Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 75. rocznica pokazowego procesu siedemnastu działaczy…
2022-08-11, 10:03 Autor: PAP

75. rocznica pokazowego procesu siedemnastu działaczy WiN i PSL

Józef Różański (źródło AIPN), dyrektor Departamentu Śledczego MBP i inicjator śledztwa. [fot. IPN]
Józef Różański (źródło AIPN), dyrektor Departamentu Śledczego MBP i inicjator śledztwa. [fot. IPN]
Instytut Pamięci Narodowej informuje:
Pokazowy proces siedemnastu działaczy Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" oraz Polskiego Stronnictwa Ludowego, rozpoczął się 11 sierpnia 1947 r. w Krakowie, w Wojskowym Sądzie Rejonowym. Głównymi autorami tej zbrodni sądowej byli: Józef Różański, dyrektor Departamentu Śledczego MBP i inicjator śledztwa, Roman Werfel dziennikarz i autor aktu oskarżenia, Stanisław Zarakowski, oskarżyciel w procesie oraz Romuald Klimowiecki, przewodniczący składu sędziowskiego.


Proces krakowski, czyli proces działaczy II Zarządu Głównego WiN z jej prezesem płk. Franciszkiem Niepokólczyckim na czele, Stanisława Mierzwy, wiceprezesa Zarządu Wojewódzkiego PSL w Krakowie i innych był pokazowy. Komunistom chodziło bowiem o skompromitowanie opozycji antykomunistycznej, zarówno tej pozostającej w konspiracji, jak i jawnej. Wszak na ławie oskarżonych zasiedli działacze Polskiego Stronnictwa Ludowego, ostatniej z jawnie działających partii opozycyjnych w Polsce Ludowej. A fałszywe zarzuty, zgodnie z oczekiwaniami władz partyjnych, dotyczyły prowadzenia działalności wywiadowczej na rzecz obcych mocarstw, terroryzowanie członków PPR, współpracy z gestapo i z Ukraińską Powstańczą Armią oraz świadomej współpracy z "nielegalnym" podziemiem. Miał to być swoisty "sąd nad obozem reakcji w Polsce", zgodnie ze słowami Józefa Światły, "miał otworzyć nową erę w taktyce partii. Werfel (...) uważał, że trzeba uderzyć jawnie w cały obóz reakcji, a pod reakcją rozumiał on między innymi i PSL i dawną PPS".


Proces prowadzony był przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Krakowie w sali Sądu Okręgowego przy ul. Senackiej 1. Składowi sędziowskiemu przewodniczył Romuald Klimowiecki, sędzia Najwyższego Sądu Wojskowego oddelegowany do WSR w Krakowie. Ten przedwojenny starosta, który na kilka miesięcy przed śmiercią w 1959 r. otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego w Katedrze Prawa Państwowego UW, był przewodniczącym składów sędziowskich w wielu procesach politycznych w latach 40. XX w., m. in. w procesie komórki wywiadowczej "Liceum", w którym 14 osób oskarżono o zbieranie informacji wojskowych, politycznych i gospodarczych na rzecz II Korpusu Polskiego gen. Andersa, czy procesie pokazowym redaktora naczelnego "Gazety Ludowej", Zygmunta Augustyńskiego.


Oskarżycielem był Stanisław Zarakowski, zastępca naczelnego prokuratora Wojska Polskiego, który uczestniczył w wielu procesach stalinowskich albo jako oskarżyciel, albo zatwierdzający akty oskarżenia. Był głównym oskarżycielem w tzw. procesie generałów, Kazimierza Pużaka i biskupa Czesława Kaczmarka. Komisja sekretarza KC Franciszka Mazura w swoim sprawozdaniu z 1957 r. obciążyła Zarakowskiego odpowiedzialnością za wiele czynów związanych z nadużyciem władzy. Zmarł w 1998 r., uniknął jednak odpowiedzialności za swoje czyny zarówno w okresie PRL, jak i III RP.


Przy omawianiu procesu krakowskiego nie można zapomnieć o roli Józefa Różańskiego, dyrektora Departamentu Śledczego MBP, który wydał 10 września 1946 r. postanowienie wszczęciu śledztwa w sprawie działalności WiN i współpracy jego działaczy z członkami PSL. W trakcie procesu krakowskiego cały czas pilnował, żeby rozprawa przebiegała zgodnie z oczekiwaniami komunistów. Józef Różański, jako szef departamentu Śledczego MBP był współodpowiedzialny za zbrodnie ubeckie w najgorszych stalinowskich czasach. Za stosowanie tortur, określanych mianem „niedozwolonych metod śledczych”, za prowokacje, za trzymanie ludzi w więzieniach bez sądów, za przygotowywanie procesów politycznych. Został skazany w 1957 r. na karę 15 lat więzienia, ale przebywał w nim tylko do 1964 r. Akt łaski okazała Rada Państwa.


Roman Werfel, działacz komunistyczny i dziennikarz, który sprokurował akt oskarżenia, w procesie krakowskim odegrał rolę propagandzisty, komentował go bowiem w "Głosie Ludu", ogólnopolskim organie Komitetu Centralnego PPR i w "Trybunie Robotniczej", a rok po procesie opracował i wydał stenogram rozprawy sądowej w postaci książki "Niepokólczycki, Mierzwa i inni przed sądem Rzeczypospolitej".


Nie można zapomnieć o tym, że pod aktem oskarżenia podpisał się Adam Humer, od 1 lipca 1947 wicedyrektor Departamentu Śledczego MBP. Zwolniony ze służby 31 marca 1955 r. za "niedozwolone metody w śledztwie". Mimo że formalnie pozostawał poza służbą, faktycznie doradzał organom SB jako specjalista od ruchu narodowego. W 1992 r. został tymczasowo aresztowany, a w 1994 r. skazany za wymuszanie zeznań torturami. Udowodniono mu udział w wielu przesłuchaniach, upokarzanie, głodzenie i torturowanie więźniów politycznych. Skazany został na dziewięć lat więzienia, w drugiej instancji wyrok zmniejszono do siedmiu i pół roku. Zmarł podczas przerwy w wykonywaniu kary.


Należy też wspomnieć przynajmniej o jednym z adwokatów biorących udział w procesie, a mianowicie o Mieczysławie Maślanko, który od 1945 r. nieomal wyłącznie występował przed sądami wojskowymi, głównie w sprawach politycznych. Został przysłany do Krakowa jako obrońca z urzędu Franciszka Niepokólczyckiego i w mowie obrończej rozpoczął od tezy, że płk. Franciszek Niepokólczycki zakończył konspirację "na walce przeciw Polsce" oraz że "stanął przed sądem za działalność na szkodę Narodu Polskiego". Maślanko "bronił" w wielu stalinowskich procesach politycznych, również przed tzw. sądami tajnymi w Warszawie (był obrońcą gen. Augusta Emila Fieldorfa "Nila"). Jego działalność "obrońcy" była przedmiotem badań "Komisji do badania działalności obrończej adwokatów w tzw. procesach tajnych", powołanej uchwałą Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia 25 października 1956 r. Wszczęto wobec niego kilka adwokackich postępowań dyscyplinarnych, ale były one umarzane pod naciskiem władz. Co ciekawe, w latach 1955–1957 był jednym z obrońców z wyboru wspominanego już Józefa Różańskiego.


Wyrok w procesie krakowskim zapadł po przeszło miesiącu, w czasie którego sąd zebrał się dziewiętnaście razy. Karę śmierci orzeczono wobec Franciszka Niepokólczyckiego, Alojzego Kaczmarczyka, Józefa Ostafina, Waleriana Tumanowicza, Edwarda Bzymka, Jana Kota, Eugeniusza Ralskiego i Wiktora Langnera. Na karę więzienia dożywotniego skazano Mirosława Kowalskiego, na 15 lat Karola Buczka i Henryka Müncha, na 10 – Stanisława Mierzwę, Karola Starmacha oraz Stefana Ralskiego. Sąd orzekł, że na 6 lat należy pozbawić wolności Mieczysława Kabata, a na 5 lat Tadeusza Wilczyńskiego. Jerzego Kunce uniewinniono.


Bolesław Bierut zamienił Niepokólczyckiemu, Ralskiemu, Kotowi oraz Langnerowi karę śmierci na karę więzienia dożywotniego, a Bzymkowi na 15 lat więzienia. Kary śmierci orzeczone wobec Kaczmarczyka, Ostafina i Tumanowicza zostały wykonane w więzieniu Montelupich w Krakowie 13 listopada 1947 r. Plutonem egzekucyjnym dowodził strażnik więzienny Henryk Michalik.
Polecamy także teksty w portalu przystanekhstoria.pl:


oraz wystawy dostępne online, prezentujące zarówno historie Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość", jak też represje, infiltrację i likwidację WiN przez komunistyczny aparat represji i władzy:


a także publikacje:
  • Filip Musiał, "Polityka czy sprawiedliwość? Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie (1946–1955)", Kraków 2005
  • Krzysztof Szwagrzyk, "Prawnicy czasów bezprawia. Sędziowie i prokuratorzy wojskowi w Polsce 1944–1956", Kraków 2005.

Zobacz także

2022-09-26, godz. 08:00 Kalendarium historyczne na dziś 26 września.. » więcej 2022-09-25, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 25 września.. » więcej 2022-09-24, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 24 września.. » więcej 2022-09-23, godz. 12:04 23 września 1976 r. powołano Komitet Obrony Robotników. Z tej okazji Prezydent odznaczy Orderami Orła Białego założycieli… 46 lat temu, 23 września 1976 r., ogłoszono powstanie Komitetu Obrony Robotników. Jego członkowie jawnie, po raz pierwszy od trzech dekad, występowali przeciw… » więcej 2022-09-23, godz. 11:00 78 lat temu Niemcy zamordowali bł. ks. Józefa Stanka, uczestnika Powstania Warszawskiego. 78 lat temu Niemcy zamordowali bł. ks. Józefa Stanka, uczestnika Powstania Warszawskiego. W rocznicę jego męczeńskiej śmierci kard. Kazimierz Nycz będzie… » więcej 2022-09-23, godz. 10:02 23 września 1944 r. upadł przyczółek czerniakowski 78 lat temu upadł przyczółek czerniakowski. Niemcy zamordowali ponad 200 rannych oraz łączniczki i sanitariuszki wzięte do niewoli. Jedną z ofiar zbrodniarzy… » więcej 2022-09-23, godz. 09:04 100 lat temu Sejm Ustawodawczy podjął decyzję o budowie portu w Gdyni 100 lat temu, 23 września 1922 r. Sejm przyjął ustawę upoważniającą rząd do budowy portu morskiego w Gdyni. W ciągu kilkunastu lat rybacka osada przekształciła… » więcej 2022-09-23, godz. 08:00 Kalendarium historyczne na dziś 23 września.. » więcej 2022-09-22, godz. 12:03 Nie żyje ocalały z Holokaustu Edward Mosberg [FILM] W wieku 96 lat zmarł Edward Mosberg, polski Żyd ocalony z Holokaustu, zaangażowany w rozwijaniu polsko-żydowskiego dialogu. Informację o śmierci Mosberga… » więcej 2022-09-22, godz. 11:00 22 września 1944 r. Niemcy ostrzelali łodzie z rannymi płynące na Pragę 78 lat temu Niemcy zaatakowali dwa obsadzone przez powstańców budynki na Przyczółku Czerniakowskim przy ul. Solec i Wilanowskiej. Ostrzelali także łodzie… » więcej
23456
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »