Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 82 lata temu Niemcy rozpoczęli wysiedlenia z Żywiecczyzny…
2022-09-21, 09:01 Autor: Marek Szafrański / PAP

82 lata temu Niemcy rozpoczęli wysiedlenia z Żywiecczyzny 20 tys. Polaków

Polacy wysiedlani ze wsi Dolna Sól w 1940 w czasie Aktion Saybusch (pol. Akcja Żywiec) [fot. domena publiczna]
Polacy wysiedlani ze wsi Dolna Sól w 1940 w czasie Aktion Saybusch (pol. Akcja Żywiec) [fot. domena publiczna]
82 lata temu Niemcy rozpoczęli akcję wysiedlenia Polaków z Żywiecczyzny wcielonej do III Rzeszy. Od 22 września do 14 grudnia 1940 r. deportowali do Generalnego Gubernatorstwa ok. 20 tys. osób. Działania miały kryptonim Aktion Saybusch, czyli Akcja Żywiec.
Ofiarom deportacji w czwartek hołd odda lokalna społeczność. Przed obeliskiem upamiętniającym "Aktion Saybusch” oraz tablicą pamiątkową na budynku centrum kultury w Żywcu zostaną złożone kwiaty.

Aktion Saybusch była pierwszą podczas II wojny akcją wysiedleńczą na okupowanych ziemiach polskich. Jej przeprowadzenie umożliwił dekret Adolfa Hitlera o umocnieniu niemczyzny z 7 października 1939 r. Miał on na celu stworzenie nowych niemieckich obszarów osiedleńczych poprzez usunięcie stamtąd innych grup narodowościowych. Dokument włączał do Rzeszy tzw. rejencję katowicką na Górnym Śląsku, w której granicach znalazła się Żywiecczyzna.

22 września 1940 r. Niemcy wysiedlili pierwsze dwie miejscowości - Jeleśnię i Sopotnię Małą. Dom straciło 207 polskich rodzin. Wcześnie rano Niemcy otaczali wieś. Mieszkańcy otrzymywali 20 minut na spakowanie. Polakom odbierano dobytek - gospodarstwa, pieniądze, wartościowe przedmioty oraz inwentarz. Mogli zabrać ze sobą jedynie drobny sprzęt, koce i ubrania oraz zapas żywności na trzy dni. Każda osoba miała także otrzymać 20 zł. W ich majątkach osiedliły się 53 rodziny niemieckie; 232 osoby.

Akcją Żywiec dowodził obergruppenfuehrer SS Erich von dem Bach-Zelewski, który osobiście objeżdżał wsie, a później witał niemieckich kolonistów, pochodzących głównie z terenów Bukowiny w Rumunii.
Kobiety z dziećmi czekające na transport podczas Action Saybusch, 24 września 1940 [fot. domena publiczna]
Kobiety z dziećmi czekające na transport podczas Action Saybusch, 24 września 1940 [fot. domena publiczna]
Niemcy wysiedlonych zgrupowali w Żywcu, Rajczy i Suchej, skąd koleją byli wywożeni do miejscowości w Generalnym Gubernatorstwie, m.in. na Lubelszczyznę i Kielecczyznę. Na miejscu byli pozostawiani sami sobie. Miejscową ludność Niemcy informowali, że deportowani są przestępcami, co dodatkowo utrudniało ich położenie. Młodych rejestrowały niemieckie urzędy pracy. Byli wywożeni na przymusowe roboty do Rzeszy. Odbierano w ten sposób rodzinom ich żywicieli.

Ogółem w ciągu niespełna trzech miesięcy Niemcy wysiedlili ok. 20 tys. Polaków z 35 miejscowości. Deportacje nie objęły Żydów oraz rodzin, których przynajmniej jeden członek przebywał w tzw. starej Rzeszy i był zobowiązany do świadczeń na rzecz obrony.

Po wypędzeniu Polaków do wsi wprowadzano tzw. ekipy porządkowe, złożone z Żydów i młodych kobiet, przymusowo zabranych z okolicznych, niewysiedlonych wsi. Zaraz potem wprowadzali się osadnicy. Każda niemiecka rodzina otrzymywała po kilka mniejszych gospodarstw chłopskich.

Aktion Saybusch została zakończona przede wszystkim wskutek interwencji generalnego gubernatora Hansa Franka, który nie chciał przyjmować tysięcy ludzi. Polaków nadal jednak wysiedlano, ale już na ziemie wcielone do Rzeszy, a później do tzw. Polenlagrów, skąd byli kierowani do pracy przymusowej.

Do końca wojny Niemcy wysiedlili z Żywiecczyzny ok. 50 tys. Polaków, czyli ok. 30 proc. mieszkańców. W 1945 r. część z nich powróciła.

Mirosława Sikora i Monika Bortlik-Dźwierzyńska w książce "Aktion Saybusch". Wysiedlenie mieszkańców Żywiecczyzny przez okupanta niemieckiego 1940-1941", wydanej przez IPN, podkreśliły, że akcja zajmuje szczególne miejsce wśród gamy środków zastosowanych przez III Rzeszę celem zgermanizowania ziem polskich wcielonych do prowincji śląskiej.

„Wyjątkowość wynikała zarówno ze skali zaangażowanych w nią sił administracyjno-policyjnych, jak i z liczby Polaków, wysiedlonych i deportowanych do Generalnego Gubernatorstwa. Nigdy wcześniej ani nigdy później władze niemieckie nie podjęły się realizacji podobnego przedsięwzięcia na terenie prowincji śląskiej. Operacje wysiedleńcze o podobnej skali realizowane były natomiast na terenie tzw. Kraju Warty, w okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie, czy też na Zamojszczyźnie” – podkreśliły autorki.

Unikalność Aktion Saybusch polega również na tym, że wojnę przetrwała sporządzona przez żywiecką komórkę NSDAP dokumentacja fotograficzna. „Uzupełniona zdjęciami wykonanymi konspiracyjnie przez członka Związku Walki Zbrojnej z jednej strony, oraz doskonale zachowanymi niemieckimi dokumentami pisanymi z drugiej, pozwala nam na precyzyjną rekonstrukcję procedury wysiedlania i deportowania Polaków oraz wprowadzania na ich miejsce osadników niemieckich” – napisały we wstępie do książki Mirosława Sikora i Monika Bortlik-Dźwierzyńska.

Zobacz także

2023-01-20, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 20 stycznia » więcej 2023-01-19, godz. 14:00 Opolszczyzna pamięta o Marszach Śmierci W tym roku przypada 78. rocznica „ewakuacji” więźniów obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau do kacetu Gross Rosen. W styczniu 1945 roku podczas trzaskających… » więcej 2023-01-19, godz. 12:00 Muzeum Polin przedstawiło najważniejsze wydarzenia obchodów 80. rocznicy powstania w getcie warszawskim Muzeum Historii Żydów Polskich Polin przedstawiło program obchodów 80 rocznicy powstania w getcie warszawskim. Wśród wydarzeń między innymi wystawa "Wokół… » więcej 2023-01-19, godz. 10:00 78 lat temu została rozwiązana Armia Krajowa 78 lat temu, 19 stycznia 1945 roku, została rozwiązana Armia Krajowa - siły zbrojne Polskiego Państwa Podziemnego - największa konspiracyjna armia podczas… » więcej 2023-01-19, godz. 08:00 Tajny projekt W Miejscu Pamięci Porta Westfalica (Niemcy), odbył się wykład „Polscy jeńcy wojenni ze Stalagu 326 (VI K) Senne i ”. » więcej 2023-01-19, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 19 stycznia » więcej 2023-01-18, godz. 14:00 Unikatowe zbiory MNW na portalu kronika.gov.pl Unikatowe zbiory muzealne z platformy Cyfrowej MNW trafią na portal kronika.gov.pl. W Muzeum Narodowym w Warszawie podpisano porozumienie w tej sprawie. Ogólnopolska… » więcej 2023-01-18, godz. 12:00 115 lat temu urodził się Zygmunt Hertz, współzałożyciel paryskiej "Kultury" 115 lat temu - 18 stycznia 1908 roku - urodził się Zygmunt Hertz, jedna z najważniejszych postaci środowiska paryskiej "Kultury", współtwórca i pracownik… » więcej 2023-01-18, godz. 10:00 17 lat temu zmarł ksiądz Jan Twardowski 17 lat temu - 18 stycznia 2006 roku - zmarł ksiądz Jan Twardowski, poeta, autor liryków religijnych. To z jego wiersza "Śpieszmy się" pochodzą znane aforyzmy… » więcej 2023-01-18, godz. 08:00 Tajemnice relikwii Krzyża Świętego Już dzisiaj prof. dr hab. Anna Pobóg Lenartowicz odkryje kolejne tajemnice opolskiej Katedry pw. Św.Krzyża. » więcej
34567
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »