Radio Opole » Kraj i świat
2022-06-30, 14:50 Autor: PAP

80. rocznica śmierci malarza i wykładowcy, Tadeusza Pruszkowskiego

30 czerwca 1942 r. wybitny polski malarz i pedagog, założyciel "Bractwa św. Łukasza" i "Loży Wolnomalarskiej" Tadeusz Pruszkowski został zamordowany przez hitlerowców w trakcie próby ucieczki po aresztowaniu.

Tadeusz Pruszkowski urodził się 15 kwietnia 1888 r. w Borucicach koło Łęczycy. W Szkole Sztuk Pięknych (SSP) w Warszawie studiował malarstwo u Konrada Krzyżanowskiego.


Naukę kontynuował w Paryżu. Fascynowało go malarstwo Velasqueza, Fransa Halsa i innych mistrzów malarstwa niderlandzkiego. Tam poznał malarkę Zofię Katarzyńską, zwaną "Zuzią" - swoją muzę, późniejszą żonę i modelkę w m.in. w obrazach "Melchancholia" i "Portret z kaktusem".


W 1911 r. był współzałożycielem ugrupowania plastycznego Młoda Sztuka. 5 sierpnia 1914 r. wstąpił jako ochotnik do Legionów Polskich, gdzie służył w 1 Pułku Ułanów. Podczas przerw w walkach na froncie wołyńskim portretował oficerów i żołnierzy Legionów. Służbę wojskową zakończył po trzech latach.


Po odzyskaniu niepodległości został asystentem w warszawskiej SSP (ob. ASP). Na początku lat 20. wstąpił do Stowarzyszenia Artystów Polskich Rytm, promującego idee sztuki narodowej i odmiany nowego klasycyzmu opartego na hiszpańskich i niderlandzkich wzorach łączonych z nawiązaniem do rodzimej tradycji.


"Prusz", jak nazywali go współcześni, cenił warsztatową perfekcję, której oczekiwał od uczniów. W wywiadzie dla „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” mówił: „Głównym celem moim, o którym zawsze pamiętam ucząc, jest wykształcenie uczniów w rzemiośle malarskim na tyle, aby gdziekolwiek się znajdując, mogli utrzymać się na powierzchni życia i nie potrzebowali liczyć na łaskawość i protekcję ludzi” (1928).


Ulubionym miejscem plenerów Pruszkowskiego i jego studentów stał się Kazimierz Dolny, który w latach 20. zyskał status "miasta artystów". Tam zrealizował film "Szczęśliwy wisielec, czyli Kalifornia w Polsce" według scenariusza Feliksa Topolskiego i Henryka Jaworskiego (1926). Tam również, w latach 1937-38 prof. Lech Niemojewski zaprojektował mu słynną willę przy ul. Zamkowej 8, inspirowaną włoskim renensansem. Wraz z ks. Szepietowskim założył Towarzystwo Przyjaciół Kazimierza.


Od połowy lat 20. Pruszkowski był inicjatorem ugrupowań artystycznych Bractwo św. Łukasza (1925-1930), Szkoły Warszawskiej (1929-1939), Loży Wolnomalarskiej (1932-35) i Grupa Czwarta (1935-1936). Portretował m.in. marszałka Józefa Piłsudskiego i przedstawicieli świata artystycznego XX-lecia międzywojennego. Ceniono jego pejzaże i martwe natury.


Jego obrazy był wystawiane na Biennale w Wenecji, w Amsterdamie, Pittsburghu (USA) oraz na I Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu (1929).


Pruszkowski został profesorem SSP, a od 1930 r. - rektorem warszawskiej uczelni. Był członkiem komisji artystycznej, która odpowiadała za wystrój polskich transatlantyków M/S "Batory" i M/S "Piłsudski", które miały być „pływającymi salonami i ambasadami kultury polskiej".


Wraz z uczniami i współpracownikami stworzył siedem kompozycji przedstawiających sceny z dziejów Polski, które w kwietniu 1939 r. trafiły do pawilonu polskiego na wystawie światowej New York World's Fair w Nowym Jorku. Były to: "Spotkanie Bolesława Chrobrego z Ottonem III u grobu św. Wojciecha", "Przyjęcie chrześcijaństwa przez Litwę", "Nadanie przywileju jedlnieńskiego", "Unia lubelska", "Uchwalenie konfederacji warszawskiej o wolności religijnej", "Odsiecz Wiednia", i "Konstytucja 3 maja".


"Prusz" zasłynął nie tylko jako malarz i wykładowca, lecz także jako pilot. Pod koniec lat 20. zdobył licencję lotniczą i kupił w Wielkiej Brytanii awionetkę typu de Havilland DH.60 Moth, która zyskała polskie oznaczenia SP-TUR i nazwę "Sroka". Zorganizował lądowisko koło Kazimierza Dolnego i latał stamtąd do Warszawy.


W 1939 r. samolot przejęty przez Aeroklub Warszawski został ewakuowany do Rumunii. Uczestniczył w zawodach i pokazach samolotowych. Na łamach "Skrzydlatej Polski" publikował teksty o lotnictwie.


Po wybuchu wojny Pruszkowski wraz z żoną powrócił do Warszawy. Pomagał ukrywającym się Żydom. Malował już niewiele. W czerwca 1942 r. został aresztowany przez gestapowców w mieszkaniu przy ul. Lwowskiej 11. Podczas transportu do więzienia na Pawiaku malarz wraz z innym więźniem, sąsiadem ze Lwowskiej podjął próbę ucieczki, podczas której został zastrzelony przez hitlerowców. Pochowano go na terenie ówczesnego boiska RKS "Skra" przy ul. Okopowej 43/47. Później szczątki malarza przeniesiono na Stare Powązki. Tadeusz Pruszkowski jest uznawany za jednego z najwybitniejszych malarzy XX-lecia międzywojennego. (PAP)


Maciej Replewicz


mr/ dki/


Kraj i świat

2024-08-01, godz. 07:40 Hermeliński o odroczeniu posiedzenia PKW: taka sytuacja w historii PKW się nie zdarzyła W historii PKW taka sytuacja się nie zdarzyła - powiedział PAP b. prezes PKW, sędzia TK w stanie spoczynku Wojciech Hermeliński, pytany o odroczenie posiedzenia… » więcej 2024-08-01, godz. 07:40 Ekspertka: rocznie ok. 8-10 tys. przypadków pogryzienia przez zwierzęta podejrzane o wściekliznę Rocznie notowanych jest w Polsce ok. 8-10 tys. przypadków pogryzienia ludzi przez zwierzęta podejrzane o wściekliznę. Odnoszę wrażenie, że zapomnieliśmy… » więcej 2024-08-01, godz. 07:30 Onet: Jak miliony płynęły do zaufanych prawników Zbigniewa Ziobry Opanowane przez 'ziobrystów' Ministerstwo Sprawiedliwości, posiadające własną armię prawników, wydawało miliony na usługi zaprzyjaźnionych kancelarii… » więcej 2024-08-01, godz. 07:30 Niemcy/ Pierwszy raz w historii Berlina z okazji 1 sierpnia przed ratuszem zawiśnie polska flaga Dom Polsko-Niemiecki zainicjował upamiętnienie w Berlinie 80. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. 'Pierwszy raz w historii miasta z okazji 1 sierpnia przed… » więcej 2024-08-01, godz. 07:20 Ekspertki: większość noworodków, u których wykrywamy SMA otrzymuje terapię genową Większość dzieci, u których w przesiewie noworodkowym zostanie wykryta mutacja powodująca rdzeniowy zanik mięśni (SMA), otrzymuje w Polsce terapię genową… » więcej 2024-08-01, godz. 07:20 Krystian Lada o operze "D'ARC": od początku wiedziałem, że to powinna być historia trzech kobiet Scenariusz tej opery powstał w dość intuicyjny sposób i od samego początku wiedziałem, że to powinna być historia trzech kobiet, które się nigdy nie… » więcej 2024-08-01, godz. 07:20 Paryż/tenis stołowy - pełne trybuny kibiców, w tym Zidane, podziwiają braci LeBrun Pełne trybuny, kibice ubrani w narodowe barwy śpiewający hymn Francji, to obrazki nie z boiska piłkarskiego, ale olimpijskiej areny, w której rywalizują… » więcej 2024-08-01, godz. 07:20 Prof. Wojciech Lisik: mamy płyn, który może zastąpić krew (wywiad, wideo) Ten płyn może zastępować krew, na razie tylko (i aż) w obszarze wymiany gazowej - jest w stanie doprowadzić do tkanek tlen i odebrać z nich dwutlenek węgla… » więcej 2024-08-01, godz. 07:20 Prezydent podpisał nowelę przedłużającą ważność orzeczeń o niepełnosprawności Przedłużenie ważność orzeczeń o niepełnosprawności albo stopnia niepełnosprawności, które wygasają 30 września 2024 r. - to rozwiązania nowelizacji… » więcej 2024-08-01, godz. 07:10 Od 1 sierpnia wchodzą w życie przepisy AI Act Unijne przepisy AI Act, które regulują kwestie wykorzystania sztucznej inteligencji, od 1 sierpnia wchodzą w życie. » więcej
102103104105106107108
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »