Radio Opole » Kraj i świat
2023-11-22, 06:00 Autor: PAP

Układy potrójne odkrywają tajemnice ewolucji gwiazd

Astronomowie zauważyli, że stare, duże gwiazdy typu Be mogą często występować w układach potrójnych. Odkrycie ma być kluczowe dla zrozumienia ewolucji gwiazd, a także czarnych dziur, gwiazd neutronowych i różnych źródeł fal grawitacyjnych.

Naukowcy z University of Leeds poinformowali właśnie o przełomowym, jak twierdzą, odkryciu na temat jednych z najczęściej występujących i największych gwiazd w kosmosie – gwiazd typu Be, których lepsze poznanie może odkryć tajemnice wielu innych obiektów. Charakterystyczną cechą tych gwiazd jest otaczający je gazowy dysk, trochę podobny do tego, który otacza Saturna.


I choć gwiazdy te były znane od ok. 150 lat, dzięki obserwacjom Angelo Secchiego w 1866 roku, to do tej pory nie było wiadomo, jak powstają.


Większość naukowców zakładała, że dysk wokół takiej gwiazdy powstaje z powodu jej szybkiej rotacji, która może wynikać z oddziaływań z inną gwiazdą, kiedy razem utworzą układ podwójny (dwie gwiazdy krążące wokół siebie).


„Najlepszą ilustrację takiego układu można było zobaczyć w ‘Gwiezdnych Wojnach’. Widać tam planety z dwoma słońcami” – wyjaśnia Jonathan Dodd, współautor odkrycia opisanego na łamach „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”.


Jednak nowa analiza danych zgromadzonych dzięki europejskiemu satelicie Gaia pokazała, że gwiazdy te mogą występować również w układach potrójnych.


„Zaobserwowaliśmy sposób, w jaki gwiazdy poruszają się po nocnym niebie przez dłuższe, sięgające 10 lat oraz krótsze - sześciomiesięczne okresy. Jeśli gwiazda porusza się po prostej linii, wiemy, że jest sama. Jeśli jednak jest ich więcej niż jedna, zauważymy niewielkie wahania, a w najlepszym wypadku ruch spiralny. Zastosowaliśmy tę metodę do dwóch typów gwiazd – B oraz Be. Ku naszemu zdziwieniu nasze obserwacje wskazały, że gwiazdy Be rzadziej mają towarzysza, niż gwiazdy B. To interesujące, ponieważ spodziewaliśmy się spotykać dodatkowe gwiazdy częściej właśnie w tym przypadku ” – tłumaczy Jonathan Dodd.


Jednak, zdaniem kierującego projektem prof. René Oudmaijera, rzadsze występowanie gwiazd Be z dodatkowymi gwiazdami może wynikać z tego, że trudniej jest je zauważyć.


Obraz zmieniło poszukiwanie gwiazd Be z towarzyszkami, które są od nich silnie oddalone. Teraz okazało się, że takich układów podwójnych jest mniej więcej tyle samo, co w przypadku gwiazd B.


Dodatkowo okazało się, że często obserwowano nie tylko układy podwójne, ale także potrójne. W takim układzie duża gwiazda zabierała materię położonej bliżej gwieździe towarzyszącej. Z tego powodu te dodatkowe gwiazdy jest szczególnie trudno dostrzec – po oddaniu części swojej masy stały się mniejsze i ciemniejsze.


Odkrycie może mieć „kolosalny wpływ” na inne dziedziny astronomii – twierdzą naukowcy. Może pomóc w badaniach czarnych dziur, gwiazd neutronowych i różnych źródeł fal grawitacyjnych.


„Obecnie w fizyce zachodzi rewolucja dotycząca fal grawitacyjnych. Obserwowaliśmy je dopiero od kilku lat i odkryto je dzięki kolizjom czarnych dziur. Wiemy, że te enigmatyczne obiekty – czarne dziury i gwiazdy neutronowe – istnieją, ale nie wiemy wiele na temat otaczających je gwiazd. Nasze wyniki dają wskazówkę do zrozumienia tego typu źródeł grawitacyjnych fal” – mówi prof. Oudmaijer.


„W ciągu ostatniej dekady astronomowie dowiedzieli się, że powstawanie układów podwójnych to niesłychanie ważny element ewolucji gwiazd. Teraz coraz bardziej przekonujemy się, że jest ono jeszcze bardziej złożone i że trzeba brać pod uwagę także układy potrójne. W rzeczy samej – układy potrójne są dzisiaj tym, czym kiedyś były podwójne” – dodaje.


Więcej informacji w artykule źródłowym - https://academic.oup.com/mnras/article/doi/10.1093/mnras/stad3105/7310873 (PAP)


Marek Matacz


mat/ bar/


Kraj i świat

2024-07-09, godz. 18:00 P. Majewski: wizytacja w konsulacie w Mumbaju w 2023 r. wykazała uchybienia, ale nie dotyczyły decyzji o przyznaniu … Paweł Majewski powiedział przed komisją śledczą, że podczas wizytacji konsulatu w Mumbaju w 2023 r. nie stwierdził nieprawidłowości, tylko uchybienia… » więcej 2024-07-09, godz. 18:00 W środę na dwudniowym posiedzeniu zbiera się Senat; zajmie się zmianami w ustawie o prawie autorskim W środę na dwudniowym posiedzeniu zbiera się Senat, który ma zająć się nowelą ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W środę premier Donald… » więcej 2024-07-09, godz. 18:00 Podkarpackie/ Nabór w konkursie dla innowacyjnych energetycznie samorządów Instytut Polityki Energetycznej im. Ignacego Łukasiewicza już po raz IV organizuje ogólnopolski konkurs na najbardziej innowacyjny energetycznie samorząd… » więcej 2024-07-09, godz. 17:50 ME 2024 - Kroos nie obejrzy półfinałów, jego zdaniem najlepszy mecz już się odbył Niemiec Toni Kroos, który zakończył piłkarską karierę po porażce drużyny narodowej z Hiszpanią w ćwierćfinale mistrzostw Europy, nie zamierza oglądać… » więcej 2024-07-09, godz. 17:50 UE przeznaczy 77 mln euro na wsparcie rolników w Austrii, Czechach, Polsce i Portugalii Komisja Europejska przeznaczy 77 mln euro z rezerwy rolnej na wsparcie rolników z sektorów owoców, warzyw i wina w Austrii, Czechach i Polsce, którzy ostatnio… » więcej 2024-07-09, godz. 17:50 PGZ i Hyundai Rotem podpisały nową umowa, ma ona umożliwić kolejny kontrakt na czołgi PGZ i południowokoreański producent czołgów K2 Hyundai Rotem podpisały nową umowę konsorcyjną. Ma ona umożliwić warunkową umowę wykonawczą na kolejnych… » więcej 2024-07-09, godz. 17:50 RPA/ Hiszpański turysta zabity przez słonia w Parku Narodowym Pilanesberg Czterdziestotrzyletni hiszpański turysta zginął w niedzielę stratowany przez słonia w Parku Narodowym Pilanesberg położonym około 200 kilometrów na północny… » więcej 2024-07-09, godz. 17:40 Były ambasador Polski przy UE Andrzej Sadoś sekretarzem generalnym grupy EKR w PE Były ambasador Polski przy Unii Europejskiej Andrzej Sadoś został sekretarzem generalnym grupy Europejskich Konserwatystów i Reformatów (EKR) w Parlamencie… » więcej 2024-07-09, godz. 17:30 J. Fedorowicz: decyzje dot. terminu rozpatrywania w Senacie noweli ustawy o prawie autorskim - w środę wieczorem Decyzje dot. terminu rozpatrywania na posiedzeniu plenarnym Senatu nowelizacji ustawy o prawie autorskim zapadną po spotkaniu premiera Donalda Tuska z przedstawicielami… » więcej 2024-07-09, godz. 17:30 Media: Izrael objęty "cichym i nieoficjalnym embargiem" na dostawy amunicji z Europy Niektórzy producenci amunicji i dostawcy surowców potrzebnych do jej produkcji nałożyli na Izrael po wybuchu wojny w Strefie Gazy 'ciche i nieoficjalne embargo'… » więcej
166167168169170171172
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »