Radio Opole » Kraj i świat
2024-03-28, 13:00 Autor: PAP

Ekspert o kaszubskich zwyczajach: w Wielki Piątek kultywowano chłostanie domowników rózgą agrestu lub jałowca

Na Kaszubach w Wielki Piątek - tzw. Płaczëbóg obowiązywał bardzo ścisły post, a miejscami kultywowano archaiczny obyczaj biczowania się, smagania domowników rózgą agrestu lub jałowca - przypomniał kaszubskie zwyczaje w rozmowie z PAP Bartosz Stachowiak z Muzeum – Kaszubskiego Parku Etnograficznego we Wdzydzach.

"Dawniej na Kaszubach pierwsze dni Wielkiego Tygodnia poświęcano na prace w gospodarstwie - bielono ściany, sprzątano obejście i domostwo, wymiatano śmieci poza obręb zagrody w rytualny sposób, tak, aby nikt nie zauważył uwalniając magicznie domostwo od pcheł i robactwa, które miało przenieść się do obejścia sąsiada" - mówił PAP pracownik Muzeum – Kaszubskiego Parku Etnograficznego im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Bartosz Stachowiak.


Podkreślił, że Wielki Czwartek uważany był za najodpowiedniejszą porę do siania, sadzenia kwiatów oraz młodych drzewek. Tego dnia zwykle gotowano i barwiono jaja. "Na Kaszubach nie było nigdy tradycji zdobienia jajek wzorami, jak w innych regionach Polski. Zachował się natomiast bardzo archaiczny zwyczaj barwienia skorupek jaj na kolor czerwony – ochronny" - wyjaśniał. Dodał, że stosowano także barwę niebieską, zieloną i brązową, uzyskiwaną z barwników naturalnych (cykorii, łupin cebuli, oziminy, kory dębu, olchy lub brzozy) lub z kolorowych opakowań papierowych z np. kaw zbożowych.


Na Kaszubach w Wielki Piątek obowiązywał bardzo ścisły post, a miejscami kultywowano archaiczny obyczaj biczowania się, smagania domowników rózgą agrestu lub jałowca – tzw. Płaczëbóg.


Stachowiak podkreślił, że popularna obecnie wielkanocna potrawa, jaką jest żur pozostał z nami jako swoiste wspomnienie postu. "W przeszłości w niektórych rejonach Kaszub w okresie Wielkiego Tygodnia urządzano obrzędowe chowanie żuru jako pożegnanie tej powszechnie spożywanej w czasie Wielkiego Postu potrawy. Wówczas to młodzież wśród ogólnej uciechy rozbijała garnek z żurem najczęściej na plecach jednego z uczestników pochodu" - tłumaczył.


W Wielką Sobotę rozpalano i święcono nowy ogień oraz poświęcano symboliczne jadło w postaci "święconki". Stachowiak zaznaczył, że dziś jest to zwyczaj powszechny, ale jeszcze na początku XX wieku praktykowany był głównie w dworach szlacheckich i chałupach co zamożniejszych gburów (gburzy lub gburowie - na Pomorzu w XV-XIX wieku gospodarze, zamożni chłopi, posiadający własne duże gospodarstwa tzw. gburstwa - PAP). Natomiast uboga ludność z koszyczkami napełnionymi świątecznym jadłem ustawiała się przy przydrożnych kapliczkach oczekując przejazdu księdza, który przy okazji świecił i te pokarmy.


Jednym z ważniejszych obrzędów praktykowanych na Kaszubach jeszcze w latach międzywojennych była rytualna kąpiel w wodzie źródlanej, rzecznej lub jeziornej. "Wierzono, że tzw. +Jastrowô woda+ nabiera magicznej mocy przed wschodem słońca w Niedzielę Wielkanocną - chroni przed chorobami oczu i skóry, poprawia urodę i zachowuje nieprzemijającą świeżość. Ablucji dokonywano zachowując całkowitą ciszę i powagę" - powiedział.


W Wielkanoc odbywały się w kościołach uroczystości religijne Zmartwychwstania Pańskiego. Rozmówca PAP dodał, że niektórzy badacze zanotowali, iż post obowiązywał jeszcze przed południem. Rano spożywano prażone ryby i śliwki z kluskami. Natomiast w południe, w zależności od zamożności rodziny, podawano prażnicę czyli jajecznicę na słoninie, kiełbasy, szynkę, gotowane jaja, ciasta drożdżowe uformowane w malownicze baby. Stół zdobił baranek z masła, a rodzina dzieliła się poświęconym jajkiem.


W Poniedziałek Wielkanocny rozpoczynał się dingus zwany również "dëgusa". "Na Kaszubach ów pradawny obyczaj polegał na chłostaniu dziewcząt i kobiet przez młodzież męską gałązkami brzozowymi, czasem z dodatkiem jałowca" - wyjaśnił ekspert. Dodał, że wykupem dla "dëgowników" były jajka, kiełbasa, ciasto lub kilka groszy.(PAP)


autor: Piotr Mirowicz


pm/ dki/


Kraj i świat

2024-08-01, godz. 22:50 Paryż/szermierka - włoskie florecistki znowu bez złota (aktl.) Amerykanki zostały mistrzyniami olimpijskimi w drużynowym turnieju florecistek. W finale pokonały Włoszki 45:39. Brąz dla Japonek. Polki uplasowały się… » więcej 2024-08-01, godz. 22:50 Paryż/piłka ręczna - wyniki turnieju kobiet Najlepsze w poprzednich igrzyskach Francuzki pozostają jedyną drużyną z kompletem czterech zwycięstw i są pewne udziału w ćwierćfinale turnieju olimpijskiego… » więcej 2024-08-01, godz. 22:50 Paryż/koszykówka 3x3 - wyniki turnieju kobiet Na półmetku zmagań olimpijskiego turnieju koszykarek w odmianie 3x3 prowadzą sensacyjnie Australijki, Niemki i Kanadyjki, które odniosły trzy wygrane w czterech… » więcej 2024-08-01, godz. 22:50 Piłkarska LE - Rapid Wiedeń - Wisła Kraków 6:1 (opis) Piłkarze Wisły przegrali na wyjeździe z Rapidem Wiedeń 1:6 (0:5) w rewanżowym meczu 2. rundy eliminacji Ligi Europy. Przed tygodniem w Krakowie drużyna z… » więcej 2024-08-01, godz. 22:50 Paryż/siatkówka - wyniki turnieju kobiet Siatkarki Polski, Brazylii, Włoch, Turcji, Serbii i Chin są już pewne udziału w ćwierćfinale turnieju olimpijskiego. Czwartkowe spotkania w Paryżu nie przyniosły… » więcej 2024-08-01, godz. 22:40 Komunikat Totalizatora Sportowego (01-08-2024) Komunikat Totalizatora Sportowego Totalizator Sportowy Spółka z o.o. podaje ilości i wysokości wygranych w grach losowychw dniu 2024-08-01 o godz. 22:00Lotto… » więcej 2024-08-01, godz. 22:40 Futsal – Maroko – Polska 4:3 w meczu towarzyskim Futsalowa reprezentacja Polski przegrała na wyjeździe z Marokiem 3:4 (0:3) w towarzyskim meczu rozegranym w Sali. Bramki dla Polski zdobyli Kamil Kucharski (35)… » więcej 2024-08-01, godz. 22:40 Paryż - medaliści czwartkowych konkurencji i miejsca Polaków Medaliści czwartkowych konkurencji (1 sierpnia) i miejsca Polaków: GIMNASTYKA SPORTOWAwielobój kobiet1. Simone Biles (USA) 2. Rebeca Andrade (Brazylia)3… » więcej 2024-08-01, godz. 22:40 Rosja/ Putin czekał na swoich szpiegów na lotnisku, uściskał Krasikowa Władimir Putin udał się w czwartek w nocy na lotnisko we Wnukowie, by osobiście przywitać przybyłych do Rosji szpiegów i agentów, uwolnionych w ramach… » więcej 2024-08-01, godz. 22:40 Paryż - tabela medalowa Po szóstym dniu igrzysk olimpijskich w Paryżu w tabeli medalowej prowadzą Chiny - 11 złotych, 7 srebrnych i 6 brązowe. Polska zajmuje 33. miejsce z trzema… » więcej
186187188189190191192
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »