Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 30 lat temu zmarł obrońca opozycjonistów mecenas…
2024-02-25, 13:00 Autor: IAR/O.Kłosińska/E.Leo/E.Porycka/K.Koziełł/dok.

30 lat temu zmarł obrońca opozycjonistów mecenas Władysław Siła-Nowicki

Władysław Siła-Nowicki 1942. [fot. wikipedia/domena publiczna]
Władysław Siła-Nowicki 1942. [fot. wikipedia/domena publiczna]
30 lat temu - 25 lutego 1994 roku - zmarł Wladysław Siła-Nowicki, mecenas, żołnierz i polityk. W czasach PRL-u bronił opozycjonistów w głośnych procesach. Sędzia Trybunału Stanu w latach 1992-1993, współtwórca i pierwszy prezes Chrześcijańsko-Demokratycznego Stronnictwa Pracy.
W czasie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej, uczestnikiem Powstania Warszawskiego, po zakończeniu działań zbrojnych spędził ponad 9 lat w stalinowskich więzieniach, z czego ponad 100 dni w celi śmierci. Potem zasłynął jako adwokat w procesach politycznych, między innymi żołnierzy AK i WiN, antykomunistycznej organizacji Ruch, Komitetu Obrony Robotników, przywódców Konfederacji Polski Niepodległej, a także członków Solidarności w okresie stanu wojennego.

Zyskał miano obrońcy bezkompromisowego, zaangażowanego i odważnego. Dwukrotnie pozbawiono go możliwości wykonywania zawodu, w 1983 roku został wysłany na przymusową emeryturę. Był współautorem statutu wolnych związków zawodowych, który stał się podstawą statutu NSZZ "Solidarność".

Przez kilka lat doradzał Lechowi Wałęsie. W 1989 roku uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu jako niezależny ekspert. Podczas posiedzenia inauguracyjnego w niezaplanowanym wystąpieniu, wyciętym przez telewizję, zaproponował uczczenie minutą ciszy kapłanów związanych z opozycją - Stefana Niedzielaka i Stanisława Suchowolca. Obaj zginęli w styczniu 1989 roku w niewyjaśnionych okolicznościach. W tym samym wystąpieniu upominał się o interesy "Solidarności" - jak to ujął - "niegrzecznej", dla której nie znaleziono miejsca przy stole obrad. Poparł też postulat zniesienia cenzury i domagał się wyjaśnienia sprawy Katynia.

Krytycznie odniósł się do idei częściowo wolnych wyborów 1989 roku - wyborów kontraktowych - choć zdecydował się ubiegać w nich o mandat poselski, jednak bez powodzenia. Po 1989 roku podjął ponownie praktykę adwokacką. Zmarł 25 lutego 1994 roku. Pochowano go na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. W 2006 roku został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski "za wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce, za osiągnięcia w pracy zawodowej i społecznej". Wcześniej, w 1990 roku, decyzją prezydenta na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego uhonorowano go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

(więcej)

Urodził się 22 czerwca 1913 roku w Warszawie. Pochodził z rodziny o tradycjach patriotycznych i prawniczych. Jego ojciec był sędzią, uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej. Władysław Siła-Nowicki walczył w wojnie obronnej Polski w 1939 roku, potem był żołnierzem AK, brał udział w Powstaniu Warszawskim. Po wojnie był zaangażowany w antysowiecką konspirację w Zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość. W marcu 1947 roku ujawnił się, a potem próbował przedostać na Zachód razem z dowódcą, byłym cichociemnym Hieronimem Dekutowskim "Zaporą" i sześcioma kolegami. Wszyscy zostali złapani przez SB i po rocznym śledztwie, w listopadzie 1948 roku, skazani na karę śmierci. Z życiem uszedł jedynie Władysław Siła-Nowicki dzięki pomocy ciotki, która była siostrą Feliksa Dzierżyńskiego. Po interwencji u sowieckiego ambasadora uzyskała zamianę kary śmierci na dożywocie. Władysław Siła-Nowicki w komunistycznym więzieniu spędził ponad dziewięć lat, 112 dni przesiedział w celi śmierci. O ułaskawieniu dowiedział się w dniu wykonania wyroków śmierci na swoich kolegach. Karę odbywał w najcięższych więzieniach: w Warszawie, Rawiczu, Wronkach i Strzelcach Opolskich. Wyszedł na wolność w 1956, rok później został zrehabilitowany. Od 1959 roku pracował jako adwokat. W pierwszych latach prowadził procesy rehabilitacyjne swoich współwięźniów - żołnierzy AK i WiN. Rola obrońcy w procesach politycznych była jego votum dziękczynnym za uratowanie życia. W 1961 roku działał w Klubie Inteligencji Katolickiej, w połowie lat 60. prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński zaprosił go do zespołu informacyjnego, czyli nieformalnej grupy swoich doradców. W 1969, na prośbę prymasa Wyszyńskiego, został doradcą prawnym Episkopatu Polski. W grudniu 1975 roku podpisał "List 59", zawierający protest przeciw projektom zmian w konstytucji PRL. Był sygnatariuszem oświadczenia 14 intelektualistów z czerwca 1976 roku, deklarujących solidarność z protestującymi robotnikami. Występował w roli obrońcy w procesach robotników radomskich. To w jego mieszkaniu przy Kruczej w Warszawie podczas strajków w Gdańsku i Szczecinie w 1980 roku powstał statut wolnych związków zawodowych, który stał się później podstawą statutu NSZZ "Solidarność". Po wprowadzeniu stanu wojennego w grudniu 1981 roku, Władysław Siła-Nowicki działał w Prymasowskiej Radzie Społecznej, był obrońcą w procesach przywódców KPN, działaczy KSS KOR i podziemia oraz osób zaangażowanych w Radio Solidarność. W 1983 został zmuszony do przejścia na emeryturę.

Był autorem słynnego listu do generała Wojciecha Jaruzelskiego, w którym protestował przeciw bezprawiu Służb Bezpieczeństwa, za co wszczęto wobec niego postępowanie karne, umorzone w wyniku amnestii.

W grudniu 1986 roku podjął kontrowersyjną decyzję o przystąpieniu do Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa PRL Wojciechu Jaruzelskim. Wydarzenie to zaszokowało działaczy opozycji. Na posiedzeniach rady jako jedyny domagał się wyjaśnienia okoliczności zbrodni katyńskiej i przywrócenia legalności NSZZ "Solidarność". Podczas obrad Okrągłego Stołu w 1989 roku występował jako niezależny autorytet, choć został zaproszony do udziału w rozmowach przez Czesława Kiszczaka. W końcowej fazie obrad wyraził niezadowolenie z przyjętej formuły nowych wyborów. "Stwierdzam, że projekt wyborów przeprowadzonych w tym czasie i w ten sposób absolutnie podważa nadzieje społeczeństwa na zmianę stosunków politycznych w zakresie pluralizmu politycznego w Polsce" - mówił. Zdecydował się jednak na start w wyborach do Sejmu. Na warszawskim Żoliborzu przegrał z Jackiem Kuroniem. W 1989 roku wznowił praktykę adwokacką.

Wchodził w skład władz Chrześcijańsko-Demokratycznego Stronnictwa Pracy, które reaktywował w lutym 1989. W latach 1989-1992 był jego prezesem. Zgłosił swą kandydaturę w wyborach prezydenckich w 1990 roku, nie udało mu się jednak zebrać wymaganych 100 tysięcy podpisów. Rok później, w wyborach parlamentarnych (1991), bez powodzenia kandydował do Sejmu z listy Chrześcijańskiej Demokracji. Zmarł 25 lutego 1994 roku w Warszawie.

Zobacz także

2024-04-19, godz. 11:00 100 lat temu urodził się Tadeusz Smreczyński, lekarz, były więzień niemieckich obozów koncentracyjnych 100 lat temu, 19 kwietnia 1924 roku, urodził się Tadeusz Smreczyński, lekarz, były więzień niemieckich obozów koncentracyjnych. Świadek historii i działacz… » więcej 2024-04-19, godz. 09:00 81. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim 81 lat temu - 19 kwietnia 1943 roku - w warszawskim getcie wybuchło powstanie kierowane przez żydowskie podziemne formacje zbrojne. Stanowiło odpowiedź na… » więcej 2024-04-19, godz. 02:21 Kalendarium historyczne 19 kwietnia » więcej 2024-04-18, godz. 16:15 Na Zamku Królewskim obchody Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków Spotkania i debaty w kręgu osób zaangażowanych w prace na rzecz ratowania dziedzictwa kulturowe. Na Zamku Królewskim w Warszawie odbywają się obchody Międzynarodowego… » więcej 2024-04-18, godz. 16:00 Sylwia Chutnik o bojowniczkach z warszawskiego getta 19 kwietnia minie 81. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim - największego zbrojnego zrywu Żydów podczas II wojny światowej, a zarazem pierwszego… » więcej 2024-04-18, godz. 11:00 80 lat temu zmarł Jan Wojciech Kiwerski "Oliwa", komendant Okręgu Wołyń AK 80 lat temu, 18 kwietnia 1944 roku, w rejonie chutoru Dobry Kraj na Wołynu zginął podpułkownik Jan Wojciech Kiwerski, pseudonim "Oliwa", oficer Armii Krajowej… » więcej 2024-04-18, godz. 09:00 170 lat temu zmarł Józef Elsner, kompozytor, nauczyciel Fryderyka Chopin 170 lat temu, 18 kwietnia 1854 roku, zmarł Józef Elsner, kompozytor, pedagog i teoretyk muzyki, nauczyciel Fryderyka Chopina. Zasłużył się jako organizator… » więcej 2024-04-18, godz. 07:00 Kalendarium historyczne 18 kwietnia » więcej 2024-04-17, godz. 15:00 Fotografie z getta w Muzeum Warszawy W Muzeum Warszawy będzie można oglądać wystawę "Świadectwa z getta warszawskiego". Gabinet pod tą samą nazwą stanie się częścią wystawy głównej… » więcej 2024-04-17, godz. 13:00 Zabytkowym autobusem szlakiem polskiego pieniądza Wycieczki zabytkowym autobusem szlakiem miejsc związanych z polską walutą narodową. To propozycja na najbliższy weekend dla mieszkańców Warszawy i turystów… » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »