Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 38 lat temu zmarł Józef Mackiewicz, prozaik, świadek…
2023-01-31, 11:00 Autor: IAR/O.Kłosińska/K.Koziełł/dok.

38 lat temu zmarł Józef Mackiewicz, prozaik, świadek ekshumacji w Katyniu

Redakcja wileńskiego dziennika "Słowo". Józef Mackiewicz trzeci od prawej. [fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe]
Redakcja wileńskiego dziennika "Słowo". Józef Mackiewicz trzeci od prawej. [fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe]
38 lat temu - 31 stycznia 1985 roku - zmarł Józef Mackiewicz, jeden z najważniejszych polskich pisarzy XX wieku, autor kilkunastu książek oraz setek reportaży z utraconych przez Polskę Kresów Wschodnich. Był bezkompromisowym wrogiem i krytykiem komunizmu, objętym zakazem druku w czasach PRL. Jego życiowym mottem były słowa "jedynie prawda jest ciekawa". Czesław Miłosz określił go słowami "najlepszy polski prozaik powojennej Polski”.
Wiosną 1943 roku Józef Mackiewicz, na zaproszenie Niemców i za zgodą Polskiego Państwa Podziemnego, pojechał do Katynia jako obserwator ekshumacji zwłok. Pobyt w miejscu kaźni polskich oficerów opisał później między innymi w książce "Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary", w Polsce wydanej po raz pierwszy oficjalnie po ponad 50 latach - w 1997 roku. Relacje Józefa Mackiewicza o sowieckim ludobójstwie dokonanym na polskich oficerach stały się bezwzględnym oskarżeniem systemu bolszewickiego. Do końca życia był bezkompromisowym antykomunistą, pomimo krytyki, jaką czasem budziła jego nieprzejednana postawa. W wielu swoich powieściach, jak "Droga donikąd", "Kontra" czy "Nie trzeba głośno mówić", a także w utworach publicystycznych, między innymi "W cieniu krzyża" czy "Watykan w cieniu czerwonej gwiazdy", konsekwentnie uzasadniał konieczność antykomunistycznej postawy etycznej, światopoglądowej i historycznej.

Twórczość Józefa Mackiewicza jest jednak nie tylko literackim świadectwem o XX-wiecznej historii, lecz także opowieścią o konkretnych ludziach. Nie same fakty przykuwały jego uwagę, lecz ich przedstawienie w kontekście ludzkich losów. "Krytykowali Mackiewicza, ale czytali aż im uszy płonęły" - napisał o jego twórczości Czesław Miłosz. Józef Mackiewicz zmarł w 1985 w Monachium. gdzie mieszkał od połowy lat 50. Został pochowany w Londynie.

***

Józef Mackiewicz urodził się 1 kwietnia 1902 roku w Petersburgu. Jako 17-latek ochotniczo wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej, bo - jak później wyjaśniał - "mimo młodego wieku szczerze wierzyłem, że można cofnąć koło historii". Pierwsze artykuły opublikował pod koniec lat 20. w gazecie swojego starszego brata Stanisława. Jego debiutem pisarskim jest zbiór nowel "16-tego między trzecią i siódmą" z 1936 roku. Jednak dopiero następna książka, wydana dwa lata później i zatytułowana "Bunt rojstów", przyniosła mu rozgłos i nagrodę "Wiadomości Literackich".

W 1943 roku Armia Krajowa wydała na pisarza wyrok śmierci za kolaborację z Niemcami, jednak kierujący Egzekutywą AK Sergiusz Piasecki odmówił wykonania wyroku, a komendant Okręgu Wileńskiego AK Aleksander Krzyżanowski podjął decyzję o uniewinnieniu Józefa Mackiewicza. Okoliczności wydania wyroku do dziś nie są jasne. Nie jest wykluczone, że odpowiedzialna za to była agentura sowiecka w szeregach AK. Przeciwnicy Józefa Mackiewicza jeszcze wiele lat później wykorzystywali tę historię. Po pobycie w Katyniu w maju 1943 roku, w wileńskim "Gońcu Codziennym" ukazał się wywiad z Józefem Mackiewiczem zatytułowany „Widziałem na własne oczy”. Pisarz zdał w nim relację z tego, co zobaczył podczas odkrywania zbiorowych grobów polskich oficerów. Niedługo potem, już na emigracji w Rzymie, Józef Mackiewicz - na zlecenie Biura Studiów 2. Korpusu Polskiego - opracował materiał "Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów". Książka ta, z przedmową gen. Andersa, ukazała się w 1948 roku. W latach 40. publikował w pismach emigracyjnych, w tym w paryskiej "Kulturze", londyńskich „Wiadomościach”, a także tygodniku „Lwów i Wilno”. W 1952 roku zeznawał przed Specjalną Komisją Śledczą Kongresu Stanów Zjednoczonych do Zbadania Zbrodni Katyńskiej.

Od 1955 mieszkał w Monachium.

Od 2002 roku przyznawana jest Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza za książki w szczególny sposób popularyzujące

Zobacz także

2024-04-17, godz. 09:00 230 lat temu wybuchła insurekcja warszawska 230 lat temu, 17 kwietnia 1794 roku, wybuchła insurekcja warszawska, zwycięskie powstanie żołnierzy wojska polskiego i mieszkańców stolicy przeciwko okupacyjnemu… » więcej 2024-04-17, godz. 07:00 Kalendarium historyczne 17 kwietnia » więcej 2024-04-16, godz. 16:30 Hejnał mariacki. Najstarsza na świecie cykliczna audycja radiowa 16 kwietnia 1927 roku Polskie Radio po raz pierwszy transmitowało w południe hejnał wprost z wieży kościoła Mariackiego w Krakowie. Od tego czasu rozbrzmiewa… » więcej 2024-04-16, godz. 15:57 Do Muzeum Powstania Warszawskiego zostanie przekazany dziennik Aliny Janowskiej Zbiory Muzeum Powstania Warszawskiego wzbogacą się dzisiaj o dziennik Aliny Janowskiej, uczestniczki Powstania Warszawskiego, aktorki teatralnej, filmowej i… » więcej 2024-04-16, godz. 11:00 Rusza nabór do konkursu Do hymnu Ruszył nabór do konkursu Do hymnu. Narodowe Centrum Kultury zaprasza do udziału w nim szkoły podstawowe działające w Polsce i przy placówkach dyplomatycznych… » więcej 2024-04-16, godz. 09:00 95 lat temu urodziła się Elżbieta Dziębowska "Dewajtis" 95 lat temu, 16 kwietnia 1929 roku, urodziła się Elżbieta Dziębowska "Dewajtis", żołnierz Szarych Szeregów i oddziału dywersji bojowej Kedywu "Agat", później… » więcej 2024-04-16, godz. 07:30 Kalendarium historyczne 16 kwietnia » więcej 2024-04-15, godz. 15:00 80 lat temu doszło do niemiecko-ukraińskiej zbrodni na Polakach w Chodaczkowie Wielkim 80 lat temu, w nocy z 15 na 16 kwietnia 1944 roku, policjanci z 4. Pułku Policji SS, sformowanego z ukraińskich ochotników z Galicji pod dowództwem niemieckim… » więcej 2024-04-15, godz. 13:00 W roku 80. rocznicy bitwy o Monte Cassino przygotowano pakiet edukacyjny dla nauczycieli Pakiet edukacyjny dla nauczycieli, edukatorów, pracowników instytucji kultury oraz uczniów przygotowało Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Warszawie… » więcej 2024-04-15, godz. 11:00 Wyłoniono laureatów 50. Ogólnopolskiej Olimpiady Historycznej Laureatów 50. Ogólnopolskiej Olimpiady Historycznej wyłoniono w niedzielę w Dworze Artusa w Gdańsku. Zwycięzcą został uczeń II Liceum Ogólnokształcącego… » więcej
34567
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »