Radio Opole » Aktualności historyczne » Aktualności historyczne » 82 lata temu Niemcy rozpoczęli wysiedlenia z Żywiecczyzny…
2022-09-21, 09:01 Autor: Marek Szafrański / PAP

82 lata temu Niemcy rozpoczęli wysiedlenia z Żywiecczyzny 20 tys. Polaków

Polacy wysiedlani ze wsi Dolna Sól w 1940 w czasie Aktion Saybusch (pol. Akcja Żywiec) [fot. domena publiczna]
Polacy wysiedlani ze wsi Dolna Sól w 1940 w czasie Aktion Saybusch (pol. Akcja Żywiec) [fot. domena publiczna]
82 lata temu Niemcy rozpoczęli akcję wysiedlenia Polaków z Żywiecczyzny wcielonej do III Rzeszy. Od 22 września do 14 grudnia 1940 r. deportowali do Generalnego Gubernatorstwa ok. 20 tys. osób. Działania miały kryptonim Aktion Saybusch, czyli Akcja Żywiec.
Ofiarom deportacji w czwartek hołd odda lokalna społeczność. Przed obeliskiem upamiętniającym "Aktion Saybusch” oraz tablicą pamiątkową na budynku centrum kultury w Żywcu zostaną złożone kwiaty.

Aktion Saybusch była pierwszą podczas II wojny akcją wysiedleńczą na okupowanych ziemiach polskich. Jej przeprowadzenie umożliwił dekret Adolfa Hitlera o umocnieniu niemczyzny z 7 października 1939 r. Miał on na celu stworzenie nowych niemieckich obszarów osiedleńczych poprzez usunięcie stamtąd innych grup narodowościowych. Dokument włączał do Rzeszy tzw. rejencję katowicką na Górnym Śląsku, w której granicach znalazła się Żywiecczyzna.

22 września 1940 r. Niemcy wysiedlili pierwsze dwie miejscowości - Jeleśnię i Sopotnię Małą. Dom straciło 207 polskich rodzin. Wcześnie rano Niemcy otaczali wieś. Mieszkańcy otrzymywali 20 minut na spakowanie. Polakom odbierano dobytek - gospodarstwa, pieniądze, wartościowe przedmioty oraz inwentarz. Mogli zabrać ze sobą jedynie drobny sprzęt, koce i ubrania oraz zapas żywności na trzy dni. Każda osoba miała także otrzymać 20 zł. W ich majątkach osiedliły się 53 rodziny niemieckie; 232 osoby.

Akcją Żywiec dowodził obergruppenfuehrer SS Erich von dem Bach-Zelewski, który osobiście objeżdżał wsie, a później witał niemieckich kolonistów, pochodzących głównie z terenów Bukowiny w Rumunii.
Kobiety z dziećmi czekające na transport podczas Action Saybusch, 24 września 1940 [fot. domena publiczna]
Kobiety z dziećmi czekające na transport podczas Action Saybusch, 24 września 1940 [fot. domena publiczna]
Niemcy wysiedlonych zgrupowali w Żywcu, Rajczy i Suchej, skąd koleją byli wywożeni do miejscowości w Generalnym Gubernatorstwie, m.in. na Lubelszczyznę i Kielecczyznę. Na miejscu byli pozostawiani sami sobie. Miejscową ludność Niemcy informowali, że deportowani są przestępcami, co dodatkowo utrudniało ich położenie. Młodych rejestrowały niemieckie urzędy pracy. Byli wywożeni na przymusowe roboty do Rzeszy. Odbierano w ten sposób rodzinom ich żywicieli.

Ogółem w ciągu niespełna trzech miesięcy Niemcy wysiedlili ok. 20 tys. Polaków z 35 miejscowości. Deportacje nie objęły Żydów oraz rodzin, których przynajmniej jeden członek przebywał w tzw. starej Rzeszy i był zobowiązany do świadczeń na rzecz obrony.

Po wypędzeniu Polaków do wsi wprowadzano tzw. ekipy porządkowe, złożone z Żydów i młodych kobiet, przymusowo zabranych z okolicznych, niewysiedlonych wsi. Zaraz potem wprowadzali się osadnicy. Każda niemiecka rodzina otrzymywała po kilka mniejszych gospodarstw chłopskich.

Aktion Saybusch została zakończona przede wszystkim wskutek interwencji generalnego gubernatora Hansa Franka, który nie chciał przyjmować tysięcy ludzi. Polaków nadal jednak wysiedlano, ale już na ziemie wcielone do Rzeszy, a później do tzw. Polenlagrów, skąd byli kierowani do pracy przymusowej.

Do końca wojny Niemcy wysiedlili z Żywiecczyzny ok. 50 tys. Polaków, czyli ok. 30 proc. mieszkańców. W 1945 r. część z nich powróciła.

Mirosława Sikora i Monika Bortlik-Dźwierzyńska w książce "Aktion Saybusch". Wysiedlenie mieszkańców Żywiecczyzny przez okupanta niemieckiego 1940-1941", wydanej przez IPN, podkreśliły, że akcja zajmuje szczególne miejsce wśród gamy środków zastosowanych przez III Rzeszę celem zgermanizowania ziem polskich wcielonych do prowincji śląskiej.

„Wyjątkowość wynikała zarówno ze skali zaangażowanych w nią sił administracyjno-policyjnych, jak i z liczby Polaków, wysiedlonych i deportowanych do Generalnego Gubernatorstwa. Nigdy wcześniej ani nigdy później władze niemieckie nie podjęły się realizacji podobnego przedsięwzięcia na terenie prowincji śląskiej. Operacje wysiedleńcze o podobnej skali realizowane były natomiast na terenie tzw. Kraju Warty, w okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie, czy też na Zamojszczyźnie” – podkreśliły autorki.

Unikalność Aktion Saybusch polega również na tym, że wojnę przetrwała sporządzona przez żywiecką komórkę NSDAP dokumentacja fotograficzna. „Uzupełniona zdjęciami wykonanymi konspiracyjnie przez członka Związku Walki Zbrojnej z jednej strony, oraz doskonale zachowanymi niemieckimi dokumentami pisanymi z drugiej, pozwala nam na precyzyjną rekonstrukcję procedury wysiedlania i deportowania Polaków oraz wprowadzania na ich miejsce osadników niemieckich” – napisały we wstępie do książki Mirosława Sikora i Monika Bortlik-Dźwierzyńska.

Zobacz także

2022-11-22, godz. 10:00 Szesnastowieczne starodruki ujrzą światło dzienne Wojewódzka Biblioteka Publiczna w swoich zbiorach posiada starodruki, które przechowywane są w zamku w Rogowie Opolskim. Z renowacji wróciło pięć szesnastowiecznych… » więcej 2022-11-22, godz. 09:00 Rozpoczęła się zbiórka paczek w ramach akcji ''Rodacy Bohaterom'' dla kombatantów na Kresach Rozpoczęła się kolejna edycja akcji ''Rodacy Bohaterom''. Świąteczne paczki, podobnie jak w latach ubiegłych, trafią do kombatantów i ich rodzin mieszkających… » więcej 2022-11-22, godz. 08:00 Kalendarium historyczne na dziś 22 listopada.. » więcej 2022-11-21, godz. 12:00 Transmisja ONLINE Spotkania „Najlepszy” z cyklu „Tytani sportu” Już dzisiaj o godzinie 18.30 w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Janusza Kurtyki (ul. Marszałkowska 21/25) w Warszawie odbędzie się spotkanie „Najlepszy”… » więcej 2022-11-21, godz. 09:55 Upamiętniono 80. rocznicę wybuchu powstania zamojskiego W Warszawie upamiętniono w niedzielę 80. rocznicę wybuchu powstania zamojskiego. O tym heroicznym sprzeciwie należy nie tylko głośno mówić, lecz opowiadać… » więcej 2022-11-21, godz. 10:00 Tak wyglądał śląski dom. W Gogolinie powstała izba regionalna Izbę regionalną, przedstawiającą wnętrze śląskiego domu, otwarto w Gogolinie. Mieści się w przybudówce Publicznej Szkoły Podstawowej nr 3 w dzielnicy… » więcej 2022-11-21, godz. 09:06 W Katalonii odkryto pozostałości świątyni sprzed 2500 lat Archeolodzy z Hiszpanii odkryli w Katalonii, na północnym wschodzie kraju, pozostałości dużej świątyni. Według badaczy obiekt służył do sprawowania… » więcej 2022-11-21, godz. 08:00 Kalendarium historyczne na dziś 21 listopada.. » więcej 2022-11-20, godz. 08:00 Kalendarium historyczne na dziś 20 listopada.. » więcej 2022-11-19, godz. 08:00 Kalendarium historyczne na dziś 19 listopada.. » więcej
12345
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »