Radio Opole » Kraj i świat
2022-09-24, 13:10 Autor: PAP

Sto lat temu odbyły się pierwsze wybory do Sejmu Śląskiego

Sto lat temu, 24 września 1922 r., odbyły się pierwsze wybory do Sejmu Śląskiego. Jak przypomina Ruch Autonomii Śląska, regionalny parlament stanowił jeden z głównych filarów autonomii, przyznanej województwu śląskiemu przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w kampanii plebiscytowej.

W rozesłanym w sobotę oświadczeniu Ruch Autonomii Śląska (RAŚ) wskazuje, że perspektywa związanej z autonomią podmiotowości miała zachęcić Górnoślązaków do głosowania za Polską w plebiscycie dotyczącym powojennej przynależności części Górnego Śląska. Przygotowany zgodnie z traktatem wersalskim plebiscycie odbył się w marcu 1921 r.


Historycy przypominają, że choć odzyskanie niepodległości przez Polskę jest kojarzone z 11 listopada 1918 r., to formowanie się państwa polskiego było bardziej skomplikowane i nie może być sprowadzane do tej jednej daty. W latach 1919-21 ważyła się sprawa przynależności państwowej Górnego Śląska, należącego wcześniej do państwa niemieckiego.


Część Górnego Śląska, która została objęta przez Polskę w wyniku plebiscytu i III powstania śląskiego z 1921 r., faktycznie została przejęta przez polską administrację w czerwcu 1922 r. Wydarzenie to wieńczyło kilkuletni okres zmagań dyplomatycznych i militarnych o sporny region, w których stronami była odrodzona Polska i pokonane w I wojnie światowej Niemcy.


Autonomia przedwojennego Województwa Śląskiego została ustanowiona na mocy ustawy konstytucyjnej Sejmu Ustawodawczego pod nazwą Statut Organiczny Województwa Śląskiego z 15 lipca 1920 r. Była to pierwsza w II Rzeczypospolitej ustawa konstytucyjna – uchwalona jeszcze przed Konstytucją dla całej Polski.


Statut Organiczny z 15 lipca 1920 r. był odpowiedzią na ówczesną ustawę pruskiego landtagu dotyczącą poszerzenia samorządu prowincjonalnego - pomysł na uruchomienie podobnej ścieżki prawnej miał podsunąć przywódca III powstania śląskiego Wojciech Korfanty.


Statut Organiczny nadawał województwu szeroką autonomię w wielu dziedzinach życia. Na jego mocy m.in. powołano regionalny parlament - Sejm Śląski, uchwalający własny budżet, który zasilał Skarb Śląski. Wpływała do niego większa część pobieranych w regionie podatków.


Tekst Statutu zawierał 45 artykułów. Podczas prac nad nimi dążono do zachowania równowagi między samorządnością regionu a zwierzchnictwem władzy państwowej. Przykładem był rodzaj śląskiego minirządu, Śląska Rada Wojewódzka, w której skład wchodziło dwóch przedstawicieli rządu państwowego: wojewoda i wicewojewoda oraz pięciu członków corocznie wybieranych przez Sejm Śląski.


Sam Sejm Śląski pochodził z wyborów powszechnych, bezpośrednich, równych, tajnych i stosunkowych, które formalnie miały być ogłaszane co pięć lat, w rzeczywistości długość kolejnych kadencji mocno różniła się od siebie.


Sejm Śląski miał władzę legislacyjną w zakresie szkolnictwa, policji, wód, organizacji administracji wojewódzkiej i samorządu. Poza jego kompetencjami leżały sprawy wojskowe i polityka zagraniczna. Dysponował uprawnieniami kontrolnymi - służyły temu interpelacje poselskie - oraz elekcyjnymi (wybór członków Śląskiej Rady Wojewódzkiej).


Najważniejszym zadaniem Sejmu Śląskiego było tworzenie ustaw. Mógł on kształtować stan prawny zarówno w kwestiach rzutujących na codzienną egzystencję mieszkańców woj. śląskiego (np. problematyka języka urzędowego, szkolnictwa, życia religijnego), jak i czysto technicznych, niewywołujących istotnego rezonansu społecznego - np. polowania, zwalczanie żebractwa.


Kwestia, czy ustawodawstwo śląskie powinno być niezależne od władz centralnych, czy też w jakiś sposób powinno im podlegać, budziła spory. Ostatecznie marszałek wysyłał ustawy wojewodzie, który zarządzał ogłoszenie w dzienniku ustaw śląskich. W całym okresie działania Sejm Śląski uchwalił ok. 500 własnych ustaw.


Jak przypomina w sobotnim oświadczeniu RAŚ, po zamachu stanu przeprowadzonym przez Józefa Piłsudskiego w 1926 r. rola Sejmu Śląskiego została znacząco ograniczona, a kres jego istnieniu położył dekret komunistycznej Krajowej Rady Narodowej z 1945 r. Na mocy dekretu polskie władze przywłaszczyły też majątek Skarbu Śląskiego, powstały z podatków mieszkańców województwa.


Jak ocenia RAŚ, władze RP do dziś nie rozliczyły się z tym dziedzictwem Polski Ludowej. „Nie tylko nie przywrócono rozwiązań ustrojowych, bezprawnie zniesionych przez stalinowską KRN, ale nie dokonano zwrotu zagrabionego mienia samorządowi woj. śląskiego. W efekcie dawny gmach Sejmu Śląskiego w Katowicach pozostaje w rękach rządu w Warszawie, który odpłatnie udziela gościny władzom regionalnym” – wskazuje organizacja.


Sejm Śląski zebrał się na inauguracyjne posiedzenie 10 października 1922 r. Siedzibą Sejmu Śląskiego był monumentalny gmach, który do dziś należy do wizytówek Katowic. Powstał w latach 1925-29. Klasycystyczny budynek składa się z czterech głównych skrzydeł; wewnątrz mieści się półkolista sala Sejmu Śląskiego, na której wzorowana jest sala Sejmu w Warszawie.


Wejście do niej prowadzi przez westybul - pomieszczenie o wysokości trzech pięter, przypominające renesansowy dziedziniec z krużgankami. Sąsiadują z nim używane obecnie przy ważnych wydarzeniach sale - marmurowa, błękitna i złota. Obecnie należący do Skarbu Państwa Gmach Sejmu Śląskiego jest siedzibą wojewody, marszałka woj. śląskiego oraz regionalnego sejmiku.(PAP)


autor: Mateusz Babak


mtb/ pad/


Kraj i świat

2024-07-11, godz. 18:00 Tour de France - trzecie zwycięstwo etapowe Girmaya, Pogacar wciąż liderem (opis) Erytrejczyk Biniam Girmay (Intermarche-Wanty) wygrał po finiszu z peletonu w Villeneuve-sur-Lot 12. etap kolarskiego wyścigu Tour de France. Prowadzenie w klasyfikacji… » więcej 2024-07-11, godz. 18:00 Wimbledon - Zieliński w półfinale miksta Rozstawieni z numerem 7. Jan Zieliński i Su-Wei Hsieh z Tajwanu awansowali do półfinału tenisowego miksta w wielkoszlemowym Wimbledonie. W ćwiercfinale pokonali… » więcej 2024-07-11, godz. 18:00 Wiceszefowa MEN: dominującym rodzajem niepełnosprawności jest autyzm Według danych z 2023 r. dominującym rodzajem niepełnosprawności jest autyzm, w tym zespół Aspergera, zwiększyła się liczba uczniów z niepełnosprawnościami… » więcej 2024-07-11, godz. 18:00 Grupa Orlen/ Rusza budowa pięciu farm fotowoltaicznych o łącznej mocy ponad 42 MW Energa Green Development, spółka zależna Energi z Grupy Orlen, rozpoczyna budowę pięciu farm fotowoltaicznych o łącznej mocy ponad 42 MW. Ich lokalizacja… » więcej 2024-07-11, godz. 17:50 Łódź/ Nowy festiwal poświęcony sztukom performatywnym dla dzieci i młodzieży Międzynarodowy Kongres Sztuk Performatywnych dla Dzieci i Młodzieży S-PLOT to wydarzenie organizowane w październiku przez Teatr Pinokio w Łodzi. Ma ono dać… » więcej 2024-07-11, godz. 17:50 Szczyt NATO/ USA, Finlandia i Kanada zacieśniają współpracę przy budowie lodołamaczy Ze względu na znaczenie regionu arktycznego dla bezpieczeństwa gospodarczego, narodowego i klimatycznego pogłębiamy współpracę przy budowie najnowocześniejszych… » więcej 2024-07-11, godz. 17:50 Prezydent z okazji Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa: przyszłość należy budować na prawdzie Przyszłość należy budować na prawdzie, nawet jeżeli to prawda trudna i związana z cierpieniem, pełna dramatycznych zdarzeń - napisał prezydent Andrzej… » więcej 2024-07-11, godz. 17:50 CNN: USA i Niemcy udaremniły spisek Rosji w celu zabicia szefa niemieckiego koncernu zbrojeniowego Rheinmetall (opis) Służby specjalne USA i Niemiec udaremniły rosyjski plan zamachu na Armina Pappergera, szefa niemieckiego koncernu zbrojeniowego Rheinmetall - podała w czwartek… » więcej 2024-07-11, godz. 17:40 Lublin/ W szpitalu wojskowym otwarto nowy oddział kardiologii W szpitalu wojskowym w Lublinie otwarto w czwartek nową klinikę i oddział kardiologii, co wpłynie na zwiększenie komfortu pracy lekarzy i pobytu dla pacjentów… » więcej 2024-07-11, godz. 17:40 MZ: powstanie mapa świadczeń; szpitale zamienią długi na kredyty BGK (opis) Mapa świadczeń powiązana z finansowaniem i inwestycjami, a także warunkowa zamiana długów szpitali na kredyty udzielone przez BGK - to elementy reformy… » więcej
242243244245246247248
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »