Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 82 lata temu Niemcy rozpoczęli wysiedlenia z Żywiecczyzny…
2022-09-21, 09:01 Autor: Marek Szafrański / PAP

82 lata temu Niemcy rozpoczęli wysiedlenia z Żywiecczyzny 20 tys. Polaków

Polacy wysiedlani ze wsi Dolna Sól w 1940 w czasie Aktion Saybusch (pol. Akcja Żywiec) [fot. domena publiczna]
Polacy wysiedlani ze wsi Dolna Sól w 1940 w czasie Aktion Saybusch (pol. Akcja Żywiec) [fot. domena publiczna]
82 lata temu Niemcy rozpoczęli akcję wysiedlenia Polaków z Żywiecczyzny wcielonej do III Rzeszy. Od 22 września do 14 grudnia 1940 r. deportowali do Generalnego Gubernatorstwa ok. 20 tys. osób. Działania miały kryptonim Aktion Saybusch, czyli Akcja Żywiec.
Ofiarom deportacji w czwartek hołd odda lokalna społeczność. Przed obeliskiem upamiętniającym "Aktion Saybusch” oraz tablicą pamiątkową na budynku centrum kultury w Żywcu zostaną złożone kwiaty.

Aktion Saybusch była pierwszą podczas II wojny akcją wysiedleńczą na okupowanych ziemiach polskich. Jej przeprowadzenie umożliwił dekret Adolfa Hitlera o umocnieniu niemczyzny z 7 października 1939 r. Miał on na celu stworzenie nowych niemieckich obszarów osiedleńczych poprzez usunięcie stamtąd innych grup narodowościowych. Dokument włączał do Rzeszy tzw. rejencję katowicką na Górnym Śląsku, w której granicach znalazła się Żywiecczyzna.

22 września 1940 r. Niemcy wysiedlili pierwsze dwie miejscowości - Jeleśnię i Sopotnię Małą. Dom straciło 207 polskich rodzin. Wcześnie rano Niemcy otaczali wieś. Mieszkańcy otrzymywali 20 minut na spakowanie. Polakom odbierano dobytek - gospodarstwa, pieniądze, wartościowe przedmioty oraz inwentarz. Mogli zabrać ze sobą jedynie drobny sprzęt, koce i ubrania oraz zapas żywności na trzy dni. Każda osoba miała także otrzymać 20 zł. W ich majątkach osiedliły się 53 rodziny niemieckie; 232 osoby.

Akcją Żywiec dowodził obergruppenfuehrer SS Erich von dem Bach-Zelewski, który osobiście objeżdżał wsie, a później witał niemieckich kolonistów, pochodzących głównie z terenów Bukowiny w Rumunii.
Kobiety z dziećmi czekające na transport podczas Action Saybusch, 24 września 1940 [fot. domena publiczna]
Kobiety z dziećmi czekające na transport podczas Action Saybusch, 24 września 1940 [fot. domena publiczna]
Niemcy wysiedlonych zgrupowali w Żywcu, Rajczy i Suchej, skąd koleją byli wywożeni do miejscowości w Generalnym Gubernatorstwie, m.in. na Lubelszczyznę i Kielecczyznę. Na miejscu byli pozostawiani sami sobie. Miejscową ludność Niemcy informowali, że deportowani są przestępcami, co dodatkowo utrudniało ich położenie. Młodych rejestrowały niemieckie urzędy pracy. Byli wywożeni na przymusowe roboty do Rzeszy. Odbierano w ten sposób rodzinom ich żywicieli.

Ogółem w ciągu niespełna trzech miesięcy Niemcy wysiedlili ok. 20 tys. Polaków z 35 miejscowości. Deportacje nie objęły Żydów oraz rodzin, których przynajmniej jeden członek przebywał w tzw. starej Rzeszy i był zobowiązany do świadczeń na rzecz obrony.

Po wypędzeniu Polaków do wsi wprowadzano tzw. ekipy porządkowe, złożone z Żydów i młodych kobiet, przymusowo zabranych z okolicznych, niewysiedlonych wsi. Zaraz potem wprowadzali się osadnicy. Każda niemiecka rodzina otrzymywała po kilka mniejszych gospodarstw chłopskich.

Aktion Saybusch została zakończona przede wszystkim wskutek interwencji generalnego gubernatora Hansa Franka, który nie chciał przyjmować tysięcy ludzi. Polaków nadal jednak wysiedlano, ale już na ziemie wcielone do Rzeszy, a później do tzw. Polenlagrów, skąd byli kierowani do pracy przymusowej.

Do końca wojny Niemcy wysiedlili z Żywiecczyzny ok. 50 tys. Polaków, czyli ok. 30 proc. mieszkańców. W 1945 r. część z nich powróciła.

Mirosława Sikora i Monika Bortlik-Dźwierzyńska w książce "Aktion Saybusch". Wysiedlenie mieszkańców Żywiecczyzny przez okupanta niemieckiego 1940-1941", wydanej przez IPN, podkreśliły, że akcja zajmuje szczególne miejsce wśród gamy środków zastosowanych przez III Rzeszę celem zgermanizowania ziem polskich wcielonych do prowincji śląskiej.

„Wyjątkowość wynikała zarówno ze skali zaangażowanych w nią sił administracyjno-policyjnych, jak i z liczby Polaków, wysiedlonych i deportowanych do Generalnego Gubernatorstwa. Nigdy wcześniej ani nigdy później władze niemieckie nie podjęły się realizacji podobnego przedsięwzięcia na terenie prowincji śląskiej. Operacje wysiedleńcze o podobnej skali realizowane były natomiast na terenie tzw. Kraju Warty, w okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie, czy też na Zamojszczyźnie” – podkreśliły autorki.

Unikalność Aktion Saybusch polega również na tym, że wojnę przetrwała sporządzona przez żywiecką komórkę NSDAP dokumentacja fotograficzna. „Uzupełniona zdjęciami wykonanymi konspiracyjnie przez członka Związku Walki Zbrojnej z jednej strony, oraz doskonale zachowanymi niemieckimi dokumentami pisanymi z drugiej, pozwala nam na precyzyjną rekonstrukcję procedury wysiedlania i deportowania Polaków oraz wprowadzania na ich miejsce osadników niemieckich” – napisały we wstępie do książki Mirosława Sikora i Monika Bortlik-Dźwierzyńska.

Zobacz także

2022-11-23, godz. 12:00 Zapraszamy na dzisiejszą audycję "Tak Było Naprawdę" Zapraszamy na audycję "Tak Było Naprawdę", tj. środa 23.11 o godz. 22:05, na antenie głównej Radia Opole » więcej 2022-11-23, godz. 11:00 Przystanek Historia zawita do Brzegu. Wystawa od Bitwy Warszawskiej do Katynia Terenowy oddział Przystanku Historia Instytutu Pamięci Narodowej od dziś w Brzegu. Oficjalnemu otwarciu inicjatywy, zgodnie z którą w miastach tworzone są… » więcej 2022-11-23, godz. 10:00 W okolicach Alicante znaleziono największą nekropolię Płw. Iberyjskiego z czasów Bizancjum W rejonie miasta Alicante, we wschodniej Hiszpanii, znaleziono największy cmentarz z okresu Cesarstwa Bizantyjskiego znajdujący się na terenie Półwyspu I… » więcej 2022-11-23, godz. 09:00 Potrafią połączyć ortografię i wiedzę historyczną. Nagrodzono zwycięzców 10. Dyktanda Niepodległościowego Mistrzowie ortografii i wydarzeń historycznych nagrodzeni. W Pedagogicznej Bibliotece Wojewódzkiej podsumowano 10. edycję Dyktanda Niepodległościowego "Po… » więcej 2022-11-23, godz. 08:00 Kalendarium historyczne na dziś 23 listopada.. » więcej 2022-11-22, godz. 12:00 Muzeum Auschwitz: technologia cyfrowego modelowania informacji o budynku w konserwacji Po kilkuletnich przygotowaniach w Muzeum Auschwitz powstał model BIM (Building Information Modelling) stanu zachowania oraz stanu po zakończonej pełnej konserwacji… » więcej 2022-11-22, godz. 11:00 W Aleksandrii otwarto wystawę dzieł polskich artystów służących w Armii Andersa Prezentacja na nowo przedstawia dzieła autorstwa polskich żołnierzy – Józefa Jaremy, Edwarda Matuszczaka, Jerzego Młodnickiego i Kordiana Zamorskiego -… » więcej 2022-11-22, godz. 10:00 Szesnastowieczne starodruki ujrzą światło dzienne Wojewódzka Biblioteka Publiczna w swoich zbiorach posiada starodruki, które przechowywane są w zamku w Rogowie Opolskim. Z renowacji wróciło pięć szesnastowiecznych… » więcej 2022-11-22, godz. 09:00 Rozpoczęła się zbiórka paczek w ramach akcji ''Rodacy Bohaterom'' dla kombatantów na Kresach Rozpoczęła się kolejna edycja akcji ''Rodacy Bohaterom''. Świąteczne paczki, podobnie jak w latach ubiegłych, trafią do kombatantów i ich rodzin mieszkających… » więcej 2022-11-22, godz. 08:00 Kalendarium historyczne na dziś 22 listopada.. » więcej
34567
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »