Radio Opole » Kraj i świat
2024-03-28, 13:00 Autor: PAP

Ekspert o kaszubskich zwyczajach: w Wielki Piątek kultywowano chłostanie domowników rózgą agrestu lub jałowca

Na Kaszubach w Wielki Piątek - tzw. Płaczëbóg obowiązywał bardzo ścisły post, a miejscami kultywowano archaiczny obyczaj biczowania się, smagania domowników rózgą agrestu lub jałowca - przypomniał kaszubskie zwyczaje w rozmowie z PAP Bartosz Stachowiak z Muzeum – Kaszubskiego Parku Etnograficznego we Wdzydzach.

"Dawniej na Kaszubach pierwsze dni Wielkiego Tygodnia poświęcano na prace w gospodarstwie - bielono ściany, sprzątano obejście i domostwo, wymiatano śmieci poza obręb zagrody w rytualny sposób, tak, aby nikt nie zauważył uwalniając magicznie domostwo od pcheł i robactwa, które miało przenieść się do obejścia sąsiada" - mówił PAP pracownik Muzeum – Kaszubskiego Parku Etnograficznego im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Bartosz Stachowiak.


Podkreślił, że Wielki Czwartek uważany był za najodpowiedniejszą porę do siania, sadzenia kwiatów oraz młodych drzewek. Tego dnia zwykle gotowano i barwiono jaja. "Na Kaszubach nie było nigdy tradycji zdobienia jajek wzorami, jak w innych regionach Polski. Zachował się natomiast bardzo archaiczny zwyczaj barwienia skorupek jaj na kolor czerwony – ochronny" - wyjaśniał. Dodał, że stosowano także barwę niebieską, zieloną i brązową, uzyskiwaną z barwników naturalnych (cykorii, łupin cebuli, oziminy, kory dębu, olchy lub brzozy) lub z kolorowych opakowań papierowych z np. kaw zbożowych.


Na Kaszubach w Wielki Piątek obowiązywał bardzo ścisły post, a miejscami kultywowano archaiczny obyczaj biczowania się, smagania domowników rózgą agrestu lub jałowca – tzw. Płaczëbóg.


Stachowiak podkreślił, że popularna obecnie wielkanocna potrawa, jaką jest żur pozostał z nami jako swoiste wspomnienie postu. "W przeszłości w niektórych rejonach Kaszub w okresie Wielkiego Tygodnia urządzano obrzędowe chowanie żuru jako pożegnanie tej powszechnie spożywanej w czasie Wielkiego Postu potrawy. Wówczas to młodzież wśród ogólnej uciechy rozbijała garnek z żurem najczęściej na plecach jednego z uczestników pochodu" - tłumaczył.


W Wielką Sobotę rozpalano i święcono nowy ogień oraz poświęcano symboliczne jadło w postaci "święconki". Stachowiak zaznaczył, że dziś jest to zwyczaj powszechny, ale jeszcze na początku XX wieku praktykowany był głównie w dworach szlacheckich i chałupach co zamożniejszych gburów (gburzy lub gburowie - na Pomorzu w XV-XIX wieku gospodarze, zamożni chłopi, posiadający własne duże gospodarstwa tzw. gburstwa - PAP). Natomiast uboga ludność z koszyczkami napełnionymi świątecznym jadłem ustawiała się przy przydrożnych kapliczkach oczekując przejazdu księdza, który przy okazji świecił i te pokarmy.


Jednym z ważniejszych obrzędów praktykowanych na Kaszubach jeszcze w latach międzywojennych była rytualna kąpiel w wodzie źródlanej, rzecznej lub jeziornej. "Wierzono, że tzw. +Jastrowô woda+ nabiera magicznej mocy przed wschodem słońca w Niedzielę Wielkanocną - chroni przed chorobami oczu i skóry, poprawia urodę i zachowuje nieprzemijającą świeżość. Ablucji dokonywano zachowując całkowitą ciszę i powagę" - powiedział.


W Wielkanoc odbywały się w kościołach uroczystości religijne Zmartwychwstania Pańskiego. Rozmówca PAP dodał, że niektórzy badacze zanotowali, iż post obowiązywał jeszcze przed południem. Rano spożywano prażone ryby i śliwki z kluskami. Natomiast w południe, w zależności od zamożności rodziny, podawano prażnicę czyli jajecznicę na słoninie, kiełbasy, szynkę, gotowane jaja, ciasta drożdżowe uformowane w malownicze baby. Stół zdobił baranek z masła, a rodzina dzieliła się poświęconym jajkiem.


W Poniedziałek Wielkanocny rozpoczynał się dingus zwany również "dëgusa". "Na Kaszubach ów pradawny obyczaj polegał na chłostaniu dziewcząt i kobiet przez młodzież męską gałązkami brzozowymi, czasem z dodatkiem jałowca" - wyjaśnił ekspert. Dodał, że wykupem dla "dëgowników" były jajka, kiełbasa, ciasto lub kilka groszy.(PAP)


autor: Piotr Mirowicz


pm/ dki/


Kraj i świat

2024-08-01, godz. 21:10 Paryż/pływanie - Kos ze złotym medalem na 200 m stylem grzbietowym Węgier Hubert Kos czasem 1.54,26 zdobył złoty medal w pływackim wyścigu na 200 m stylem grzbietowym. Drugie miejsce zajął Grek Apostolos Christou - 1.54,82… » więcej 2024-08-01, godz. 21:10 Piłkarska LK - Caernarfon Town - Legia Warszawa 0:5 (opis) Piłkarze Legii Warszawa wygrali na wyjeździe z walijskim Caernarfon Town 5:0 (0:0) w rewanżowym meczu drugiej rundy eliminacji Ligi Konferencji. W dwumeczu… » więcej 2024-08-01, godz. 21:10 Paryż/gimnastyka - wielobój indywidualny kobiet (wyniki) Wyniki wieloboju indywidualnego w gimnastyce kobiet: 1. Simone Biles (USA) 59,131 pkt 2. Rebeca Andrade (Brazylia) 57,932 3. Sunisa Lee (USA) 56,465 4. Alice… » więcej 2024-08-01, godz. 21:00 Paryż/pływanie - drugie złoto McIntosh Summer McIntosh triumfowała w pływackim wyścigu na 200 metrów stylem motylkowym w igrzyskach olimpijskich w Paryżu. To drugi złoty medal w tej imprezie niespełna… » więcej 2024-08-01, godz. 21:00 Paryż/pływanie - 200 m st. motylkowym kobiet (wyniki) Wyniki w pływaniu na dystansie 200 m st. motylkowym kobiet: 1. Summer Mcintosh (Kanada) 2.03,03 2. Regan Smith (USA) 2.03,84 3. Zhang Yufei (Chiny) 2.05,09… » więcej 2024-08-01, godz. 21:00 UE i NATO z zadowoleniem przyjęły operację wymiany więźniów Sojusz Północnoatlantycki oświadczył w czwartek wieczorem, że do wymiany więźniów między Rosją a kilkoma krajami Europy i USA doszło dzięki współpracy… » więcej 2024-08-01, godz. 21:00 Paryż/gimnastyka - Biles najlepsza w wieloboju, dziewiąty olimpijski medal Amerykanki Simone Biles została mistrzynią igrzysk w Paryżu w gimnastycznym wieloboju indywidualnym. Amerykanka zdobyła dziewiąty medal olimpijski, a szósty złoty… » więcej 2024-08-01, godz. 21:00 Pomorskie/ ZUS po kontroli cofnął zasiłki chorobowe na łącznie ponad 1,5 mln zł W pierwszym półroczu tego roku pomorskie oddziały ZUS podczas kontroli zwolnień lekarskich stwierdziły nieprawidłowości w ponad 1,1 tys. przypadkach. Kwota… » więcej 2024-08-01, godz. 21:00 Piłkarska LK - Caernarfon Town - Legia Warszawa 0:5 (wynik) Piłkarze Legii Warszawa wygrali na wyjeździe z walijskim Caernarfon Town 5:0 (0:0) w rewanżowym meczu drugiej rundy eliminacji Ligi Konferencji. W dwumeczu… » więcej 2024-08-01, godz. 20:50 Rosja/ Kreml i FSB potwierdziły uwolnienie więźniów politycznych w zamian za ośmioro Rosjan Kreml oznajmił w czwartek, że 13 więźniów - w tym Amerykanie - uwolnionych tego dnia zostało ułaskawionych dekretem Władimira Putina. Federalna Służba… » więcej
9899100101102103104
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »