu 1921 r.), który miał przesądzić o przynależności państwowej Śląska. Powstanie wybuchło w nocy z 19 na 20 sierpnia 1920 r. w wyniku prób zbrojnego opanowania terenu plebiscytowego przez bojówki niemieckie i napadów na polskie lokale.


Głównym celem drugiej walki zbrojnej Ślązaków było wyparcie niemieckiej Policji Bezpieczeństwa z obszaru plebiscytowego i zastąpienie jej strażą obywatelską, a następnie - nowo utworzoną policją plebiscytową.


Powstańcy opanowali powiaty: katowicki i bytomski oraz większość tarnogórskiego, rybnickiego, zabrzańskiego i lublinieckiego. Akcja zakończyła się 25 sierpnia na rozkaz jej dowódców.


W wyniku powstania niemiecką policję plebiscytową zastąpiono mieszaną - polsko-niemiecką. Powstańcy uzyskali też zapewnienie ukarania przywódców antypolskich ekscesów i usunięcie z obszaru objętego plebiscytem osób, które przybyły po 1 sierpnia 1919 r.


Z wydarzeniami poprzedzającymi wybuch II powstania śląskiego wiąże się postać doktora Andrzeja Mielęckiego, którego imię nosi kilka szpitali i ulic na Śląsku. 17 sierpnia 1920 r. w Katowicach doszło do zamieszek.


Francuscy żołnierze patrolujący miasto oddali strzały do bojówek demolujących polskie sklepy. Kiedy doktor Mielęcki chciał udzielić pomocy rannym Niemcom, zaatakowali go niemieccy bojówkarze. Potem, już rannego, wyciągnęli z ambulansu wiozącego go do szpitala. Skatowane ciało wrzucili do rzeki Rawy. Tragiczna śmierć lekarza przyśpieszyła wybuch II powstania.


20 marca 1921 r. na Górnym Śląsku odbył się plebiscyt. Uczestniczyło w nim 96,5 proc. osób z obszaru plebiscytowego. W głosowaniu mogły wziąć udział również osoby, które wyemigrowały ze Śląska. Przyjechało 182 tys. emigrantów z Niemiec, z Polski - 10 tys. Za przynależnością do Polski głosowało 40,3 proc. ludności.


W kolejnych tygodniach pogarszająca się sytuacja gospodarcza zwiększyła niezadowolenie mieszkańców regionu. Wybuchły strajki, które 2 maja przekształciły się w strajk generalny na wieść o niekorzystnych dla Polski decyzjach po plebiscycie. Tego samego dnia rozpoczęło się III powstanie śląskie. Najważniejsze walki toczyły się na Górze św. Anny. Powstańcy opanowali prawie cały obszar plebiscytowy. Starcia trwały dwa miesiące. Zawarte porozumienie przewidywało rozgraniczenie stron wzdłuż tzw. linii generała Le Ronda, która nieprzypadkowo niemal pokrywała się z „Linią Korfantego”.


Trzecie odstanie wpłynęło na decyzję Rady Ambasadorów, która zdecydowała o korzystniejszym dla Polski podziale Śląska. Z obszaru plebiscytowego, czyli ponad 11 tys. km kw., zamieszkanego przez ponad 2 mln osób, do Polski przyłączono 29 proc. obszaru i 46 proc. ludności. Do Polski włączono Katowice, Świętochłowice, Królewską Hutę (obecny Chorzów), Rybnik, Lubliniec, Tarnowskie Góry i Pszczynę.


Podział był korzystny dla Polski gospodarczo – na przyłączonym terenie znajdowały się 53 z 67 istniejących kopalni, 22 z 37 wielkich pieców oraz 9 z 14 stalowni. W czerwcu 1922 r. przyznany Polsce obszar Górnego Śląska został przejęty przez polską armię i administrację cywilną.(PAP)


autor: Mateusz Babak


mtb/ dki/


Kraj i świat

2024-05-03, godz. 04:10 ME 2024 - Polska po raz piąty, Niemcy - 14. (dokumentacja) Polscy piłkarze latem po raz piąty zagrają w mistrzostwach Europy. Zadebiutowali w 2008 roku w Austrii oraz Szwajcarii i od tego czasu nieprzerwanie uczestniczą… » więcej 2024-05-03, godz. 04:10 ME 2024 - piąte podejście polskich piłkarzy Francja, Holandia i Austria to grupowi rywale polskich piłkarzy w zbliżających się mistrzostwach Europy. Biało-czerwoni w tym turnieju wystąpią po raz piąty… » więcej 2024-05-03, godz. 04:10 ME 2024 - 14 meczów Polaków w turniejach finałowych (dokumentacja) Polscy piłkarze rozegrali dotychczas 14 spotkań w turnieju finałowym mistrzostw Europy. Odnieśli w nich dwa zwycięstwa - oba w Euro 2016, w którym dotarli… » więcej 2024-05-03, godz. 04:10 ME 2024 - podział na grupy Podział na grupy piłkarskich mistrzostw Europy 2024: Grupa A: Niemcy, Szkocja, Węgry, Szwajcaria Grupa B: Hiszpania, Chorwacja, Włochy, AlbaniaGrupa C:… » więcej 2024-05-03, godz. 04:10 ME 2024 - terminarz dzień po dniu Terminarz dzienny piłkarskich mistrzostw Europy 2024: 14 czerwca, piątekGrupa A: Niemcy - Szkocja (Monachium, godz. 21.00)15 czerwca, sobotaGrupa A: Węgry… » więcej 2024-05-03, godz. 04:10 ME 2024 - terminarz grup Terminarz piłkarskich mistrzostw Europy 2024: Grupa A14 czerwca, piątekNiemcy - Szkocja (Monachium, godz. 21.00)15 czerwca, sobotaWęgry - Szwajcaria (Kolonia… » więcej 2024-05-03, godz. 04:10 ME 2024 - regulamin Tegoroczne piłkarskie mistrzostwa Europy będą trzecimi, w których wezmą udział 24 reprezentacje, podzielone na sześć grup po cztery. W Niemczech rozegranych… » więcej 2024-05-03, godz. 04:10 ME 2024 - stadiony Stadiony piłkarskich mistrzostw Europy 2024 w Niemczech: Olympiastadion --------------miasto: Berlinpojemność: 71 000klub: Hertha Berlinrok otwarcia: 1936mecze:15… » więcej 2024-05-03, godz. 04:10 ME 2024 - Szymon Marciniak w gronie sędziów głównych Szymon Marciniak znalazł się w gronie 19 sędziów głównych, wyznaczonych przez Europejską Unię Piłkarską (UEFA) do prowadzenia meczów turnieju finałowego… » więcej 2024-05-03, godz. 03:10 Estonia/ Rząd powołuje fundusz przemysłu obronnego; rozwinie krajowy sektor i wspomoże Ukrainę W celu pobudzenia inwestycji w sektor obronności ustanawiamy fundusz, za pośrednictwem którego będziemy lokować środki w spółki rozwijające technologie… » więcej
1234567
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »