Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » Mijają 34 lata od czerwcowych wyborów 1989 roku
2023-06-04, 10:30 Autor: IAR/O.Kłosińska/E.Leo/K.Koziełł/E.Porycka

Mijają 34 lata od czerwcowych wyborów 1989 roku

Pamiątkowy głaz z tablicą na skwerze im. 4 czerwca 1989 roku w Tomaszowie Mazowieckim. [fot. wikipedia, domena publiczna]
Pamiątkowy głaz z tablicą na skwerze im. 4 czerwca 1989 roku w Tomaszowie Mazowieckim. [fot. wikipedia, domena publiczna]
34 lata temu, 4 czerwca 1989 roku, odbyły się wybory parlamentarne (pierwsza tura) na zasadach ustalonych podczas obrad Okrągłego Stołu. Były to pierwsze w powojennej historii kraju częściowo wolne wybory do Sejmu oraz całkowicie wolne do przywróconego Senatu, który w PRL został zlikwidowany po sfałszowanym referendum 1946 roku.
Spektakularne zwycięstwo w głosowaniu 1989 roku odniosła Solidarność, kierowana przez Lecha Wałęsę.

Po raz pierwszy od 1945 roku do udziału w głosowaniu dopuszczono opozycję. Po raz pierwszy wybrano także Senat, tworząc dwuizbowe Zgromadzenie Narodowe. Czerwcowe wybory nie były jednak w pełni demokratyczne. Uczestnicy rozmów Okrągłego Stołu - przedstawiciele NSZZ "Solidarność" i rządzący krajem obóz komunistyczny - osiągnęli porozumienie, w myśl którego zagwarantowano rządzącej "koalicji", obejmującej PZPR i jej satelitów, obsadę co najmniej 299 (65 procent) miejsc w Sejmie. Pozostałe mandaty w liczbie 161 (35 procent) zostały przeznaczone dla opozycji. Senat był wybierany w sposób demokratyczny, bez wcześniejszych ustaleń co do podziału mandatów.

Część obozu solidarnościowo-opozycyjnego traktowała zgodę na udział w takich wyborach jak cenę, którą trzeba zapłacić za relegalizację (po ośmiu latach) Solidarności. Z kolei głównym zamierzeniem władzy było włączenie opozycji w istniejący system polityczny państwa, jednak w sposób gwarantujący komunistom utrzymanie steru rządów. Zarówno opozycja, jak i obóz rządzący, nie spodziewali się wyników tak druzgocących dla komunistycznej władzy. Po dwóch turach wyborów opozycja zdobyła 161 miejsc w Sejmie, czyli maksymalną liczbę posłów, na jaką pozwalał kontrakt zawarty z komunistami, a także 99 miejsc w Senacie. Jedno miejsce wywalczył kandydat niezależny.

Wynik wyborów zmienił układ sił politycznych. 24 sierpnia 1989 roku Tadeusz Mazowiecki został pierwszym niekomunistycznym szefem rządu w Europie Środkowo-Wschodniej od zakończenia II wojny światowej. Za przykładem Polski poszły inne kraje bloku komunistycznego. Był to początek tzw. jesieni ludów w Europie, której symbolem stał się upadek muru berlińskiego 9 listopada 1989 roku.

4 czerwca w Polsce jest obchodzony Dzień Wolności i Praw Obywatelskich, ustanowiony przez Sejm 24 maja 2013 roku dla upamiętnienia wyborów parlamentarnych z 1989 roku.

(więcej)

Do dziś Polacy są podzieleni zarówno w ocenie Okrągłego Stołu, jak i czerwcowych wyborów, które były konsekwencją jego obrad i ustaleń. Zwolennicy uważają, że w tamtym czasie nie było innego rozwiązania jak kompromis z rządzącymi. Przeciwnicy natomiast podkreślają, że ustępstwa, na które zgodziła się solidarnościowa opozycja w stosunku do komunistów, były zbyt daleko posunięte. W efekcie przyniosły: brak rozliczeń, niechęć do lustracji i dekomunizacji oraz akceptację funkcjonowania środowisk postkomunistycznych w polskiej polityce i gospodarce.

Pierwsza tura wyborów odbyła się 4 czerwca 1989 roku. Frekwencja wyniosła 62,11 procent. Zwyciężyli kandydaci Solidarności, którzy zdobyli 160 spośród 161 mandatów w Sejmie oraz 92 ze 100 w Senacie. Porażkę poniosła strona reżimowa. Poza dwiema osobami przepadła lista krajowa, która miała zapewnić czołowym działaczom PZPR miejsca w Sejmie. 4 czerwca z tej listy dostały się jedynie dwie osoby, a z okręgowych list partyjnych mandaty zdobyły trzy.

Ponieważ w I turze obsadzono tylko 165 miejsc w Sejmie, 18 czerwca odbyła się druga tura. Opozycja uzyskała wówczas 1 brakujący mandat w Sejmie oraz 7 w Senacie. Tym samym w Sejmie osiągnęła maksymalną liczbę posłów, na jaką zgodziły się wcześniej władze PZPR. Pozostałe miejsca przypadły kandydatom koalicji rządzącej. W 100-osobowym Senacie uzyskała 99 mandatów.

23 czerwca posłowie i senatorowie wybrani z list Solidarności utworzyli Obywatelski Klub Parlamentarny, na czele którego stanął Bronisław Geremek. Wyborcza klęska komunistów uniemożliwiła im powołanie własnego rządu, dlatego 24 sierpnia 1989 roku na czele koalicyjnego gabinetu stanął przedstawiciel Solidarności Tadeusz Mazowiecki. Pod koniec grudnia Sejm przyjął pakiet ustaw ministra finansów Leszka Balcerowicza, a także przywrócił przedwojenną nazwę i godło kraju. 29 stycznia 1990 roku rozwiązała się PZPR.

Zobacz także

2023-09-24, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 24 września » więcej 2023-09-23, godz. 10:00 Geneami 10 Już dzisiaj w zamku w Brzegu odbędzie się po raz dziesiąty konferencja genealogiczna w której będą uczestniczyli genealodzy z kraju i zagranicy. » więcej 2023-09-23, godz. 08:00 Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego będzie współprowadzone przez MKiDN i archidiecezję warszawską przez… Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego będzie współprowadzone przez kolejne 10 lat przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz archidiecezję… » więcej 2023-09-23, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 23 września » więcej 2023-09-22, godz. 16:00 Pomnik 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej Już jutro czyli 23 września br. z inicjatywy Rady Parafialnej w Easton on the Hill oraz Living History Group „First to Fight” odbędzie się uroczystość… » więcej 2023-09-22, godz. 14:00 80 lat Błyskawicy Od dzisiaj w Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej na wernisaż wystawy plenerowej „80 lat Błyskawicy. Niezwykła historia niezwykłych ludzi”. » więcej 2023-09-22, godz. 12:00 Żołnierze wyklęci w albumie Już dzisiaj (22 września 2023 ) w Sali Królewskiej PSM I i II stopnia im. M. Karłowicza w Mielcu godz. 18:00, odbędzie się spotkanie autorskie promujące… » więcej 2023-09-22, godz. 10:00 Operacja Lawina O losach oddziału kpt. „Bartka”, przebiegu kombinacji operacyjnej o krypt. „Lawina” oraz poszukiwaniach i identyfikacji szczątków pomordowanych żołnierzy… » więcej 2023-09-22, godz. 08:00 Powstańcy śląscy niezapomniani Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach zaprasza na uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego Franciszka Pukowca znakiem pamięci „Tobie… » więcej 2023-09-22, godz. 07:00 Kalendarium historyczne na dziś 22 września » więcej
23456
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »