Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » Mija 31. rocznica odwołania rządu Jana Olszews…
2023-06-05, 08:00 Autor: IAR/E.Porycka/K.Koziełł

Mija 31. rocznica odwołania rządu Jana Olszewskiego

Jan Olszewski. [Narodowe Archiwum Cyfrowe]
Jan Olszewski. [Narodowe Archiwum Cyfrowe]
31 lat temu, w nocy 4-go na 5-ty czerwca 1992 roku, trzy kwadranse po północy, Sejm odwołał rząd Jana Olszewskiego, pierwszy po II wojnie światowej gabinet wybrany w całkowicie wolnych wyborach. Premier Olszewski (zmarł w 2019) sprawował urząd pięć miesięcy, od 23 grudnia 1991 roku.
Centroprawicowy, mniejszościowy gabinet Jana Olszewskiego został odwołany, kiedy do rąk parlamentarzystów i prezydenta trafiła lista agentów SB, przygotowana przez ówczesnego ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza, na podstawie uchwały Sejmu (z 28 maja 1992 roku) o ujawnieniu tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa. Lista zawierała 64 nazwiska czołowych polityków: członków rządu, między innymi szefa doradców premiera, dwóch ministrów oraz sześciu wiceministrów, posłów i senatorów niemal ze wszystkich klubów sejmowych, a także prezydenta Lecha Wałęsy. Wydarzenia te przeszły do historii jako "noc teczek".

Lista oraz forma lustracji wywołały wśród polityków ogromne emocje. Część z nich oceniała akcję jako próbę ratowania rządu. Zdaniem wielu jednak, był to spisek, a gabinet Olszewskiego został odwołany ze względu na konsekwentne sprzeciwianie się kompromisowi z komunistami. Uznano to za blokowanie ustaleń zawartych w 1989 roku przy Okrągłym Stole.

Wniosek o wotum nieufności dla rządu zgłosił w imieniu Unii Demokratycznej, Kongresu Liberalno-Demokratycznego i Polskiego Programu Gospodarczego Jan Maria Rokita. Poparł go Sojusz Lewicy Demokratycznej. Równocześnie swoje poparcie dla rządu cofnął też prezydent Lech Wałęsa. Za przyjęciem wniosku o wotum nieufności głosowało 273 posłów, przeciwko - 119.

Przed głosowaniem wniosku parlament stał się miejscem jednych z najbardziej dramatycznych wydarzeń III Rzeczypospolitej. Posłowie Michał Boni i Antoni Furtak, którzy byli na tzw. liście Macierewicza, zostali odwiezieni do szpitala z objawami ataku serca. Jacek Piechota z SLD złożył wniosek do prokuratury o ściganie szefa MSW. Prezydent Wałęsa publicznie oświadczył, że "rozpoczęto w trybie nagłym akcję lustracyjną", która stosowana wybiórczo destabilizuje państwo, i przesłał do Sejmu wniosek o natychmiastowe odwołanie premiera. Odwołując nieudolny, jak tłumaczył, rząd Olszewskiego, desygnował na to stanowisko Waldemara Pawlaka, szefa Polskiego Stronnictwa Ludowego.

33-letni lider PSL nie podołał misji utworzenia nowego gabinetu, nie zdobył większości w Sejmie. W lipcu 1992 roku premierem została Hanna Suchocka z Unii Demokratycznej.

Po latach Jan Olszewski przyznał, że obejmując urząd premiera w 1991 roku, miał świadomość, że rzuca wyzwanie siłom politycznym, które nie godziły się na planowane zmiany. Ocenił też, że krótki okres trwania jego gabinetu był bardzo ważnym etapem w procesie wybijania się Polski na niepodległość. Udało się wówczas zapobiec próbom utrzymania statusu kraju jako państwa o ograniczonej suwerenności.

Premier Jan Olszewski, działacz opozycji demokratycznej i obrońca w procesach politycznych w czasach PRL, w latach 1995-2011 był przewodniczącym Ruchu Odbudowy Polski. W latach 1989-1991 i 2005-2006 zasiadał w Trybunale Stanu. W 2009 roku został odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Orderem Orła Białego. Zmarł 7 lutego 2019 roku, w wieku 88 lat.

(więcej)

Gabinet Jana Olszewskiego został powołany 23 grudnia 1991 roku przez Sejm I kadencji, czyli wybrany w pierwszych w pełni wolnych wyborach w III Rzeczypospolitej. Jako premier Jan Olszewski stawiał przed sobą trzy główne zadania: wyprowadzenie Polski ze strefy wpływów postsowieckich, w tym wycofanie armii rosyjskiej z naszego kraju, uwolnienie aparatu państwowego od agentury i zabezpieczenie majątku narodowego.

Premier działał w nowej sytuacji międzynarodowej - 8 grudnia przestał istnieć Związek Radziecki. To skłoniło ekipę rządową do podjęcia działań w celu integracji Polski z NATO i Europą. Już 16 grudnia Polska podpisała układ stowarzyszeniowy ze Wspólnotami Europejskimi.

Premier Olszewski był przeciwny działaniom akceptującym funkcjonowanie środowisk postkomunistycznych w polityce, uważał, że ugoda z komunistami spowoduje brak rozliczeń, niechęć do lustracji i dekomunizacji. Jego rząd rozpoczął proces dekomunizacji w wojsku i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

Premier Olszewski był krytyczny wobec formy prywatyzacji gospodarki ustalonej w 1989 roku. Podkreślał, że prowadzony bardzo szybko proces sprzyja przechodzeniu dużej części polskiej gospodarki w ręce byłych aparatczyków PZPR. W jednym z wywiadów powiedział: "Pierwszą moją decyzją było wstrzymanie prywatyzacji, procesu, który prowadził do wydziedziczenia Polaków z narodowego majątku".

Jan Olszewski miał wielkie zasługi przy negocjowaniu wycofywania wojsk radzieckich z Polski. Zapobiegł tworzeniu spółek "joint ventures", do których mieli wejść radzieccy wojskowi stacjonujący w naszym kraju. To dzięki premierowi, w porozumieniu dotyczącym wycofania nie znalazł się zapis, popierany przez część polskich dyplomatów i Lecha Wałęsę, o rosyjskich ośrodkach, które miałyby pozostać na terenie Polski.

Rząd Olszewskiego odnotował sukcesy w kwestiach ekonomicznych, jak powstrzymanie inflacji, porządkowanie finansów publicznych, porozumienie z Międzynarodowym Funduszem Walutowym i Bankiem Światowym, a także w rozwiązywaniu sporów zbiorowych ze związkami zawodowymi.

Zobacz także

2023-09-26, godz. 10:00 77 lat temu władze PRL pozbawiły obywatelstwa polskiego gen. Andersa i 75 innych oficerów Polskich Sił Zbrojnych 77 lat temu - 26 września 1946 roku - władze PRL pozbawiły polskiego obywatelstwa generała Władysława Andersa oraz 75 innych oficerów Polskich Sił Zbrojnych… » więcej 2023-09-26, godz. 08:00 45 lat temu zmarł Jan Parandowski, autor słynnej "Mitologii" 45 lat temu, 26 września 1978 roku, zmarł Jan Parandowski, pisarz, eseista, popularyzator kultury i literatury antycznej, autor słynnej "Mitologii". W latach… » więcej 2023-09-26, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 26 września » więcej 2023-09-25, godz. 16:00 Cmentarze i pomniki z I wojny światowej wpisane na Listę UNESCO 139 cmentarzy i pomników z I wojny światowej w Belgii i we Francji zostało wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Przed pięcioma laty wniosek… » więcej 2023-09-25, godz. 14:00 Solidarność do wojska Już w najbliższą środę uroczyste otwarcie wystawy „Solidarność do wojska! Obozy wojskowe jako forma dotkliwej represji przeciwko członkom Solidarności”… » więcej 2023-09-25, godz. 12:00 Noc z historią Już w czwartek "Noc z historią". Zwiedzaj Muzeum Historii Polski jako pierwszy! » więcej 2023-09-25, godz. 10:00 Rekonstrukcja bitwy na Białej Górze Około tysiąca rekonstruktorów wzięło udział w inscenizacji bitwy na Białej Górze. Do czeskiej Pragi przyjechali między innymi z Francji, Niemiec i Polski… » więcej 2023-09-25, godz. 08:00 Paryska Polonia uczciła pamięć Rotmistrza Witolda Pileckiego Paryska polonia uczciła pamięć wybitnego rodaka - Rotmistrza Witolda Pileckiego. W podparyskiej miejscowości Montmorency poświęcono dąb upamiętniający… » więcej 2023-09-25, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 25 września » więcej 2023-09-24, godz. 12:00 105 lat temu urodził się Hieronim Dekutowski "Zapora" 105 lat temu, 24 września 1918 roku, urodził się major Hieronim Dekutowski "Zapora", cichociemny, dowódca oddziałów partyzanckich Armii Krajowej, Delegatury… » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »