Radio Opole » Kraj i świat
2022-05-18, 15:20 Autor: PAP

Pozostałości ohelu i nagrobek Dawida Bauerertza – kirkut w Żarkach odsłania kolejne tajemnice

Pozostałości nagrobka prekursora XIX-wiecznego myszkowskiego przemysłu Dawida Bauerertza i fundamenty ohelu – grobowca, gdzie prawdopodobnie spoczął miejscowy rabin – to niektóre odkrycia pasjonatów historii na zabytkowym kirkucie w Żarkach na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej.

Założony w 1821 roku cmentarz żydowski w niewielkich Żarkach należy do najcenniejszych tego typu zabytków w Polsce. Na rozległym, trawiastym terenie wśród niewielkich drzew zachowało się, w całości lub w szczątkowych formach, ponad tysiąc nagrobków. Kirkut to najważniejszy przystanek na wytyczonym przez samorząd Żarek Szlaku Kultury Żydowskiej.


Żydzi osiedlali się w Żarkach co najmniej od XVII wieku. Przed II wojną światową w miasteczku mieszkało ok. 600 żydowskich rodzin. Historię żareckich Żydów – również przez pryzmat obiektów i pamiątek, które po nich pozostały - przedstawia film Bartosza Bednarczuka „Kirkut na Kierkowie – rzecz o Żydach Żareckich”. Jego premierę zaplanowano na środowy wieczór w miejscowym domu kultury – dawnej synagodze.


Twórca filmu – dziennikarz katowickiej Telewizji TVS i założyciel internetowego projektu „Historia zapomniana” – po raz pierwszy przyjechał na żydowski cmentarz w Żarkach, by zrealizować krótki informacyjny materiał dla swojej redakcji. Od razu wiedział, że trafił w miejsce niezwykłe, z fascynującą i nadal do końca nieodkrytą historią.


„Na kimś, kto pierwszy raz przyjeżdża do Żarek, właśnie kirkut robi największe wrażenie. Dlaczego? To teren otwarty, rozległy, bez murów; macewy stoją wśród drzew. Można powiedzieć, że to miejsce ma kapitalny filmowy klimat; od razu mnie zachwyciło” – powiedział PAP Bartosz Bednarczuk.


Jego trwający blisko godzinę film byłby jednak – jak mówi - niepełny bez opowieści o ludziach, którzy od lat dbają o żarecki kirkut i krok po kroku odsłaniają jego tajemnice. „Kiedy ich poznałem, zobaczyłem ich pasję, wiedziałem, że to temat, obok którego nie można przejść obojętnie” – mówi dziennikarz.


Wiodącym opiekunem żareckiego cmentarza i innych miejscowych judaików jest urodzony w Żarkach dziennikarz, społecznik, kolekcjoner i pasjonat historii Wojciech Mszyca, który od ponad 50 lat dokumentuje żydowską przeszłość miasteczka.


„Trochę zbyt późno uświadomiłem sobie jaki, to skarb. Postanowiłem to jakoś naprawić. Dlatego w latach 70. zabrałem się za tropienie przeróżnych żareckich śladów. Bardzo szybko naprowadziło mnie to na ślady żydowskich współmieszkańców. Tak to się zaczęło, i wciąż trwa. Jestem strażnikiem pamięci żareckich Żydów - staram się odnajdywać ślady, zabezpieczać je, pokazywać, promować – po prostu być dobrym sąsiadem tych już nieobecnych” – powiedział PAP Wojciech Mszyca.


To właśnie on był jednym z ojców sensacyjnego odkrycia na żareckim kirkucie, gdzie udało się odnaleźć miejsce pochówku Dawida Bauerertza – XIX-wiecznego filantropa, handlarza wyrobów jedwabniczych oraz dzierżawcy i późniejszego właściciela fryszerki żelaza w Michałowie i Mijaczowie koło Myszkowa. Dała ona początek znanemu później w Kongresówce i Rosji Towarzystwu Mijaczowskich Odlewni Stali i Żelaza „Bracia Bauerertz”. Odkryty niedawno nagrobek przemysłowca ma inskrypcje również po polsku.


„Można śmiało powiedzieć, że to sensacyjne odkrycie. Wirtualnie odtworzony nagrobek Dawida Bauerertza miałby wysokość 4 metrów – nie ma w Polsce tak wysokiego nagrobka kolumnowego. To znalezisko na miarę odkrycia archeologicznego” – ocenił Wojciech Mszyca.


Jak mówi, żarecki cmentarz wzbudza duże zainteresowanie wśród osób zainteresowanych historią. „Często, gdy zajmuję się pracami porządkowymi na cmentarzu, przerywam robotę, żeby opowiedzieć komuś o kirkucie. Wiele osób przyjeżdża, bo np. słyszało o pozostałościach ohelu czy o trzech unikatowych żeliwnych macewach z naszego cmentarza” – relacjonuje społeczny opiekun zabytków.


Wojciech Mszyca jest także w posiadaniu niezwykłej żareckiej pamiątki – kompletnej mezuzy, czyli umieszczanego w futrynie drzwi wejściowych do żydowskich domów, w specjalnym pojemniku, zwitka pergaminu z fragmentami Tory. Przetrwała prawdopodobnie dlatego, że drzwi frontowe jednego z domów przy Rynku wraz z futryną przeniesiono po wojnie do komórki.


„To chyba jedyny taki zabytek w Polsce - kompletna mezuza. W 2,5-metrowej futrynie znajduje się ukośne wyżłobienie, przykryte blachą z wybitą hebrajską literą szin. Pod blachą umieszczony był metalowy pojemnik w formie piórniczka z zasuwą, a w nim zwój pergaminu z dwoma cytatami z Tory. To prawdziwy unikat” – powiedział Wojciech Mszyca, który przygotował tę pamiątkę do prezentacji podczas środowej premiery filmu o żareckich Żydach.


Związane z historią żydowskiej społeczności Żarek zabytki prezentuje wytyczony przez miejscowy samorząd Szlak Kultury Żydowskiej, gdzie oprócz kirkutu i dawnej synagogi znalazły się także miejsce pierwszego, nieistniejącego już cmentarza żydowskiego, teren dawnego getta, charakterystyczna zabudowa miasteczka, i dom, gdzie polska rodzina ukrywała Żydów. Tytułem „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata” wyróżniono dotąd dwie żareckie rodziny.


„Od dawna staramy przypominać o historii żareckich Żydów oraz dbać o zabytki, które po nich pozostały. Stworzyliśmy Szlak Kultury Żydowskiej, mamy audiobooki poświęcone tej tematyce. Kirkut stał się też ważnym miejscem wycieczek po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej” – powiedziała PAP Katarzyna Kulińska-Pluta, odpowiedzialna za sprawy promocji, turystyki i kultury w Urzędzie Miasta i Gminy Żarki.


W trzecim tygodniu września, w ramach cyklu imprez pod wspólną nazwa „Juromania”, zaplanowano – już po raz drugi - nocne zwiedzanie kirkutu w Żarkach. Przez cały czas dostępne są natomiast inne atrakcje turystyczne tej gminy – m.in. multimedialne, łączące tradycję i nowoczesność, Muzeum Dawnych Rzemiosł Stary Młyn, gdzie można samemu zemleć zboże i wziąć udział w rozmaitych warsztatach.(PAP)


autor: Marek Błoński


mab/ dki/


Kraj i świat

2024-08-01, godz. 13:00 Prezydencki Polski i Niemiec upamiętnili ofiary rzezi Woli (opis) W 80. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego prezydent Andrzej Duda i prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier upamiętnili ofiary rzezi warszawskiej Woli… » więcej 2024-08-01, godz. 13:00 Paryż/wioślarstwo - Amerykani mistrzami w czwórce bez sternika Amerykanie zdobyli złoty medal igrzysk w Paryżu w wioślarskiej konkurencji czwórki bez sternika. W finale wyprzedzili Nowozelandczyków i Irlandczyków. Polacy… » więcej 2024-08-01, godz. 13:00 Katowice/ 16 ofert w przetargu na budowę Centrum Himalaizmu im. Jerzego Kukuczki W przetargu na budowę Centrum Himalaizmu im. Jerzego Kukuczki w Katowicach wpłynęło 16 ofert; siedem mieści się w budżecie - poinformowały w czwartek władze… » więcej 2024-08-01, godz. 13:00 Paryż/szermierka - drużyna florecistek przegrała w ćwierćfinale Polskie florecistki przegrały z Japonkami 30:45 w ćwierćfinale turnieju drużynowego igrzysk olimpijskich w Paryżu. Biało-czerwone powalczą teraz o miejsca… » więcej 2024-08-01, godz. 12:50 Czechy/ Media: najlepszym sposobem na ograniczenie nawału turystów jest zamykanie dróg Gazeta Mlada Fronta DNES napisała w czwartek, że najlepszym sposobem na ograniczenie zbyt dużej liczby turystów w niektórych miejscach Czech jest zamykanie… » więcej 2024-08-01, godz. 12:50 Paryż/wioślarstwo - czwórka bez sternika kobiet (wyniki) Wyniki czwórki bez sternika kobiet: 1. Holandia (Marloes Oldenburg, Hermijntje Drenth, Tinka Offereins, Benthe Boonstra) 6.27,132. Wielka Brytania (Helen Glover… » więcej 2024-08-01, godz. 12:40 Paryż/wioślarstwo - wygrana Holenderek w czwórce bez sternika Holanderki zdobyły złoty medal igrzysk w Paryżu w wioślarskiej konkurencji czwórki bez sternika. Drugie miejsce zajęły Brytyjki, a trzecie Nowozelandki… » więcej 2024-08-01, godz. 12:40 Paryż/boks - Rygielska odpadła w 1/8 finału w kat. 66 kg Aneta Rygielska odpadła w 1/8 finału olimpijskiej rywalizacji w boksie w kategorii 66 kg. Polka w swojej drugiej walce w Paryżu przegrała z utytułowaną Turczynką… » więcej 2024-08-01, godz. 12:30 Paryż/wioślarstwo - dwójka podwójna mężczyzn (wyniki) Wyniki dwójki podwójnej mężczyzn: 1. Andrei Sebastian Cornea, Marian Florian Enachen (Rumunia) 6:12.582. Melvin Twellaar, Stef Broenink (Holandia) 6:13.923… » więcej 2024-08-01, godz. 12:30 Stolica/ Ogłoszono wyniki pierwszego naboru Warszawskiego Funduszu Książki Historycznej Ogłoszono wyniki I naboru Warszawskiego Funduszu Książki Historycznej zainicjowanego i finansowanego przez Miasto Stołeczne Warszawa - poinformowano na Fb… » więcej
55565758596061
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »