Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 105 lat temu Polki otrzymały prawa wyborcze
2023-11-28, 16:00 Autor: IAR/E.Porycka/K.Koziełł/dok.

105 lat temu Polki otrzymały prawa wyborcze

Irena Kosmowska. [fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe]
Irena Kosmowska. [fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe]
105 lat temu, 28 listopada 1918 roku, Polki otrzymały prawa wyborcze. Nadał je Tymczasowy Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, dekretem o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego, który stanowił, że "wyborcą do Sejmu jest każdy obywatel Państwa bez różnicy płci". Kobiety mogły zarówno głosować, jak i kandydować do parlamentu. Kobiety w Polsce otrzymały prawa wyborcze - czynne i bierne - wcześniej niż w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji czy Szwajcarii.
Pierwsze wybory w II Rzeczpospolitej odbyły się 26 stycznia 1919 roku. Mandat poselski zdobyło 8 kobiet, które stanowiły niespełna 2 procent osób zasiadających w ławach sejmowych. Obecnie - w Sejmie X kadencji - jest 135 posłanek, czyli ponad 29 procent.

Posłanki wybrane w pierwszych wyborach reprezentowały różne partie polityczne, Gabriela Balicka i Zofia Sokolnicka należały do Związku Ludowo-Narodowego, Maria Moczydłowska, która jako pierwsza kobieta zabrała głos w polskim sejmie - do Narodowego Zjednoczenia Ludowego. Anna Piasecka i Franciszka Wilczkowiakowa reprezentowały chadecką Narodową Partię Robotniczą, Jadwiga Dziubińska i Irena Kosmowska - lewicowe chłopskie PSL "Wyzwolenie", a Zofia Moraczewska - należała do Polskiej Partii Socjalistycznej.

Posłanki były bardzo dobrze wykształcone, ponieważ wszystkie miały wykształcenie średnie, a niektóre z nich - także wykształcenie wyższe. "Jak się przyjrzymy wykształceniu parlamentarzystów, to co czwarty nie posiadał żadnego" - podkreśliła w audycji Polskiego Radia w 2020 roku profesor Marta Sikorska-Kowalska.

W II Rzeczpospolitej posłanki skutecznie zabiegały o wprowadzenie istotnych zmian społecznych, między innymi walczyły z analfabetyzmem, ponieważ 75 procent ludności dawnego Królestwa Polskiego pod zaborem rosyjskim nie umiało czytać i pisać. Sukcesem kobiet w parlamencie było przyjęcie w kwietniu 1920 roku ustawy o ograniczeniach w sprzedaży napojów alkoholowych. Posłanki walczyły o równe prawa cywilne dla kobiet, zwalczały handel kobietami, starały się o upowszechnienie edukacji, higieny i zdrowia oraz o polepszenie bytu niższych warstw społecznych.

II Rzeczpospolita uprawniła kobiety do zajmowania stanowisk publicznych na równi z mężczyznami. Postanowienia dekretu z 1918 roku zostały utrzymane przez konstytucję marcową z 1921 roku, która nie dopuszczała możliwości wprowadzania żadnych ograniczeń z powodu płci.

(więcej)

Choć posłanki w polskim Sejmie II RP różniły się poglądami politycznymi, to w sprawach społecznych występowały solidarnie, niejednokrotnie łamiąc dyscyplinę partyjną. Jedną z najaktywniejszych kobiet w parlamencie była Zofia Sokolnicka, która uczestniczyła w przyjmowaniu 20 ustaw, składała liczne interpelacje i wnioski. Kształceniu Polaków poświęciła się posłanka Jadwiga Dziubińska, zanim zasiadła w Sejmie Ustawodawczym zakładała szkoły wiejskie, a w trakcie kadencji i później zajmowała się organizowaniem szkół rolniczych.

Jarosław Iwaszkiewicz, ówczesny sekretarz marszałka Sejmu, pisał: "Wśród mocnych, cynicznych i męskich osobistości wykwitały postaci naszych posłanek, jak kwiaty na bagnisku".

W Europie kobiety po raz pierwszy mogły głosować w Wielkim Księstwie Finlandii, które wprowadziło dla nich prawo wyborcze w 1906 roku. Finlandia była wówczas autonomicznym księstwem rosyjskim z własnym parlamentem. W 1918 roku prawo wyborcze uzyskały również kobiety w Austrii, Niemczech i częściowo w Wielkiej Brytanii.

Dopiero w drugiej połowie XX stulecia takie prawo otrzymały kobiety w Szwajcarii w 1971 roku, za wyjątkiem jednego z kantonów, w którym mogą głosować od 1990 roku, następnie w 1976 roku w Portugalii, a w 1984 - w Liechtensteinie. W XXI wieku prawo wyborcze przyznano kobietom między innymi w Kuwejcie i Arabii Saudyjskiej.

Zobacz także

2024-02-29, godz. 12:00 Uroczystości w Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych w Warszawie 1 marca w Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych odbędą się oficjalne uroczystości w stolicy. Organizatorzy uroczystości to Muzeum Żołnierzy Wyklętych… » więcej 2024-02-29, godz. 11:00 Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych uczci opolski IPN oraz Stowarzyszenie rtm. Pileckiego Instytutu Pamięci Narodowej Delegatura w Opolu oraz Stowarzyszenie Miłośników Historii i Wojskowości im. rtm. W. Pileckiego Kryptonim T-IV zapraszają 01.03… » więcej 2024-02-29, godz. 09:00 W 80. rocznicę zbrodni w Hucie Pieniackiej uczczono pomordowanych Polaków Na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego przy Grobie Nieznanego Żołnierza rodziny ofiar, przedstawiciele rządu, wojska, duchowieństwa, harcerze i poczty sztandarowe… » więcej 2024-02-29, godz. 07:30 Kalendarium historyczne 29 lutego » więcej 2024-02-28, godz. 22:00 Andrzej Duda w 80. rocznicę pacyfikacji wsi Wanaty Prezydent Andrzej Duda w 80. rocznicę pacyfikacji wsi Wanaty na Mazowszu oddał hołd ofiarom tej niemieckiej zbrodni. 28 lutego 1944 roku Niemcy zamordowali… » więcej 2024-02-28, godz. 13:00 80 lat temu w pacyfikacji wsi Wanaty koło Garwolina zginęło 108 osób 80 lat temu, 28 lutego 1944 roku, podczas pacyfikacji przez Niemców wsi Wanaty koło Garwolina, zginęło 108 osób, w tym 35 kobiet i 47 dzieci. Ocalały tylko… » więcej 2024-02-28, godz. 11:00 10. edycja (O)polskiego Testu Wiedzy o Żołnierzach Wyklętych Rywalizacja odbędzie 4 marca się w trzech kategoriach wiekowych: szkoły podstawowe, szkoły ponadpodstawowe oraz studenci i dorośli. » więcej 2024-02-28, godz. 07:30 80. rocznica zbrodni na Polakach w Hucie Pieniackiej na Ukrainie 80 lat temu, 28 lutego 1944 roku, doszło do zbrodni na Polakach w Hucie Pieniackiej na Ukrainie. Miejscowy oddział UPA oraz ukraińscy ochotnicy z dywizji SS… » więcej 2024-02-28, godz. 07:30 Kalendarium na dziś 28 lutego » więcej 2024-02-27, godz. 23:20 Średniowieczna odznaka pielgrzyma trafiła do konserwatora zabytków Zdjęcie średniowiecznej odznaki pielgrzyma z Wólki Nieliskiej w powiecie zamojskim opublikował w mediach społecznościowych Lubelski Wojewódzki Konserwator… » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »