Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 83. rocznica powstania Polskiego Państwa Podzie…
2022-09-27, 09:00 Autor: Radio Opole 4 HISTORIA / PAP

83. rocznica powstania Polskiego Państwa Podziemnego

Pawiak Pomścimy [fot. domena publiczna]
Pawiak Pomścimy [fot. domena publiczna]
27 września 1939 r., powstała Służba Zwycięstwu Polski – zaczątek Polskiego Państwa Podziemnego. Była to druga w ciągu niespełna osiemdziesięciu lat próba powołania tajnych struktur państwa walczącego o niepodległość. Twórcy PPP byli świadomi, że są kontynuatorami Tajemnego Państwa Polskiego z lat 1863–64.
"Dane mi przez Naczelnego Wodza w porozumieniu z Rządem pełnomocnictwo dowodzenia w wojnie z najazdem na całym obszarze Państwa, przekazuję gen. bryg. Michałowi Tadeuszowi Tokarzewskiemu-Karaszewiczowi z zadaniem prowadzenia dalszej walki o utrzymanie niepodległości i całości granic."
– J. Rómmel, gen. dyw.
AK w dokumentach 1939-1945,
t. 1, s. 2; SBN 950134805,
Gryf Printers Ltd., London, 1970.
Polskie Państwo Podziemne [film: IPNtvPL]
U podstaw istnienia struktur wojskowych i cywilnych Polskiego Państwa Podziemnego leży rozkaz wydany przez internowanego w Rumunii marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. Dokument ten upoważniał kierującego obroną Warszawy gen. Juliusza Rómmla do podejmowania dalszych decyzji co do kontynuowania walki. Rozkaz, postawa korpusu oficerskiego wciąż przebywającego w kraju oraz tworzenie się polskich oddziałów we Francji faktycznie wykluczały możliwość kapitulacji. W sytuacji wyczerpujących się możliwości kontynuowania jawnej walki koniecznością stało się powołanie podziemnych struktur kontynuujących misję państwa na całym jego obszarze.
[źródło: IPN]
[źródło: IPN]
„Dane mi przez Naczelnego Wodza w porozumieniu z rządem pełnomocnictwo dowodzenia w wojnie z najazdem na obszarze całego Państwa przekazuję gen. bryg. Michałowi Tadeuszowi Tokarzewskiemu-Karaszewiczowi z zadaniem prowadzenia dalszej walki o utrzymanie niepodległości i całości granic” – stwierdzał w rozkazie z 26 września 1939 r. gen. Juliusz Rómmel. Kilka godzin później, w nocy z 26 na 27 września, gen. Tokarzewski-Karaszewicz zaprzysiągł pierwszych oficerów mających tworzyć dowództwo Służby Zwycięstwu Polsce.

Michał Tokarzewski-Karaszewicz był weteranem Legionów Polskich oraz Polskiej Organizacji Wojskowej. W latach 1916–18 formował struktury POW, których celem miało być uwolnienie wschodnich ziem polskich znajdujących się najpierw we władaniu carskiej Rosji, a następnie Niemiec. Do pełnienia tej misji przygotowywał się w szeregach Związku Walki Czynnej, który od 1908 r. pod dowództwem Kazimierza Sosnkowskiego i ideową kontrolą Józefa Piłsudskiego przygotowywał kadry oficerskie do przyszłej wojny o niepodległość. Struktura ZWC była podzielona na drobne oddziały zarządzane przez „okręgi” i „dzielnice”. Ostatecznym założeniem miało być wywołanie powstania w Królestwie Polskim
Twórcy Związku Walki Czynnej zdawali sobie sprawę, że są pierwszą od upadku Powstania Styczniowego strukturą konspiracyjną nastawioną na walkę zbrojną. Piłsudski i jego otoczenie byli zafascynowani funkcjonującym pół wieku wcześniej Tajemnym Państwem Polskim. Dążyli do zrekonstruowania schematów struktur podziemnych i niepopełnienia błędów swoich poprzedników, które doprowadziły m.in. do aresztowania dyktatora zrywu Romualda Traugutta. Co równie istotne, twórcy ZWC, podobnie jak twórcy Tajemnego Państwa Polskiego, utożsamiali swój program walki zbrojnej z ideami głębokich zmian społecznych. Program otoczenia Piłsudskiego zakładał dokonanie „społecznej reformy, która by ogółowi obywateli wyzwolonego kraju zagwarantowała prawo do pracy i chleba, a zamieniając ziemię na własność narodową, zwróciła ją dawnemu jej właścicielowi – milionom pracującego ludu”. Tym samym Piłsudski ostatecznie odcinał się od charakterystycznego dla idei socjalistycznych dążenia do zmian rewolucyjnych. Świadectwem tego było też stopniowe słabnięcie związków z PPS-Frakcją Rewolucyjną. U progu I wojny światowej komórki ZWC działały we wszystkich trzech zaborach oraz niektórych skupiskach polskiej emigracji.
[źródło: IPN]
[źródło: IPN]
Również Tajemne Państwo Polskie już w momencie wybuchu Powstania Styczniowego zdefiniowało cele prowadzonej walki. „W pierwszym zaraz dniu jawnego wystąpienia, w pierwszej chwili rozpoczęcia świętej walki, K. C. N. (Komitet Centralny Narodowy przekształcony w Tymczasowy Rząd Narodowy – PAP) ogłasza wszystkich synów Polski, bez różnicy wiary i rodu, pochodzenia i stanu, wolnemi i równemi Obywatelami kraju” – podkreślano w manifeście ogłoszonym 22 stycznia 1863 r.

Autorem koncepcji Tajemnego Państwa Polskiego był Agaton Giller. Pochodzący z Wielkopolski działacz niepodległościowy już od 1862 r. przygotowywał instrukcje pracy konspiracyjnej. W jednej z nich, pochodzącej z lipca tamtego roku, zaznaczał, że ostatecznym celem rodzącego się od kilkunastu miesięcy podziemia jest przygotowanie „do powszechnego, a na dobry skutek obrachowanego powstania”. Kilka tygodni później napisał odezwę, która uznawała, że Komitet Centralny Narodowy jest faktycznym rządem Polski. Co ciekawe, Giller uważał wybuch Powstania Styczniowego za przedwczesny, niedostatecznie przygotowany i sprowokowany przez władze rosyjskie.
Mimo że historia walk o niepodległość prowadzonych metodami konspiracyjnymi ma znacznie dłuższą tradycję niż Tajemne Państwo Polskie i sięga co najmniej okresu przygotowań do wybuchu Insurekcji Kościuszkowskiej, to jednak właśnie w okresie Powstania Styczniowego uruchomiono struktury o charakterze cywilnym. Ich przeznaczeniem miało być koordynowanie lokalnych siatek życia codziennego. Instytucje Tajemnego Państwa Polskiego nadzorowały pobór podatków, działanie prasy, pocztę, uwłaszczenie chłopów, zwalczanie współpracy z zaborcą, a nawet druk obligacji. W realiach walki partyzanckiej jego symbolem była umieszczana na dokumentach oraz drukach propagandowych pieczęć Rządu Narodowego łącząca herby Polski, Litwy i Rusi oraz hasło „Równość, wolność, niepodległość”. Zgodnie z ideowym przesłaniem odezw władz powstańczych oraz symboliczną pieczęcią struktury Tajemnego Państwa Polskiego objęły niemal cały obszar ziem Rzeczypospolitej zagrabionych przez Rosję. Rząd uznawał również, że sprawuje władzę nad całym obszarem RP sprzed I rozbioru. Obok instytucji państwowych powoływano liczne formacje społeczne współpracujące z lokalnymi przedstawicielami Tajemnego Państwa, m.in. komitety skupiające kobiety zajmujące się opieką nad rannymi lub pomocą dla rodzin poległych.
[fot. IPN]
[fot. IPN]
Uznając się za w pełni pełnoprawne, Tajemne Państwo Polskie rozpoczęło także budowę struktur dyplomatycznych. 15 maja 1863 r. w Paryżu utworzono Agencję Główną reprezentującą rząd na arenie międzynarodowej. W ciągu kilku kolejnych miesięcy przedstawicielstwa Agencji założono w dziesięciu krajach europejskich. Przez niemal cały okres zaborów istniały kontakty między ośrodkami polskiej emigracji w Europie Zachodniej a krajem. Szczególną rolę odgrywali „agenci” stronnictwa Hôtelu Lambert. Stojący na jego czele książę Adam Jerzy Czartoryski przez wielu uznawany był za emigracyjnego władcę Polski.
12

Zobacz także

2022-11-29, godz. 11:00 "Okruchy z przeszłości" kolejny odcinek filmowej serii "…ale to już inna historia 2" [FILM] Listopadowa, odsłona serii „…ale to już inna historia 2” jest poświęcona interesującej i dotychczas jeszcze w niej nie prezentowanej grupie muzealiów… » więcej 2022-11-29, godz. 10:00 Duży Fiat skończył 55 lat W czasach PRL synonim luksusu i komfortu, marzenie wszystkich Polaków, w okresie rozwoju kapitalizmu pogardzany symbol minionych czasów. Duży Fiat, kant, kredens… » więcej 2022-11-29, godz. 09:00 Muzeum Narodowe w Poznaniu świętuje 165 lat istnienia Muzeum Narodowe w Poznaniu ma wyjątkowe znaczenie dla kultury narodowej – podkreślił w piśmie z okazji 165-lecia instytucji minister kultury i dziedzictwa… » więcej 2022-11-29, godz. 08:00 Kalendarium historyczne na dziś 29 listopada.. » więcej 2022-11-28, godz. 12:00 Wkrótce premiera animacji o żołnierzach wyklętych Celem trwającego projektu edukacyjnego pt. „ZwyciężaMY - VictorioUS” jest przybliżenie młodszym pokoleniom sylwetek żołnierzy wyklętych, a także ich… » więcej 2022-11-28, godz. 11:00 80 lat temu Niemcy rozpoczęli akcję pacyfikacyjno-deportacyjną na Zamojszczyźnie 80 lat temu, w nocy z 27 na 28 listopada 1942 r., oddziały policji i SS otoczyły Skierbieszów i inne wsie. Rozpoczęła się pierwsza faza akcji pacyfikacyjno-deportacyjnej… » więcej 2022-11-28, godz. 10:00 Niektóre wystawy muzeum na Górze św. Anny zamknięte Muzeum Czynu Powstańczego w Górze św. Anny przechodzi termomodernizację. W związku z remontem, stałe wystawy historyczne są niedostępne, zostały zabezpieczone… » więcej 2022-11-28, godz. 09:00 100 lat temu po raz pierwszy zebrał się Senat II RP 100 lat temu, 28 listopada 1922 r., w gmachu przy ul. Wiejskiej w Warszawie odbyło się pierwsze posiedzenie Senatu. Otwierając uroczyste zgromadzenie, Naczelnik… » więcej 2022-11-28, godz. 08:00 Kalendarium historyczne na dziś 28 listopada.. » więcej 2022-11-27, godz. 06:00 Kalendarium historyczne na dziś 27 listopada.. » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »