Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 75 lat temu został aresztowany przez bezpiekę Zygmunt…
2023-06-30, 14:00 Autor: IAR/O.Kłosińska/K.Koziełł

75 lat temu został aresztowany przez bezpiekę Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka"

Zygmunt Szendzielarz jako podporucznik WP. [fot. Centralne Archiwum Wojskowe, domena publiczna, Wikimedia Commons]
Zygmunt Szendzielarz jako podporucznik WP. [fot. Centralne Archiwum Wojskowe, domena publiczna, Wikimedia Commons]
75 lat temu - 30 czerwca 1948 roku - w Osielcu pod Jordanowem funkcjonariusze bezpieki aresztowali ukrywającego się Zygmunta Szendzielarza "Łupaszkę", jednego z najbardziej zasłużonych dowódców polowych pierwszej i drugiej konspiracji. Był majorem kawalerii Wojska Polskiego i Armii Krajowej, dowódcą 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, po wojnie żołnierzem podziemia niepodległościowego. Został skazany w pokazowym procesie na karę śmierci. W 2016 roku pośmiertnie awansowany najpierw do stopnia podpułkownika, potem - pułkownika.
Zygmunt Szendzielarz brał udział w kampanii wrześniowej, później wstąpił do konspiracji. Przyjął wtedy pseudonim "Łupaszka", nawiązujący do podpułkownika kawalerii Jerzego Dąbrowskiego "Łupaszki", w czasie wojny polsko-bolszewickiej współtwórcy 13. Pułku Ułanów Wileńskich, zamęczonego przez sowietów w mińskim więzieniu w 1940 roku. W 1943 roku Zygmunt Szendzielarz został dowódcą 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej. Nazywana "Brygadą Śmierci" walczyła z Niemcami, a także współpracującymi z nimi Litwinami oraz z partyzantką sowiecką. W lipcu 1944 roku została częściowo rozbrojona przez Armię Czerwoną w Puszczy Grodzieńskiej. "Łupaszka" z częścią żołnierzy przeszedł na Białostocczyznę, potem na Pomorze, gdzie walczył z oddziałami Armii Czerwonej, Ludowego Wojska Polskiego, Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa.

Wiosną 1947 roku zaprzestał walki zbrojnej i zwolnił swych podkomendnych ze złożonej przysięgi. Sam postanowił powrócić do cywilnego życia. Ukrywał się najpierw na Śląsku, potem na Podhalu. 75 lat temu został aresztowany i osadzony w komunistycznym więzieniu przy Rakowieckiej w Warszawie. Był tam przesłuchiwany około 50 razy, a także torturowany.

W październiku 1950 roku, w pokazowym procesie byłych członków Okręgu Wileńskiego AK, został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 8 lutego 1951 roku w więzieniu strzałem w tył głowy.

Zygmunt Szendzielarz został pochowany w bezimiennym grobie. Przez kilkadziesiąt lat komuniści ukrywali miejsce pochówku zamordowanych przez bezpiekę. Jego szczątki zostały odnalezione w 2013 roku w kwaterze "Na Łączce" na Powązkach. 24 kwietnia 2016 roku odbył się uroczysty pogrzeb państwowy.

Wyroki ciążące na Zygmuncie Szendzielarzu sąd uchylił w 1993 roku.

(więcej)

Proces byłych członków Okręgu Wileńskiego AK, w którym oskarżony był między innymi Zygmunt Szendzielarz, rozpoczął się 23 października 1950 roku. "Łupaszka" potwierdził swój udział w podziemiu antykomunistycznym i nie poprosił o łaskę. Wszyscy oskarżeni, oprócz kobiet, otrzymali wielokrotne kary śmierci, "Łupaszka" - osiemnastokrotną. Zygmunt Szendzielarz został zamordowany strzałem w tył głowy 8 lutego 1951 roku.

W tym samym dniu zginęli też: podpułkownik Antoni Olechnowicz "Pohorecki", porucznik Lucjan Minkiewicz "Wiktor" i kapitan Henryk Borowski "Trzmiel".

Zygmunt Szendzielarz urodził się 12 marca 1910 roku w Stryju na Ukrainie. W latach 1931-1932 uczęszczał jako ochotnik na kurs Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu w 1934 roku w stopniu podporucznika został skierowany do 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie. W jednostce tej walczył we wrześniu 1939 roku w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii, będącej częścią Armii "Prusy". Pod koniec walk dołączył do Grupy Operacyjnej Kawalerii, dowodzonej przez generała Władysława Andersa.

Od początku 1940 roku działał w konspiracji w środowisku 4. Pułku Ułanów, przyjmując pseudonim "Łupaszka". W kwietniu 1943 nawiązał kontakt z Komendą Wileńskiego Okręgu AK. W sierpniu rozkazem podpułkownika Aleksandra Krzyżanowskiego "Wilka" został skierowany na stanowisko dowódcy oddziału partyzanckiego AK działającego na Pojezierzu Wileńskim pod dowództwem podporucznika Antoniego Burzyńskiego "Kmicica". Po dotarciu do jego bazy dowiedział się, iż oddział został rozbrojony przez sowiecką brygadę partyzancką, a "Kmicic" - zamordowany. Z pozostałych żołnierzy Szendzielarz utworzył 5. Wileńską Brygadę AK. Jednostka ta, odtworzona po wojnie, działała w drugiej konspiracji.

Zygmunt Szendzielarz został odznaczony licznymi wyróżnieniami. Za udział w wojnie obronnej 1939 roku - Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (V klasy), w 1944 - Krzyżem Walecznych. W 1988 roku prezydent Polski na uchodźstwie w uznaniu wybitnych czynów w czasie wojny nadał majorowi Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari (IV klasy). Prezydent Lech Kaczyński w 2007 roku odznaczył Zygmunta Szendzielarza Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski "za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej".

Zobacz także

2023-09-01, godz. 04:00 84 lata temu wybuchła II wojna światowa 84 lata temu, 1 września 1939 roku, wybuchła II wojna światowa, najbardziej niszczycielski i krwawy konflikt w dziejach ludzkości. Rozpoczęła się napaścią… » więcej 2023-09-01, godz. 04:00 Kalendarium historyczne na dziś 1 września » więcej 2023-08-31, godz. 20:25 Na lotnisku w Polskiej Nowej Wsi upamiętniono wybuch II wojny światowej 84 lata temu z lotniska w Polskiej Nowej Wsi koło Opola wystartowały niemieckie samoloty, które zbombardowały Wieluń. To pierwsze miejsce na Opolszczyźnie… » więcej 2023-08-31, godz. 14:00 41 lat temu w Lubinie od kul milicji i ZOMO zginęło trzech robotników 41 lat temu, 31 sierpnia 1982 roku, w drugą rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych, "Solidarność" zdelegalizowana po wprowadzeniu stanu wojennego, zorganizowała… » więcej 2023-08-31, godz. 12:00 43 lata temu w Gdańsku zostały podpisane porozumienia sierpniowe Mijają 43 lata od podpisania porozumień sierpniowych, zawartych przez komunistyczne władze i protestujących robotników. 31 sierpnia 1980 roku o godzinie 16.40… » więcej 2023-08-31, godz. 10:00 79 lat temu w zbombardowanym kościele sakramentek w Warszawie zginęło ponad tysiąc osób 79 lat temu, 31 sierpnia 1944 roku, podczas Powstania Warszawskiego, Niemcy zbombardowali kościół i klasztor sióstr benedyktynek sakramentek na Nowym Mieście… » więcej 2023-08-31, godz. 08:00 84. rocznica prowokacji gliwickiej poprzedzającej wybuch II wojny światowej 84 lata temu, 31 sierpnia 1939 roku, Niemcy zorganizowali tzw. prowokację gliwicką, która posłużyła III Rzeszy za pretekst do rozpoczęcia II wojny światowej… » więcej 2023-08-31, godz. 07:30 Kalendarium historyczne na dziś 31 sierpnia » więcej 2023-08-30, godz. 16:00 1 września w Gdańsku Koncert Niepodległości "Niepokorne", poświęcony kobietom zasłużonym dla Polski 1 września w Sali BHP Stoczni Gdańskiej odbędzie się 49. Koncert Niepodległości "Niepokorne", w całości poświęcony kobietom zasłużonym dla Polski… » więcej 2023-08-30, godz. 14:00 "Modlitwa Pokoju" w Łambinowicach (01.09) 1 września - w 84. rocznicę wybuchu II wojny światowej - w kościele pw. św. Marii Magdaleny w Łambinowicach odbędzie się koncert zatytułowany „Modlitwa… » więcej
192193194195196
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »