Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 77 lat temu rozstrzelano 'Inkę' i 'Zagończyka'
2023-08-28, 14:00 Autor: IAR/E.Leo/K.Koziełł/dok.

77 lat temu rozstrzelano "Inkę" i "Zagończyka"

Feliks Selmanowicz. WUBP w Gdańsku, 1946 r. [fot. źródło: podziemiezbrojne.ipn.gov.pl/zol/biogramy/feliks-selmanowicz-zago/wyrok/88578,Wyrok.html#gallery-1]
Feliks Selmanowicz. WUBP w Gdańsku, 1946 r. [fot. źródło: podziemiezbrojne.ipn.gov.pl/zol/biogramy/feliks-selmanowicz-zago/wyrok/88578,Wyrok.html#gallery-1]
77 lat temu, 28 sierpnia 1946 roku, wykonano wyroki śmierci na - niespełna 18-letniej Danucie Siedzikównie, pseudonim "Inka", oraz na podporuczniku Feliksie Selmanowiczu, pseudonim "Zagończyk". Skazani przez komunistyczny sąd żołnierze wyklęci, zostali rozstrzelani w więzieniu przy ulicy Kurkowej w Gdańsku.
Danuta Siedzikówna "Inka" była sanitariuszką 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, odtworzonej i dowodzonej przez Zygmunta Szendzielarza "Łupaszkę", także zamordowanego potem przez komunistów. W czerwcu 1946 roku wysłano ją do Gdańska po zaopatrzenie medyczne. Tam, w lipcu - w wyniku zdrady - została aresztowana i poddana brutalnemu śledztwu. Odmówiła składania zeznań. Oskarżona przez komunistyczne władze między innymi o przynależność do nielegalnej organizacji, 3 sierpnia 1946 została skazana na śmierć. Wyrok wydał Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku. Był on sprzeczny z obowiązującym prawem, gdyż „Inka” nie skończyła jeszcze 18 lat.

Podporucznik Feliks Selmanowicz "Zagończyk" walczył w 3., 4. oraz 5. Wileńskiej Brygadzie AK. Od marca do czerwca 1946 roku pluton, którym dowodził dokonał szeregu akcji między innymi w Gdańsku, Sopocie, Olsztynie i Tczewie, zdobywając broń oraz gotówkę, która została przekazana oddziałowi "Łupaszki". Prowadził także działalność propagandową. Aresztowany 8 lipca 1946 roku, przeszedł brutalne przesłuchania, a 17 sierpnia usłyszał wyrok śmierci. "Inka" i "Zagończyk" do końca zachowali niezłomną postawę i przed śmiercią wykrzyknęli "Niech żyje Polska!". Pluton egzekucyjny składał się z dziesięciu żołnierzy ze specjalnej jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w Gdańsku. Żaden z nich nie odważył się zastrzelić "Inki" - oddali w jej stronę niecelne strzały w powietrze. Wówczas dowódca plutonu egzekucyjnego Franciszek Sawicki strzelił w głowę. Egzekucja 18-letniej Danuty Siedzikówny i 42-letniego Feliksa Selmanowicza odbyła się 28 sierpnia 1946 roku o godzinie 6.15 w piwnicy gdańskiego więzienia przy ulicy Kurkowej. Jej przebieg jest dokładnie znany dzięki zeznaniom dwóch świadków - księdza Mariana Prusaka, który spowiadał skazanych i był przy nich do końca, oraz ówczesnego zastępcy naczelnika więzienia w Gdańsku Alojzego Nowickiego.

W 1991 roku Sąd Wojewódzki w Gdańsku uznał, że działalność "Inki" i innych żołnierzy 5. Wileńskiej Brygady AK zmierzała do "odzyskania niepodległego bytu państwa polskiego". Komunistyczne wyroki zostały unieważnione.

Mogiła "Inki" i "Zagończyka" przez lata pozostawała nieznana. Ich szczątki znaleziono dopiero w 2014 roku na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku. W 2016 roku odbył się ich uroczysty państwowy pogrzeb. Feliks Selmanowicz "Zagończyk" został pośmiertnie awansowany na stopień podpułkownika, a Danuta Siedzikówna "Inka" - na stopień podporucznika.

(więcej)

Danuta Siedzikówna urodziła się 3 września 1928 roku w Gruszczewinie w województwie podlaskim. Jej ojciec został wywieziony przez sowietów do łagru, matkę w 1943 roku zamordowali funkcjonariusze gestapo za współpracę z polskim podziemiem. "Inka" miała wówczas 15 lat. Wraz z siostrą Wiesławą wstąpiła do AK. Była sanitariuszką 4. szwadronu odtworzonej na Białostocczyźnie 5. Wileńskiej Brygady AK, a w 1946 - 1. szwadronu Brygady, działającego na Pomorzu. Uczestniczyła w walkach z grupami operacyjnymi UB, MO i Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Podczas akcji bojowych udzielała pomocy sanitarnej nie tylko rannym partyzantom, ale również rannym milicjantom, co zeznali świadkowie.

W 1945 aresztowana za współpracę z antykomunistycznym podziemiem przez grupę NKWD-UB, została uwolniona z konwoju przez podkomendnych "Łupaszki". Rok później - 20 lipca 1946 - została zatrzymana po raz drugi. Doszło do tego w gdańskiej dzielnicy Wrzeszcz, w jednym z lokali kontaktowych 5. Wileńskiej Brygady. Ich adresy zdradziła Regina Żylińska-Mordas, łączniczka Szendzielarza, która zaczęła współpracę z UB.

"Inka" została osadzona w pawilonie V więzienia w Gdańsku jako więzień specjalny. Zarzucono jej między innymi członkostwo w nielegalnej organizacji, nielegalne posiadanie broni, a także wydanie polecenia zastrzelenia dwóch funkcjonariuszy UB podczas potyczki w Tulicach pod Sztumem. W śledztwie była bita i poniżana, odmówiła jednak składania zeznań i nie zdradziła nazwisk kolegów. Krótko przed śmiercią, w grypsie, napisała: "Jest mi smutno, że muszę umierać. Powiedzcie mojej babci, że zachowałam się, jak trzeba". Po ciężkim śledztwie, 3 sierpnia 1946 roku, Danuta Siedzikówna została skazana na śmierć przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku. Nie uległa namowom obrońcy z urzędu i nie podpisała się pod pismem do Bieruta o ułaskawienie. Pismo podpisał obrońca. Bierut nie skorzystał z prawa łaski.

Feliks Selmanowicz urodził się 6 czerwca 1904 roku w Wilnie. Uczestniczył w walkach polsko-bolszewickich w 1920, a po ataku ZSRR na Polskę 17 września 1939 roku w walkach obronnych z Armią Czerwoną. Po zakończeniu walk nawiązał kontakt z konspiracją. Od stycznia 1944 - żołnierz 3. Wileńskiej Brygady AK Gracjana Fróga "Szczerbca", przeniesiony następnie do 5. Wileńskiej Brygady Zygmunta Szendzielarza "Łupaszki". Jakiś czas walczył także w 4. Brygadzie "Narocz".

Latem 1944 roku, po rozbrojeniu oddziału przez Sowietów, był internowany w Kałudze. W kwietniu 1945 udało mu się uciec i powrócić do Wilna, a następnie do Polski.

Od stycznia 1946 roku znów walczył w 5. Brygadzie "Łupaszki", odtworzonej na Pomorzu. Objął dowództwo pięcioosobowego samodzielnego patrolu bojowo-dywersyjnego, który miał zdobywać środki na działalność oddziału. Od maja 1946-go z rozkazu "Łupaszki" zajmował się też działalnością propagandową.

Został aresztowany w lipcu 1946 roku i oskarżony o posiadanie broni, udział w nielegalnej organizacji, dążenie do obalenia ustroju, wydawanie rozkazów wykonywania napadów zbrojnych oraz sporządzanie i rozpowszechnianie ulotek. W sfingowanym procesie skazany na karę śmierci, utratę praw obywatelskich i praw honorowych na zawsze oraz przepadek całego mienia. Prośba o łaskę została przez Bieruta odrzucona, a wyrok wykonano prawdopodobnie jeszcze przed jej rozpatrzeniem. W pożegnalnym liście do syna tuż przed śmiercią napisał: "Odchodzę w zaświaty. To, co pozostawiam na tym świecie najdroższego, to Polskę i Ciebie (...)".

Zobacz także

2023-08-11, godz. 08:00 125 lat temu urodziła się Karolina Lanckorońska, historyk sztuki, działaczka Polonii we Włoszech, wielka patriotka 125 lat temu, 11 sierpnia 1898 roku, urodziła się profesor Karolina Lanckorońska, historyk sztuki, działaczka Polonii we Włoszech, wielka patriotka. Była… » więcej 2023-08-11, godz. 07:30 Kalendarz historyczny na dziś 11 sierpnia » więcej 2023-08-10, godz. 16:00 Powracamy po Swoich Cykl „Powracamy Po Swoich” to audycja realizowana przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji, w której prezentowana jest działalność Instytutu Pamięci Narodowej… » więcej 2023-08-10, godz. 14:00 Rozbicie więzienia Św.Michała Uroczystości pogrzebowe Ireny Odrzywołek, odbędą się 18 sierpnia 2023 r. w Krakowie. 77 lat temu 18 sierpnia 1946 r. połączone działania uzbrojonych więźniów… » więcej 2023-08-10, godz. 12:00 95 lat temu urodził się Jerzy Janicki, współtwórca radiowych "Matysiaków" 95 lat temu, 10 sierpnia 1928 roku, urodził się Jerzy Janicki, literat i dziennikarz, ceniony autor scenariuszy, a także reżyser filmowy. Jest uważany za… » więcej 2023-08-10, godz. 10:00 110 lat temu urodził się Edmund Osmańczyk, dziennikarz, publicysta i korespondent wojenny 110 lat temu, 10 sierpnia 1913 roku, urodził się Edmund Osmańczyk, pisarz i publicysta, poeta i dziennikarz, do wybuchu II wojny światowej działacz narodowego… » więcej 2023-08-10, godz. 08:00 125 lat temu urodził się pisarz Tadeusz Dołęga-Mostowicz 125 lat temu - 10 sierpnia 1898 roku - urodził się Tadeusz Dołęga-Mostowicz, jeden z najpoczytniejszych polskich pisarzy XX wieku, autor powieści "Kariera… » więcej 2023-08-10, godz. 08:00 Kalendarz historyczny na dziś 10 sierpnia » więcej 2023-08-09, godz. 16:00 Kedyw przypomniany Już za kilka dni w Warszawie zostanie otwarta wystawa poświęcona Armii Krajowej i wchodzącym w jej skład Kedywie, czyli kierownictwie dywersji. » więcej 2023-08-09, godz. 14:00 Wakacje w Muzeum Polskiej Piosenki Muzeum Polskiej Piosenki w Opolu zaprasza grupy zorganizowane na zajęcia edukacyjne organizowane w czasie tegorocznych letnich wakacji. FESTIWALOWY labirynt –… » więcej
157158159160161
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »