Radio Opole » Kraj i świat
2022-06-30, 14:50 Autor: PAP

80. rocznica śmierci malarza i wykładowcy, Tadeusza Pruszkowskiego

30 czerwca 1942 r. wybitny polski malarz i pedagog, założyciel "Bractwa św. Łukasza" i "Loży Wolnomalarskiej" Tadeusz Pruszkowski został zamordowany przez hitlerowców w trakcie próby ucieczki po aresztowaniu.

Tadeusz Pruszkowski urodził się 15 kwietnia 1888 r. w Borucicach koło Łęczycy. W Szkole Sztuk Pięknych (SSP) w Warszawie studiował malarstwo u Konrada Krzyżanowskiego.


Naukę kontynuował w Paryżu. Fascynowało go malarstwo Velasqueza, Fransa Halsa i innych mistrzów malarstwa niderlandzkiego. Tam poznał malarkę Zofię Katarzyńską, zwaną "Zuzią" - swoją muzę, późniejszą żonę i modelkę w m.in. w obrazach "Melchancholia" i "Portret z kaktusem".


W 1911 r. był współzałożycielem ugrupowania plastycznego Młoda Sztuka. 5 sierpnia 1914 r. wstąpił jako ochotnik do Legionów Polskich, gdzie służył w 1 Pułku Ułanów. Podczas przerw w walkach na froncie wołyńskim portretował oficerów i żołnierzy Legionów. Służbę wojskową zakończył po trzech latach.


Po odzyskaniu niepodległości został asystentem w warszawskiej SSP (ob. ASP). Na początku lat 20. wstąpił do Stowarzyszenia Artystów Polskich Rytm, promującego idee sztuki narodowej i odmiany nowego klasycyzmu opartego na hiszpańskich i niderlandzkich wzorach łączonych z nawiązaniem do rodzimej tradycji.


"Prusz", jak nazywali go współcześni, cenił warsztatową perfekcję, której oczekiwał od uczniów. W wywiadzie dla „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” mówił: „Głównym celem moim, o którym zawsze pamiętam ucząc, jest wykształcenie uczniów w rzemiośle malarskim na tyle, aby gdziekolwiek się znajdując, mogli utrzymać się na powierzchni życia i nie potrzebowali liczyć na łaskawość i protekcję ludzi” (1928).


Ulubionym miejscem plenerów Pruszkowskiego i jego studentów stał się Kazimierz Dolny, który w latach 20. zyskał status "miasta artystów". Tam zrealizował film "Szczęśliwy wisielec, czyli Kalifornia w Polsce" według scenariusza Feliksa Topolskiego i Henryka Jaworskiego (1926). Tam również, w latach 1937-38 prof. Lech Niemojewski zaprojektował mu słynną willę przy ul. Zamkowej 8, inspirowaną włoskim renensansem. Wraz z ks. Szepietowskim założył Towarzystwo Przyjaciół Kazimierza.


Od połowy lat 20. Pruszkowski był inicjatorem ugrupowań artystycznych Bractwo św. Łukasza (1925-1930), Szkoły Warszawskiej (1929-1939), Loży Wolnomalarskiej (1932-35) i Grupa Czwarta (1935-1936). Portretował m.in. marszałka Józefa Piłsudskiego i przedstawicieli świata artystycznego XX-lecia międzywojennego. Ceniono jego pejzaże i martwe natury.


Jego obrazy był wystawiane na Biennale w Wenecji, w Amsterdamie, Pittsburghu (USA) oraz na I Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu (1929).


Pruszkowski został profesorem SSP, a od 1930 r. - rektorem warszawskiej uczelni. Był członkiem komisji artystycznej, która odpowiadała za wystrój polskich transatlantyków M/S "Batory" i M/S "Piłsudski", które miały być „pływającymi salonami i ambasadami kultury polskiej".


Wraz z uczniami i współpracownikami stworzył siedem kompozycji przedstawiających sceny z dziejów Polski, które w kwietniu 1939 r. trafiły do pawilonu polskiego na wystawie światowej New York World's Fair w Nowym Jorku. Były to: "Spotkanie Bolesława Chrobrego z Ottonem III u grobu św. Wojciecha", "Przyjęcie chrześcijaństwa przez Litwę", "Nadanie przywileju jedlnieńskiego", "Unia lubelska", "Uchwalenie konfederacji warszawskiej o wolności religijnej", "Odsiecz Wiednia", i "Konstytucja 3 maja".


"Prusz" zasłynął nie tylko jako malarz i wykładowca, lecz także jako pilot. Pod koniec lat 20. zdobył licencję lotniczą i kupił w Wielkiej Brytanii awionetkę typu de Havilland DH.60 Moth, która zyskała polskie oznaczenia SP-TUR i nazwę "Sroka". Zorganizował lądowisko koło Kazimierza Dolnego i latał stamtąd do Warszawy.


W 1939 r. samolot przejęty przez Aeroklub Warszawski został ewakuowany do Rumunii. Uczestniczył w zawodach i pokazach samolotowych. Na łamach "Skrzydlatej Polski" publikował teksty o lotnictwie.


Po wybuchu wojny Pruszkowski wraz z żoną powrócił do Warszawy. Pomagał ukrywającym się Żydom. Malował już niewiele. W czerwca 1942 r. został aresztowany przez gestapowców w mieszkaniu przy ul. Lwowskiej 11. Podczas transportu do więzienia na Pawiaku malarz wraz z innym więźniem, sąsiadem ze Lwowskiej podjął próbę ucieczki, podczas której został zastrzelony przez hitlerowców. Pochowano go na terenie ówczesnego boiska RKS "Skra" przy ul. Okopowej 43/47. Później szczątki malarza przeniesiono na Stare Powązki. Tadeusz Pruszkowski jest uznawany za jednego z najwybitniejszych malarzy XX-lecia międzywojennego. (PAP)


Maciej Replewicz


mr/ dki/


Kraj i świat

2024-07-31, godz. 14:00 Paryż/wioślarstwo - Barański: brązowy medal smakuje jak złoto (krótka) Wioślarze Dominik Czaja, Mateusz Biskup, Mirosław Ziętarski i Fabian Barański zdobyli brązowy medal igrzysk olimpijskich w Paryżu w rywalizacji czwórek… » więcej 2024-07-31, godz. 13:50 Warmińsko-mazurskie/ W części Leśnictwa Krutyń zakaz wstępu do lasu Z powodu znacznego uszkodzenia drzewostanu przez silny wiatr Nadleśnictwo Strzałowo wprowadziło okresowy zakaz wstępu do lasu w części leśnictwa Krutyń… » więcej 2024-07-31, godz. 13:50 Kylian Mbappe kupił drugoligowy klub piłkarski Caen Kylian Mbappe stał się większościowym udziałowcem drugoligowego klubu piłkarskiego Stade Malherbe de Caen, nabywając 80 procent akcji od amerykańskiego… » więcej 2024-07-31, godz. 13:50 Żołnierz „Żywiciela”: My niedługo odejdziemy, wy zostaniecie. Dbajcie o historię My niedługo odejdziemy z tej ziemi, a wy zostaniecie. Dbajcie o historię i powtarzajcie ją - zaapelował b. powstaniec Bogusław Kamola ps. Hipek podczas uroczystości… » więcej 2024-07-31, godz. 13:40 "Die Welt": nadzieje na nowy początek w relacjach Polska-Niemcy na razie się nie spełniły Nadzieje na nowy początek w relacjach polsko-niemieckich z Donaldem Tuskiem na czele nowego rządu jak dotąd się nie spełniły; powodem są poważne różnice… » więcej 2024-07-31, godz. 13:40 UE/ KE: wypłacono pierwszą transzę pomocy dla Autonomii Palestyńskiej Unia Europejska wypłaciła w środę pierwszą transzę wsparcia finansowego dla Autonomii Palestyńskiej - poinformowała Komisja Europejska. To 150 mln euro… » więcej 2024-07-31, godz. 13:40 FakeHunter/ Ambasador Olexander Scherba: Rosjanie wiedzą, jak ogłupiać i zastraszać (wywiad) Dzisiejsza Rosja to nie Czajkowski; Rosja to masowe egzekucje, kastracje, gwałty i dekapitacje ukraińskich żołnierzy - powiedział serwisowi FakeHunter dr… » więcej 2024-07-31, godz. 13:30 Blinken: USA nie mają nic wspólnego z zabójstwem przywódcy Hamasu Stany Zjednoczone nie mają nic wspólnego z zabójstwem politycznego przywódcy palestyńskiego Hamasu Ismaila Hanijego - oświadczył w środę sekretarz stanu… » więcej 2024-07-31, godz. 13:30 Europosłowie KO: z PZU wyprowadzano pieniądze na kampanie polityków PiS PiS wyprowadzało pieniądze z PZU i przekazywało je na kampanie swoich polityków - ocenili w środę europosłowie KO Dariusz Joński i Michał Szczerba. Według… » więcej 2024-07-31, godz. 13:30 Aga Zaryan o powstańcach: walczyli o kraj, w którym każdy Polak poczuje się jak w domu (wywiad) „To nasz hołd oddany powstańcom warszawskim, warszawiakom i miastu” - powiedziała PAP Aga Zaryan, wokalistka jazzowa, która podczas koncertów w Warszawie… » więcej
81828384858687
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »