Radio Opole » Kraj i świat
2022-09-24, 13:10 Autor: PAP

Sto lat temu odbyły się pierwsze wybory do Sejmu Śląskiego

Sto lat temu, 24 września 1922 r., odbyły się pierwsze wybory do Sejmu Śląskiego. Jak przypomina Ruch Autonomii Śląska, regionalny parlament stanowił jeden z głównych filarów autonomii, przyznanej województwu śląskiemu przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w kampanii plebiscytowej.

W rozesłanym w sobotę oświadczeniu Ruch Autonomii Śląska (RAŚ) wskazuje, że perspektywa związanej z autonomią podmiotowości miała zachęcić Górnoślązaków do głosowania za Polską w plebiscycie dotyczącym powojennej przynależności części Górnego Śląska. Przygotowany zgodnie z traktatem wersalskim plebiscycie odbył się w marcu 1921 r.


Historycy przypominają, że choć odzyskanie niepodległości przez Polskę jest kojarzone z 11 listopada 1918 r., to formowanie się państwa polskiego było bardziej skomplikowane i nie może być sprowadzane do tej jednej daty. W latach 1919-21 ważyła się sprawa przynależności państwowej Górnego Śląska, należącego wcześniej do państwa niemieckiego.


Część Górnego Śląska, która została objęta przez Polskę w wyniku plebiscytu i III powstania śląskiego z 1921 r., faktycznie została przejęta przez polską administrację w czerwcu 1922 r. Wydarzenie to wieńczyło kilkuletni okres zmagań dyplomatycznych i militarnych o sporny region, w których stronami była odrodzona Polska i pokonane w I wojnie światowej Niemcy.


Autonomia przedwojennego Województwa Śląskiego została ustanowiona na mocy ustawy konstytucyjnej Sejmu Ustawodawczego pod nazwą Statut Organiczny Województwa Śląskiego z 15 lipca 1920 r. Była to pierwsza w II Rzeczypospolitej ustawa konstytucyjna – uchwalona jeszcze przed Konstytucją dla całej Polski.


Statut Organiczny z 15 lipca 1920 r. był odpowiedzią na ówczesną ustawę pruskiego landtagu dotyczącą poszerzenia samorządu prowincjonalnego - pomysł na uruchomienie podobnej ścieżki prawnej miał podsunąć przywódca III powstania śląskiego Wojciech Korfanty.


Statut Organiczny nadawał województwu szeroką autonomię w wielu dziedzinach życia. Na jego mocy m.in. powołano regionalny parlament - Sejm Śląski, uchwalający własny budżet, który zasilał Skarb Śląski. Wpływała do niego większa część pobieranych w regionie podatków.


Tekst Statutu zawierał 45 artykułów. Podczas prac nad nimi dążono do zachowania równowagi między samorządnością regionu a zwierzchnictwem władzy państwowej. Przykładem był rodzaj śląskiego minirządu, Śląska Rada Wojewódzka, w której skład wchodziło dwóch przedstawicieli rządu państwowego: wojewoda i wicewojewoda oraz pięciu członków corocznie wybieranych przez Sejm Śląski.


Sam Sejm Śląski pochodził z wyborów powszechnych, bezpośrednich, równych, tajnych i stosunkowych, które formalnie miały być ogłaszane co pięć lat, w rzeczywistości długość kolejnych kadencji mocno różniła się od siebie.


Sejm Śląski miał władzę legislacyjną w zakresie szkolnictwa, policji, wód, organizacji administracji wojewódzkiej i samorządu. Poza jego kompetencjami leżały sprawy wojskowe i polityka zagraniczna. Dysponował uprawnieniami kontrolnymi - służyły temu interpelacje poselskie - oraz elekcyjnymi (wybór członków Śląskiej Rady Wojewódzkiej).


Najważniejszym zadaniem Sejmu Śląskiego było tworzenie ustaw. Mógł on kształtować stan prawny zarówno w kwestiach rzutujących na codzienną egzystencję mieszkańców woj. śląskiego (np. problematyka języka urzędowego, szkolnictwa, życia religijnego), jak i czysto technicznych, niewywołujących istotnego rezonansu społecznego - np. polowania, zwalczanie żebractwa.


Kwestia, czy ustawodawstwo śląskie powinno być niezależne od władz centralnych, czy też w jakiś sposób powinno im podlegać, budziła spory. Ostatecznie marszałek wysyłał ustawy wojewodzie, który zarządzał ogłoszenie w dzienniku ustaw śląskich. W całym okresie działania Sejm Śląski uchwalił ok. 500 własnych ustaw.


Jak przypomina w sobotnim oświadczeniu RAŚ, po zamachu stanu przeprowadzonym przez Józefa Piłsudskiego w 1926 r. rola Sejmu Śląskiego została znacząco ograniczona, a kres jego istnieniu położył dekret komunistycznej Krajowej Rady Narodowej z 1945 r. Na mocy dekretu polskie władze przywłaszczyły też majątek Skarbu Śląskiego, powstały z podatków mieszkańców województwa.


Jak ocenia RAŚ, władze RP do dziś nie rozliczyły się z tym dziedzictwem Polski Ludowej. „Nie tylko nie przywrócono rozwiązań ustrojowych, bezprawnie zniesionych przez stalinowską KRN, ale nie dokonano zwrotu zagrabionego mienia samorządowi woj. śląskiego. W efekcie dawny gmach Sejmu Śląskiego w Katowicach pozostaje w rękach rządu w Warszawie, który odpłatnie udziela gościny władzom regionalnym” – wskazuje organizacja.


Sejm Śląski zebrał się na inauguracyjne posiedzenie 10 października 1922 r. Siedzibą Sejmu Śląskiego był monumentalny gmach, który do dziś należy do wizytówek Katowic. Powstał w latach 1925-29. Klasycystyczny budynek składa się z czterech głównych skrzydeł; wewnątrz mieści się półkolista sala Sejmu Śląskiego, na której wzorowana jest sala Sejmu w Warszawie.


Wejście do niej prowadzi przez westybul - pomieszczenie o wysokości trzech pięter, przypominające renesansowy dziedziniec z krużgankami. Sąsiadują z nim używane obecnie przy ważnych wydarzeniach sale - marmurowa, błękitna i złota. Obecnie należący do Skarbu Państwa Gmach Sejmu Śląskiego jest siedzibą wojewody, marszałka woj. śląskiego oraz regionalnego sejmiku.(PAP)


autor: Mateusz Babak


mtb/ pad/


Kraj i świat

2024-07-11, godz. 08:50 Filipiny/ 11 osób zginęło w zderzeniu furgonetki i autobusu Jedenastu członków tej samej rodziny zginęło w czwartek, gdy ich furgonetka zderzyła się z autobusem na północy Filipin - poinformowała miejscowa pol… » więcej 2024-07-11, godz. 08:40 Tomczyk: w przyszłym roku budżet MON będzie najwyższy w historii Budżet Ministerstwa Obrony Narodowej na przyszły rok będzie najwyższy w historii, o około 10 proc. wyższy niż w 2024 roku - powiedział w czwartek w TVN24… » więcej 2024-07-11, godz. 08:20 Gdańsk/ Rozpoczyna się FETA; na ulicach zaprezentują się artyści z Polski i Europy W ramach rozpoczynającej się w czwartek w Gdańsku 26. edycji Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Plenerowych i Ulicznych FETA odbędą się m.in. happeningi… » więcej 2024-07-11, godz. 08:20 IPN opublikuje drugi tom „Dokumentów zbrodni wołyńskiej” Relacje świadków i ocalałych od rzezi wołyńskiej spisane w zeszytach, znalezionych na strychu domu w Tarnobrzegu, opracowuje i publikuje Instytut Pamięci… » więcej 2024-07-11, godz. 08:10 Kanada przekaże Ukrainie dodatkowe pół miliarda CAD pomocy wojskowej Kanada przekaże Ukrainie dodatkową pomoc wojskową o wartości 500 milionów dolarów kanadyjskich. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, który wcześniej… » więcej 2024-07-11, godz. 08:10 ZEA/ Ponad 40 aktywistów skazano na dożywocie za "terroryzm" Sąd w Zjednoczonych Emiratach Arabskich skazał 43 aktywistów na dożywocie za utworzenie organizacji terrorystycznej - poinformowała BBC. Eksperci ONZ i przedstawiciele… » więcej 2024-07-11, godz. 07:40 Kujawsko-pomorskie/ Strażacy wzywani prawie 400 razy po burzach Strażacy z województwa kujawsko-pomorskiego od popołudnia w środę do rana w czwartek byli wzywani 394 razy do usuwania skutków burz, silnych wiatrów i ulew… » więcej 2024-07-11, godz. 07:40 Tajwan/ Ministerstwo obrony wykryło 66 chińskich samolotów bojowych, najwięcej w tym roku Ministerstwo obrony Tajwanu poinformowało w czwartek, że w okolicach wyspy wykryło 66 chińskich samolotów bojowych - najwięcej w jednej dobie od początku… » więcej 2024-07-11, godz. 07:40 Kanada/Pierwszy praktyczny test szybkiego modelu oceny ekstremów pogodowych Przyczyną niedawnej fali upałów w Ontario, Quebec i atlantyckich prowincjach Kanady są zmiany klimatu spowodowane przez człowieka - ogłosili kanadyjscy naukowcy… » więcej 2024-07-11, godz. 07:40 Wiceszef MON: nowa umowa umożliwi produkcję w Polsce czołgów i wozów towarzyszących Nowa umowa konsorcyjna między PGZ a Hyundai Rotem umożliwi produkcję w Polsce K2 i wozów towarzyszących. Polska ma też produkty interesujące dla strony… » więcej
80818283848586
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »