Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 79 lat temu rozpoczęła się operacja AK Ostra …
2023-07-07, 16:00 Autor: IAR/O.Kłosińska/K.Koziełł

79 lat temu rozpoczęła się operacja AK Ostra Brama

Aleksander Krzyżanowski [Fot. wikipedia/domena publiczna/Centralne Archiwum Wojskowe]
Aleksander Krzyżanowski [Fot. wikipedia/domena publiczna/Centralne Archiwum Wojskowe]
79 lat temu - 7 lipca 1944 roku - rozpoczęła się operacja Armii Krajowej pod kryptonimem "Ostra Brama". Jej celem było samodzielne oswobodzenie Wilna z rąk okupanta niemieckiego, zanim zrobi to Armia Czerwona. Gdyby plan ten udało się zrealizować, polskie wojsko mogłoby przyjąć rolę gospodarza wobec nacierających Sowietów i tym samym zaakcentować swoje prawo do przejętych ziem.
Rozkaz rozpoczęcia operacji wydał o świcie 7 lipca 1944 roku dowódca okręgu wileńskiego AK podpułkownik Aleksander Krzyżanowski "Wilk" w związku z szybkim zbliżaniem się wojsk radzieckich do miasta. Regularne oddziały Armii Czerwonej dotarły pod Wilno tego samego dnia i także rozpoczęły szturm.

Kilka dni trwały zaciekłe walki z broniącymi się Niemcami. Podczas starć Armia Krajowa współdziałała z oddziałami sowieckimi. Miasto zostało zdobyte 13 lipca. Na baszcie Giedymina załopotała biało-czerwona flaga, zawieszona przez podchorążego Jerzego Jenscha "Krepdeszyna" i kaprala Artura Rychtera, pseudonim "Zan".

Po kilku godzinach sowieci zmienili sztandar na czerwony. Potem rozbroili polskich żołnierzy. Większość z nich uwięzili i wywieźli na Wschód. Tylko niektórym udało się uciec i włączyć do dalszych walk. Niedługo potem Wilno weszło w skład Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Operacja "Ostra Brama" nie została zauważona na Zachodzie, ponieważ była niezgodna z międzyalianckimi ustaleniami dotyczącymi przynależności państwowej Wilna i ustanowieniem nowej granicy polsko-radzieckiej na Linii Curzona. Z tego powodu minister informacji Wielkiej Brytanii Brendan Bracken nałożył cenzurę prewencyjną na wszelkie doniesienia w mediach w tej kwestii.

"Ostra Brama" była częścią akcji "Burza" na Wileńszczyźnie. Operacja ta, w której w rejonie Wilna walczyło 15 tysięcy żołnierzy Armii Krajowej, zakończyła się aresztowaniem i deportacją blisko 5 tysięcy z nich.

Ostra Brama w Wilnie to jedyna ocalała z dziewięciu bram miejskich, postawionych podczas rozbudowy miasta w XV i XVI wieku. Zwyczajowo na bramie umieszczano darzony czcią i szacunkiem obraz Matki Bożej, której opiece powierzano miasto i jego mieszkańców. Dziś obraz Matki Bożej Miłosierdzia, nazywanej też Ostrobramską, jest jednym z najcenniejszych zabytków malarstwa na Litwie. To właśnie do Matki Bożej Ostrobramskiej zwrócił się Adam Mickiewicz w Inwokacji do "Pana Tadeusza".

(więcej)

Plan operacji "Ostra Brama" został opracowany w marcu 1944 roku przez sztab Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej. Zakładał zdobycie miasta przez połączone siły okręgów wileńskiego i nowogródzkiego. Został zaakceptowany w Komendzie Głównej Armii Krajowej. Decyzję o przeprowadzeniu samodzielnego ataku na Wilno przez oddziały AK, jako część akcji "Burza", podjął w czerwcu 1944 roku generał Tadeusz "Bór" Komorowski.

W ramach przygotowań do operacji "Ostra Brama" dowódca okręgu wileńskiego podpułkownik Aleksander Krzyżanowski "Wilk" przegrupował większość jednostek partyzanckich w północno-wschodniej części Rzeczpospolitej, aby być gotowym do działań w Wilnie oraz do ataku na miasto z zewnątrz. Pod koniec czerwca ruszyła ofensywa sowiecka, Niemcy zaś przygotowali się do stawienia oporu w samym Wilnie.

W związku z szybkim marszem Armii Czerwonej zbliżającej się do miasta, 7 lipca 1944 roku "Wilk" zdecydował o natychmiastowym rozpoczęciu akcji, przyspieszając ją o jedną dobę. Pas natarcia został rozciągnięty od cmentarza na Rossie do Belmontu. Kierunki uderzenia wyznaczały miejscowości: Lipówka, Hrybiszki, Góry i Kolonia Wileńska.

Tego samego dnia - 7 lipca - w okolice Wilna dotarły oddziały Armii Czerwonej, które o 20.00 podjęły szturm generalny. Miasto zostało zdobyte 13 lipca.

Po zakończeniu walk dowództwo sowieckie nakazało żołnierzom AK wyjść z Wilna. Podpułkownik Krzyżanowski rozlokował oddziały na skraju Puszczy Rudnickiej, a sam udał się na rozmowy do sztabu 3. Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej. Ustalenia miały dotyczyć utworzenia z żołnierzy AK oddziałów Wojska Polskiego przy Armii Czerwonej. Jednak na spotkaniu 17 lipca podpułkownik Krzyżanowski i szef sztabu major Teodor Cetys "Sawek" zostali aresztowani, a polskie oddziały otoczone przez Sowietów i rozbrojone. Tylko cześć żołnierzy zdołała zbiec.

Sowieci internowali prawie 6 tysięcy żołnierzy. Większość z nich odmówiła wstąpienia do armii Berlinga, uformowanej w Związku Radzieckim pod kierownictwem polskich komunistów. Zostali za to wywiezieni do Kaługi, gdzie przez kilka lat służyli w batalionach roboczych Armii Czerwonej przy wyrębie lasu. Oficerów aresztowano, osądzono i wywieziono do Riazania.

Aleksander Krzyżanowski był więziony w Wilnie, Moskwie, Diagilewie i Griazowcu. 4 października 1947 roku wrócił do Polski i zaniechał działalności konspiracyjnej. Mimo to 3 lipca 1948 został aresztowany przez UB i osadzony w więzieniu przy Rakowieckiej na Mokotowie, gdzie zmarł na gruźlicę 29 września 1951 roku.

W operacji "Ostra Brama" brało udział około 12 i pół tysiąca żołnierzy Armii Krajowej i blisko 100 tysięcy radzieckich. Wilna broniło 30 tysięcy wojsk Wehrmachtu. Straty AK wyniosły około 500 poległych i tysiąc rannych.

Zobacz także

2024-07-10, godz. 01:00 Kalendarium historyczne 10 lipca » więcej 2024-07-09, godz. 15:00 Na cmentarzu w Kalwarii Wileńskiej odsłonięty został wyremontowany grób żołnierza AK M. Półtoraka Na Litwie, na cmentarzu w Kalwarii Wileńskiej został odsłonięty wyremontowany grób żołnierza 4. Brygady Wileńskiej AK, kawalera orderu Virtuti Militari… » więcej 2024-07-09, godz. 12:39 W Berlinie zaprezentowano mural poświęcony Powstaniu Warszawskiemu W berlińskiej dzielnicy Treptow-Koepenick w poniedziałek jego twórcy w obecności ambasadora RP zaprezentowali mural poświęcony Powstaniu Warszawskiemu. Dzieło… » więcej 2024-07-09, godz. 11:00 W miejscowości Bogusze oddano hołd dowódcom Wileńskiego Sztabu AK W miejscowości Bogusze oddano hołd oficerom Wileńskiego Sztabu Armii Krajowej, którzy dowodzili operacją "Ostra Brama". Po zakończeniu walk, zostali oni… » więcej 2024-07-09, godz. 09:00 107 lat temu doszło do tzw. kryzysu przysięgowego 107 lat temu - 9 lipca 1917 roku - na wezwanie Józefa Piłsudskiego żołnierze I i III Brygady Legionów Polskich odmówili złożenia przysięgi na wierne braterstwo… » więcej 2024-07-09, godz. 01:00 Kalendarium historyczne 9 lipca » więcej 2024-07-08, godz. 15:00 44 lata temu wybuchł strajk w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Świdniku 44 lata temu, 8 lipca 1980 roku, wybuchł strajk w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Świdniku. Bezpośrednią przyczyną protestu była wprowadzona od 1 lipca… » więcej 2024-07-08, godz. 13:00 W Wilnie oddano hołd bohaterom operacji "Ostra Brama" W stolicy Litwy - Wilnie, oddano hołd bohaterom operacji "Ostra Brama". Uroczystość się odbyła na Cmentarzu na Rossie, w 80. rocznicę rozpoczęcia walki… » więcej 2024-07-08, godz. 11:31 Pistolety Napoleona sprzedane za ponad półtora miliona euro Dwa pistolety Napoleona Bonaparte zostały sprzedane na aukcji za prawie milion siedemset tysięcy euro. Licytacja odbyła się w Fontainebleau pod Paryżem. Nie… » więcej 2024-07-08, godz. 09:00 Zmarł ppłk Antoni Zienkiewicz, żołnierz ZWZ-AK, więzień polityczny okresu stalinowskiego W wieku 101 lat zmarł podpułkownik Antoni Zienkiewicz, żołnierz ZWZ-AK, więzień polityczny okresu stalinowskiego oraz działacz opozycji antykomunistycznej… » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »