Radio Opole » Operacja Dunaj, albo Lech kontra Czech » Posłuchaj cyklu » Ocena Dubčeka nie jest jednoznaczna, ale dla Cze ...
2018-08-10, 07:57 Autor: Ireneusz Prochera (Wanda Kownacka)

Ocena Dubčeka nie jest jednoznaczna, ale dla Czechów i Słowaków zawsze będzie symbolem Praskiej Wiosny

Alexander Dubček [Autor: National Archives (archive.org) – https://archive.org/details/gov.archives.arc.1536420, Volné dílo, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=31525077 ]
Alexander Dubček [Autor: National Archives (archive.org) – https://archive.org/details/gov.archives.arc.1536420, Volné dílo, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=31525077 ]
Operacja Dunaj, albo Lech kontra Czech - odc. 5.
Kluczową postacią w wydarzeniach, które doprowadziły najpierw do praskiej wiosny, a później do interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji jest Alexander Dubček. W jego życiorysie kryje się wiele niespodzianek. Bo oto urodził się 27 listopada 1921 roku w Uhrovcu na Słowacji, ale pierwsze lata życia spędził z rodzicami w Kirgizji. Dla partyjnego aparatczyka to duży plus, gorzej jednak, że jego rodzice poznali się w USA, dokąd wyemigrowali za chlebem.
W 1938 roku rodzina Dubčeków wróciła jednak do kraju, a Alexander szybko stał się członkiem nielegalnej Komunistycznej Partii Słowacji. Uczestniczył również w powstaniu słowackim w 1944 roku, w czasie którego zginął jego brat. W 1955 roku został oddelegowany na studia do Moskwy, gdzie zgłębiał razem z Michaiłem Gorbaczowem nauki polityczne. W 1963 roku został I sekretarzem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Słowacji.

Wyniesiony w styczniu 1968 roku prądem odwilży i dojrzewającego buntu społecznego na stanowisko I sekretarza Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Czechosłowacji, stał się obiektem nadziei wielu Czechów i Słowaków. W swoim pierwszym oficjalnym wystąpieniu jako lider partii 16 marca 1968 roku obiecywał, że da głos tym, którzy go nie mieli, że skoryguje popełnione przez partię błędy.

– Naprawienie krzywd, niesprawiedliwości, rehabilitacja niewinnie skazanych – tak prof. Jerzy Robert Nowak określił kiedyś program Dubčeka po dojściu do władzy. Wskazał tez jednak, że niemniej istotne stało się odsuwanie starego, skorumpowanego aparatu.

– Kreml nie przyjął zmian wprowadzanych przez Alexandra Dubčeka z entuzjazmem. Z niepokojem na poczynania przywódcy Czechosłowaków patrzył zresztą cały blok wschodni. Czechosłowacja była o tyle ważna strategicznie, że stanowiła obszar graniczny, sąsiadujący z RFN.

Dubček spotkał się z Breżniewem 29 i 30 stycznia w Moskwie oraz w dniach 21-23 lutego w Pradze. Początkowo strona radziecka była względnie zadowolona z jego postawy, z czasem jednak zaniepokojenie wzrastało.

23 marca w Dreźnie doszło do spotkania na najwyższym szczeblu kierownictwa partii i rządów państw socjalistycznych. Wzięli w nim udział: Leonid Breżniew i premier Aleksiej Kosygin (ZSRR), Dubček, Oldřich Černík i Vasil Biľak (Czechosłowacja), Władysław Gomułka, Józef Cyrankiewicz, Edward Gierek (Polska), János Kádár (Węgry), Walter Ulbricht (NRD) i Todor Żiwkow (Bułgaria). Podczas rozmów skrytykowano sytuację w Czechosłowacji.

Przełomowe okazało się spotkanie w Warszawie 14-15 lipca. Breżniew stwierdził po nim, że KPZR, rząd i naród radziecki są całkowicie gotowe, aby udzielić Czechosłowacji niezbędnej pomocy. Ustalono, że ową niezbędną pomocą może być nawet interwencja zbrojna wojsk „piątki”.

W kolejnych miesiącach podejmowano kolejne rozmowy, ale nadzieja w krytykach ekipy Dubčeka słabła, rozpoczynały się za to militarne przygotowania do inwazji.

Wedle niektórych źródeł plan inwazji na Czechosłowację istniał w siedzibie Rady Najwyższej ZSRR już w czerwcu 1968 roku. A są i tacy, którzy twierdzą, że plan inwazji powstał jeszcze wcześniej, a jego głównym założeniem było przeniesienie sowieckiego arsenału nuklearnego na zachodnią granicę bloku komunistycznego. I że bez względu na to co Aleksander Dubček by uczynił los jego i całej Praskiej Wiosny zmroziła kolejna fala zimnej wojny.

Tajemnica okrywa natomiast do dziś okoliczności śmierci Dubčeka. Otóż zginął w wypadku samochodowym w 1992 roku. Według popularnej teorii jego kierowcą był pracownik bezpieki, a sam Dubček wiózł wówczas akta tajnych agentów sowieckich z 1968 roku. Komisja parlamentarna powołana na Słowacji kilkanaście lat temu orzekła jednak, że powodem wypadku była nadmierna prędkość.

Ocena Alexandra Dubčeka nie jest jednoznaczna, ale dla Czechów i Słowaków zawsze będzie on symbolem reform i Praskiej Wiosny.

Zobacz także

2018-08-17, godz. 07:54 „Incydent w Jiczynie” – czarna karta z historii interwencji w 1968 roku O ile zdecydowana większość zaplanowanych operacji polskich jednostek podczas operacji „Dunaj” przebiegła bez strat dla ludności cywilnej, o tyle jednak zdarz ... » więcej 2018-08-16, godz. 07:50 Opolskie ślady operacji „Dunaj” Wśród interweniujących w Czechosłowacji jednostek nie zabrakło również oddziałów stacjonujących w okresie pokojowym na terenie województwa opolskiego. Najwięk ... » więcej 2018-08-14, godz. 07:51 Czy to była wojna „na serio”? Z perspektywy półwiecza jednym z podstawowych pytań, które dziś wielu zadaje w kontekście udziału polskich żołnierzy w interwencji w Czechosłowacji, jest pyta ... » więcej 2018-08-13, godz. 07:58 Kain też był bratem, czyli reakcje na inwazję Społeczeństwo w zajmowanej przez wojska Układu Warszawskiego Czechosłowacji, w swojej przeważającej masie sprzeciwiło się interwencji. Od biernego potępienia ... » więcej 2018-08-09, godz. 07:51 Praska Wiosna. Na monolicie uwidoczniły się pęknięcia Określenie Praska Wiosna młodszym słuchaczom może wydać się mało znajome. Znają za to zapewne takie pojęcia jak egipska wiosna, czy szerzej: arabska wiosna. W ... » więcej 2018-08-08, godz. 07:53 Rolę „głównego jastrzębia” odgrywał Władysław Gomułka Co do tego, że centrum decyzyjne, w którym postanowiono o zbiorowym najechaniu na Czechosłowację, znajdowało się w Moskwie, nie ma wątpliwości. Analiza relacj ... » więcej 2018-08-07, godz. 14:38 Wielu uwierzyło, że z tego dusznego czerwonego pokoju da się wyjść Rok 1968 był rokiem wyjątkowym. Nieporównywalnym z żadnym innym. Był to rok, gdy na listach przebojów na kapitalistycznym Zachodzie królował kontrkulturowy ma ... » więcej 2018-08-07, godz. 14:33 Operacja Dunaj, czyli jak zaatakowaliśmy Czechosłowację Mówi się, że czas leczy rany. I rzeczywiście – im dalej od roku 1968, tym obraz interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, a szczególnie polskic ... » więcej
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »