Radio Opole » Kraj i świat
2022-01-21, 06:10 Autor: PAP

Rzadkie afrykańskie skrypty dostarczają wskazówek o ewolucji pisma

Pismo stale ewoluuje, by stać się prostsze i wydajniejsze - ustalili naukowcy z Instytutu Maxa Plancka w Niemczech. Od 5000 lat ulega coraz silniejszemu „skompresowaniu”, dzięki czemu nie tylko szybciej piszemy, ale i czytamy.

Pierwszy na świecie system piśmienniczy powstał ponad 5000 lat temu na Bliskim Wschodzie. Potem, niezależnie, pismo wprowadzono do użycia także w Chinach i Ameryce Środkowej. Obecnie prawie wszystkie ludzkie działania – od edukacji po politykę, rozrywkę czy technologię – opierają się na tym wynalazku.


Jednak pomimo jego ogromnego wpływu na życie codzienne niewiele wiemy o tym, jak pismo ewoluowało. Dużym problemem jest to, że najstarsze ślady pisma są fragmentaryczne lub w ogóle nie zachowały się do naszych czasów.


W badaniu, które właśnie opublikowano w „Current Anthropology”, zespół naukowców z Wydziału Nauki o Historii Człowieka Instytutu Maxa Plancka w Jenie wykazał, że na przestrzeni wieków pisanie ulegało intensywnemu „skompresowaniu”, aby ludziom pisało i czytało się coraz efektywniej.


Do takich wniosków doprowadziła ich analiza rzadkiego afrykańskiego systemu piśmienniczego, który powstał dość niedawno, bo w początkach XIX wieku.


„Skrypt Vai z Liberii, bo tak nazywa się to pismo, został stworzony od podstaw około 1834 r. przez ośmiu kompletnie niepiśmiennych mężczyzn. Pismo wykonywano atramentem zrobionym ze zmiażdżonych jagód” – opowiada główny autor omawianej publikacji dr Piers Kelly. Jak dodaje, choć sam język Vai istniał już dawniej, nigdy wcześniej nie został spisany.


Według nauczyciela Vai, Bai Leesora Shermana, skryptu zawsze nauczano nieformalnie; osoba wtajemniczona przekazywała swoją wiedzę jednemu uczniowi. System ten używany jest do dziś. Służy nawet do przekazywania informacji o przebiegu pandemii.


„Ze względu na jego izolację i sposób, w jaki się cały czas rozwija, pomyśleliśmy, że będzie dobrym modelem do zbadania ewolucji pisma” – mówi Kelly.


„Jest taka słynna hipoteza mówiąca, że litery ewoluują od obrazków do abstrakcyjnych znaków - dodaje. - Ale przecież we wczesnych systemach pisma również istnieją, i to w dużych ilościach, abstrakcyjne kształty znaków. My wolimy więc założenie, że litery ewoluują od stosunkowo złożonych na początku, do coraz prostszych w kolejnych pokoleniach”.


Zespół Kelly’ego przeanalizował manuskrypty w języku Vai pochodzące z archiwów w Liberii, Stanach Zjednoczonych i Europie. Śledząc, do jakich zmian dochodziło rok po roku w jego 200 sylabicznych literach, naukowcy przebadali całą jego historię: od 1834 r. do czasów obecnych. Następnie stosując narzędzia obliczeniowe do pomiaru złożoności wizualnej pisma, odkryli, że litery naprawdę stawały się wizualnie prostsze z każdym mijającym rokiem.


„Pierwotni wynalazcy pisma Vai zainspirowali się snami, aby zaprojektować indywidualne znaki dla każdej sylaby istniejącej w ich języku. Jeden znak przedstawia kobietę w ciąży, inny niewolnika w łańcuchu, jeszcze inne są zaczerpnięte z tradycyjnych emblematów. Współcześnie są one podobne, ale znacznie prostsze, bardziej systematyczne i bardziej do siebie nawzajem zbliżone” – mówi dr Kelly.


Ten wzorzec systematycznego upraszczania można zaobserwować także w przypadku starożytnych systemów pisma.


„Złożoność wizualna jest pomocna, jeśli tworzy się nowy system pisania. Większe różnice i kontrasty między znakami pomagają uczącym się analfabetom. Ale z czasem ta złożoność zaczyna przeszkadzać w efektywnym czytaniu i pisaniu, więc zanika” – wyjaśnia autor badania.


Link do pracy źródłowej: http://dx.doi.org/10.1086/717779 (PAP)


Katarzyna Czechowicz


kap/ ekr/


Kraj i świat

2024-07-12, godz. 08:00 Powracają potańcówki na Grochowskiej Już od 12 lipca mieszkańcy dzielnicy Praga-Południe i okolic będą mogli tańczyć do muzyki romsko-bałkańskiej, argentyńskiej, roztoczańskiej oraz swinga… » więcej 2024-07-12, godz. 08:00 Lubelskie/ Ogólnopolskie Spotkania Kowali rozpoczynają się w Wojciechowie Konkursy kowalstwa, pokazy podkuwania koni i kiermasz wyrobów kowalskich składają się na program Ogólnopolskich Spotkań Kowali, które w piątek rozpoczynają… » więcej 2024-07-12, godz. 07:50 Kułeba: Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję ws. bezpieczeństwa jądrowego Ukrainy Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję w sprawie bezpieczeństwa i ochrony ukraińskich obiektów jądrowych, w tym Zaporoskiej Elektrowni Atomowej; w… » więcej 2024-07-12, godz. 07:50 Piłkarska LN kobiet - Kamczyk: w meczach z Austrią i Islandią chcemy zdobyć sześć punktów 'Nadal są to dla nas bardzo ważne mecze. Chcemy zdobyć w nich sześć punktów' - zadeklarowała piłkarka reprezentacji Polski Ewelina Kamczyk przed potyczkami… » więcej 2024-07-12, godz. 07:40 Warszawa/ W sobotę spacer po pokamedulskim eremie na Bielanach W sobotę na warszawskich Bielanach będzie można pospacerować po pokamedulskim eremie; uczestnicy odwiedzą niedostępną na co dzień kamedulską izbę pamięci… » więcej 2024-07-12, godz. 07:40 Kosiniak-Kamysz dla "SE": Żyjemy w czasach wojny hybrydowej XXI wieku Żyjemy w czasach wojny hybrydowej, mamy do czynienia z agresją na żołnierzy i funkcjonariuszy na granicy, dochodzi do podpaleń i aktów sabotażu w Europie… » więcej 2024-07-12, godz. 07:20 130 lat temu w zaborze rosyjskim ukazał się pierwszy numer „Robotnika” 130 lat temu, 12 lipca 1894 r., z inicjatywy Józefa Piłsudskiego ukazał się pierwszy numer „Robotnika” - pisma Polskiej Partii Socjalistycznej. Narodziny… » więcej 2024-07-12, godz. 07:20 Włochy/ Koalicja chce bezpośrednich wyborów premiera, opozycja broni prerogatyw prezydenta Wśród gorących sporów trwają w parlamencie Włoch prace nad rządowym projektem ustawy w sprawie wprowadzenia bezpośrednich wyborów premiera. Wymaga to… » więcej 2024-07-12, godz. 07:20 A. Gajewska: nie zatrzymamy dalszych prac nad projektami ustaw dot. aborcji Zapowiadane przez prezydenta Andrzeja Dudę weto do ustawy dekryminalizującej przerywanie ciąży nie zatrzyma dalszych prac nad projektami aborcyjnymi - zapewniła… » więcej 2024-07-12, godz. 07:20 Od 13 lipca nowe wzory świadectwa czeladniczego i dyplomu mistrzowskiego Od 13 lipca 2024 r. obowiązują nowe wzory świadectwa czeladniczego, dyplomu mistrzowskiego i zaświadczenia o zadaniu egzaminu sprawdzającego. » więcej
45464748495051
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »