Radio Opole » Kraj i świat
2022-10-02, 07:00 Autor: PAP

2 października obchodzimy Dzień Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy

Ofiarna, zdeterminowana postawa mieszkańców Warszawy spowodowała, że Powstanie utrzymało się przez 63 dni. [...] Ustanawiając 2 października Dniem Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy, oddajemy im sprawiedliwość, czcimy pamięć pomordowanych, których tak wielu spoczywa nadal bezimiennie na Cmentarzu Powstańców na stołecznej Woli – czytamy w sejmowej uchwale z 2015 r. Dzień Pamięci zbiega się z datą podpisania układu o zaprzestaniu działań wojennych w stolicy.

Powstanie Warszawskie w powszechnej świadomości najczęściej kojarzy się z żołnierzami Armii Krajowej, powstańcami oraz barykadami. Jednak w tym czasie obok powstańców była ludność cywilna. Przed wybuchem zrywu w Warszawie mieszkało 920 tys. ludzi, z czego 720 tys. w lewobrzeżnej części miasta. Wybuch powstania dla części ludności cywilnej był dużym zaskoczeniem.


W pierwszych dniach zrywu wśród ludności cywilnej panowały euforia i radość. Warszawiacy włączali się w akcję powstańczą, wspierali walczących, m.in. transportując rannych, budując barykady, gasząc pożary czy tworząc słynne Komitety Obywatelskie, które były zaczątkiem administracji powstańczej, a także organizując kuchnie, jadłodajnie dla bezdomnych, uchodźców, pogorzelców, których przybywało. Z biegiem czasu te nastroje jednak opadły. W czasie zrywu miasto zostało odcięte od reszty kraju. Spowodowało to problemy z zaopatrzeniem w żywność. Ponadto bombardowania uszkadzały sieci kanalizacji, a to z kolei spowodowało, że zaczęło brakować wody, co było niezwykle uciążliwe. Brakowało ponadto lekarstw i żywności. Polski Czerwony Krzyż prowadził rozmowy z Niemcami, aby zorganizować wyjścia dla ludności cywilnej, zwłaszcza dla kobiet i dzieci. Takie wyjścia odbyły się w dniach 7–8 września, jednak Warszawę opuściła wówczas niewielka liczba ludzi – większość chciała mimo wszystko pozostać w mieście do końca.


Na spadek nastrojów wśród warszawiaków wpływ miało również zachowanie Niemców wobec ludności cywilnej. Reichsfhrer SS Heinrich Himmler na wieść o wybuchu powstania wydał rozkaz o całkowitym zniszczeniu miasta: „Każdego mieszkańca należy zabić, nie wolno brać żadnych jeńców. Warszawa ma być zrównana z ziemią i w ten sposób ma być stworzony zastraszający przykład dla całej Europy". Zbrodnie dokonywane na ludności cywilnej rozpoczęły się już 2 sierpnia, a w kolejnych dniach przybierały na sile. W pierwszych dniach zrywu na Woli Niemcy ludność cywilną – kobiety, mężczyzn i dzieci – mordowali systematycznie. W ciągu kilku dni zamordowali 40 tys. osób. Co prawda Niemcy dokonywali największych egzekucji na Woli, ale do mordowania ludności cywilnej dochodziło również w innych częściach Warszawy: na Ochocie, Starówce, Czerniakowie, Mokotowie, w Śródmieściu, na Żoliborzu. Maja Motyl i Stanisław Rutkowski w publikacji „Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939–1945. Powstanie Warszawskie 1 VIII–2 X 1944” z 1994 r. wyliczyli, że w czasie zrywu Niemcy dokonali zbrodni w 934 miejscach.


Po rzezi Woli Niemcy zaczęli wysiedlać ludność cywilną z Warszawy, stwierdzając, że przyda się im ona jako tania siła robocza. Zauważyli również, że mordowanie ludności cywilnej powoduje wstrzymanie ofensywy oddziałów niemieckich pacyfikujących pozycje powstańcze. Szacuje się, że na roboty do III Rzeszy w trakcie i po upadku powstania trafiło od 90 do nawet 150 tys. osób.Ponadto ok. 650 tys. mieszkańców Warszawy wypędzono z miasta w czasie i po upadku powstania. Większość trafiła do obozu przejściowego w Pruszkowie – Dulag 121. Szacuje się, że przez ten obóz przeszło pół miliona warszawiaków. Byli tam poddawani selekcji – część została wywieziona na roboty przymusowe do III Rzeszy, inni trafiali do obozów koncentracyjnych. Większość jednak została wysiedlona w głąb Generalnego Gubernatorstwa. Nie zostali oni objęci opieką ze strony Niemców, a jedyną pomoc, jaką im zagwarantowano, była pomoc Rady Głównej Opiekuńczej, czyli polskiej organizacji charytatywnej.


Mówiąc o zbrodniach niemieckich, należy także przypomnieć o tym, że ludność cywilna była wykorzystywana jako tzw. żywe barykady. Oznaczało to, że warszawiaków pędzono przed czołgami i nacierającymi oddziałami niemieckimi. Tę metodę Niemcy zastosowali chociażby na Woli czy podczas przebicia w stronę Ogrodu Saskiego, ale także w Al. Jerozolimskich w rejonie Muzeum Narodowego. Jedną z form eksterminacji ludności cywilnej dokonywanej przez Niemców było również bombardowanie zaplecza frontowego. To właśnie tam ludność cywilna ukrywała się w schronach i piwnicach oraz działały wielkie szpitale powstańcze, gdzie nie tylko trafiali powstańcy, ale także cywile. Chociaż szpitale były oznaczone znakami Czerwonego Krzyża, Niemcy je bombardowali.


Szacuje się, że straty ludności cywilnej wahają się od 120 do 150 tys. (wg najnowszych badań i ustaleń m.in. Muzeum Powstania Warszawskiego). MPW do tej pory udało się zebrać ponad 60 tys. nazwisk cywilnych ofiar zrywu.(PAP)


Autorka: Anna Kruszyńska


akr/ skp/


Kraj i świat

2024-06-03, godz. 17:30 Meksyk/ Claudia Sheinbaum będzie pierwszą prezydentką w historii kraju (sylwetka) Claudia Sheinbaum, pierwsza kobieta wybrana na prezydenta Meksyku, ma doktorat z inżynierii energetycznej i należała do panelu klimatologów ONZ uhonorowanego… » więcej 2024-06-03, godz. 17:30 Criterium du Dauphine - Cort wygrał drugi etap i jest liderem Magnus Cort (Uno-X Mobility) wygrał drugi etap kolarskiego wyścigu Criterium du Dauphine, 142 km z Cannat do Col de la Loge. Duńczyk zmienił na czele klasyfikacji… » więcej 2024-06-03, godz. 17:20 Opolskie/ Zatrzymano ciężarówkę z 17-tonową nadwagą Pracownicy opolskiego oddziału Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymali na autostradzie A4 ciężarówkę wiozącą drewno. Miała ponad 17 ton więcej ładunku… » więcej 2024-06-03, godz. 17:20 Lubelskie/ PGE Dystrybucja zmodernizowała punkt zasilania Budzyń za 4,5 mln zł PGE Dystrybucja zmodernizowała główny punkt zasilania Budzyń w Kraśniku (Lubelskie) - poinformowała spółka. Inwestycja za prawie 4,5 mln zł umożliwi… » więcej 2024-06-03, godz. 17:20 Bosak: Nasza propozycja to nigdy nie wchodzić do strefy euro Nasza propozycja to nigdy nie wchodzić do strefy euro, bo nie jest to w naszym interesie, żeby poddać się pod zewnętrzną władzę w sprawach polityki monetarnej… » więcej 2024-06-03, godz. 17:20 Lekkoatletyczne ME - reprezentacja Polski powiększona do 96 osób Reprezentacja Polski na mistrzostwa Europy w Rzymie, które odbędą się w dniach 7-12 czerwca, została w poniedziałek powiększona z 94 do 96 osób - poinformował… » więcej 2024-06-03, godz. 17:20 RPO interweniuje w ministerstwie rodziny w sprawie braku miejsc w pieczy zastępczej Dla ok. 1370 dzieci nie ma miejsca w bezpiecznych domach i placówkach. Sytuacja dotycząca pieczy zastępczej ma charakter kryzysowy i wymaga analizy i działań… » więcej 2024-06-03, godz. 17:10 GIS ostrzega przed partią mięsa wieprzowego wyprodukowanego w Chorwacji Główny Inspektorat Sanitarny wydał w poniedziałek ostrzeżenie dotyczące wykrycia bakterii Listeria monocytogenes w partii suszonego wyrobu z mięsa wieprzowego… » więcej 2024-06-03, godz. 17:10 Wydarzenia sportowe w skrócie, poniedziałek 3 czerwca, 17.00 Przekazujemy skrót wydarzeń sportowych: Debiutant Jakub Kałuziński z Antalyasporu został dodatkowo powołany do piłkarskiej reprezentacji Polski na trwające… » więcej 2024-06-03, godz. 17:10 Sikorski: sytuacja w relacjach z Białorusią nie pozwala na otwarcie przejścia w Bobrownikach Szef MSZ Radosław Sikorski ocenił, że sytuacja w relacjach z Białorusią nie pozwala na otwarcie przejścia granicznego w Bobrownikach (Podlaskie). 'Jak Kuba… » więcej
1234567
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »