Radio Opole » Kraj i świat
2022-10-06, 09:10 Autor: PAP

78 lat temu zbuntowali się więźniowe Sonderkommando w Birkenau (korekta)

78 lat temu, 7 października w obozie Auschwitz II-Birkenau doszło do buntu Sonderkommanda. Była to specjalna grupa więźniów, głównie Żydów, których Niemcy wykorzystywali do usuwania ciał zgładzonych w komorach gazowych.

Pod koniec lata 1944 r., gdy malała liczba transportów z Żydami przeznaczonymi na zagładę, Niemcy zaczęli sukcesywnie likwidować więźniów Sonderkommanda. We wrześniu zgładzili ok. 200 osób. Pozostali zdali sobie sprawę z zagrożenia i zaplanowali bunt. W przygotowaniach Żydom pomagali jeńcy sowieccy, również wcieleni do Sonderkommanda.


Plan buntu zakładał wysadzenie krematoriów, podpalenie baraków, przecięcie drutów i masową ucieczkę. Więźniowie dysponowali prymitywnymi granatami, wykonanych z materiału wybuchowego zdobytego od więźniarek pracujących przy demontażu starych samolotów.


7 października 1944 r. rano obozowy ruch oporu zawiadomił buntowników, że SS zamierza zgładzić 300 członków Sonderkommanda. Żydzi postanowili walczyć. Organizatorami buntu byli polscy Żydzi: Załmen Gradowski, Jankiel Handelsman, Józef Deresiński, Josef Darębus. Sygnałem do walki miało być podpalenie krematorium.


Shlomo Venezia, zmarły w 2012 r. członek Sonderkommanda, wspominał, że najważniejsza część buntu miała się rozegrać w krematorium II. Więźniowie planowali, że zaatakują wartowników SS, którzy każdego dnia o godz. 18.00 przechodzili w pobliżu bramy idąc do wieżyczek, zabiją ich i zdobędą broń. To miał być sygnał do walki.


Esesmani przyszli jednak po godz. 13., by zabrać więźniów z krematorium IV. Zostali zaatakowani. Więźniowie byli uzbrojeni w kamienie, młotki i siekiery. Podpalili krematorium. Akcję podjęli także osadzeni w krematorium II. Zabili m.in. kapo Toepfera. „Ocaleni opowiedzieli nam, co zrobili z Karlem, niemieckim kapo, tym pospolitym kryminalistą, który najprawdopodobniej doniósł o planowanym buncie. Ogłuszyli go i tak jak stał, w ubraniu wrzucili do pieca” – relacjonował Venezia. Historyk z Muzeum Auschwitz Igor Bartosik podaje, że Toepfer przed wrzuceniem został zasztyletowany.


Więźniowie przerwali druty obozowe i zaczęli uciekać w stronę Pławów. Drogę przeciął im oddział alarmowy SS. W wyniku ostrzału polegli oni w okolicach obozowego gospodarstwa rolnego.


W walce zginęło ok. 250 więźniów. Byli wśród nich organizatorzy buntu. Ok. 200 zatrzymanych rozstrzelano wkrótce potem. „Zebrano nas przy krematorium. Przemawiał komendant. Pytał, czy zdajemy sobie sprawę z tego, co zrobiliśmy? Powiedział, że poniesiemy konsekwencje. Kazano nam położyć się twarzą do ziemi, ręce do tyłu i rozstrzeliwano co trzeciego” – wspominał po wojnie więzień Sonderkommano Henryk Mandelbaum.


Liczba osób w Sonderkommando zmniejszyła się po buncie z 663 do 212. Pozostałych przy życiu Niemcy umieścili w krematorium III.


Po buncie Niemcy wszczęli dochodzenie, skąd więźniowie mieli proch. Ustalili, że dostarczały go żydowskie dziewczęta zatrudnione w fabryce: Roza Robota, Ala Gaertner, Regina Safirsztain i Estera Wajcblum. Zostały powieszone trzy tygodnie przed wyzwoleniem obozu.


Pierwsze Sonderkommando powstało, by obsługiwać krematorium I w obozie macierzystym Auschwitz, w którym już latem 1941 r. palono ciała. Na początku lata 1944 r., gdy do Birkenau docierały transporty z Żydami węgierskimi, liczyło ono ok. 900 więźniów. Zawsze byli on izolowani od reszty. Obóz przeżyło zaledwie kilkudziesięciu.


Po wojnie były więzień Sondermommando Henryk Mandelbaum mówił: „Kiedy trafiłem do niego, było tak, jakbym do piekła trafił. Ja to palenie, wyrywanie zębów mam codziennie przed sobą. Chodzę z tymi obrazami, jem, śpię, tańczę, śpiewam. Tego się nie da wymazać. Mam to we krwi, w całym ciele” – wspominał. Mandelbaum zmarł 17 czerwca 2008 r.


Niemcy założyli obóz Auschwitz w 1940 r., aby więzić w nim Polaków. Auschwitz II-Birkenau powstał dwa lata później. Stał się miejscem zagłady Żydów. W kompleksie obozowym funkcjonowała sieć podobozów. W Auschwitz Niemcy zgładzili co najmniej 1,1 mln ludzi, głównie Żydów. Spośród ok. 140-150 tys. deportowanych do obozu Polaków śmierć poniosła niemal połowa. W Auschwitz ginęli także Romowie, jeńcy sowieccy i osoby innej narodowości. (PAP)


Autor: Marek Szafrański


szf/ dki/


Kraj i świat

2022-12-04, godz. 20:00 Ekstraklasa koszykarek - 9. kolejka (tabela) Wyniki meczów 9. kolejki i tabela ekstraklasy koszykarek: 2022-12-03:MKS Pruszków - Energa Krajowa Grupa Spożywcza Toruń 81:89 (32:30, 10:22, 21:28, 18:9)… » więcej 2022-12-04, godz. 20:00 Niemcy/ RND: minister obrony ma problemy, widzą to nawet koalicjanci Nawet wśród partii tworzących koalicyjny rząd Niemiec narastają wątpliwości, czy Christine Lambrecht podoła licznym i trudnym zadaniom ministra obrony… » więcej 2022-12-04, godz. 20:00 Alpejski PŚ - Kilde z dubletem w Beaver Creek Norweg Alexander Aamodt Kilde po zwycięstwie w sobotnim zjeździe wygrał także niedzielny supergigant alpejskiego Pucharu Świata w Beaver Creek. To jego trzeci… » więcej 2022-12-04, godz. 19:50 Ekstraklasa koszykarek – Ślęza – Arka 72:76 Ślęza Wrocław - VBW Arka Gdynia 72:76 (22:21, 15:16, 18:18, 17:21). Punkty: Ślęza Wrocław: Stephanie Jones 27, Anna Jakubiuk 15, Natalia Kurach 11… » więcej 2022-12-04, godz. 19:50 Ekstraklasa koszykarek - AZS Politechnika - BC 55:89 Enea AZS Politechnika Poznań - BC Polkowice 55:89 (15:21, 10:19, 18:25, 12:24). Punkty: Enea AZS Politechnika Poznań: Alecia Sutton 20, Kateryna Rymarenko… » więcej 2022-12-04, godz. 19:50 W Warszawie odbył się kolejny przedświąteczny Międzynarodowy Kiermasz Dobroczynny SHOM W niedzielę w Warszawie już po raz piętnasty odbył się Międzynarodowy Kiermasz Dobroczynny zorganizowany przez Stowarzyszenie Współmałżonków Szefów… » więcej 2022-12-04, godz. 19:40 Synoptyk IMGW: poniedziałek z większą ilością chmur i opadami W poniedziałek do Polski napływać będzie stosunkowo ciepłe powietrze z południowego wschodu. Temperatura maksymalna wyniesie od minus jednego stopnia na… » więcej 2022-12-04, godz. 19:40 MŚ 2022 – Prusik: szkoda, że tak nie było wcześniej Były kapitan reprezentacji Waldemar Prusik ocenił po porażce z Francją 1:3 w 1/16 mistrzostw świata, że i tak to był najlepszy mecz Polski w Katarze. 'Szkoda… » więcej 2022-12-04, godz. 19:40 Ekstraklasa koszykarzy - Spójnia - Stal 89:91 PGE Spójnia Stargard - BM Stal Ostrów Wlkp. 89:91 (22:14, 26:18, 16:26, 25:33). Punkty: PGE Spójnia Stargard: Jordan Mathews 25, Karol Gruszecki 18, Dominik… » więcej 2022-12-04, godz. 19:30 Zachodniopomorskie/ 29 zastępów strażaków gasi duży pożar tartaku w Tucznie 29 jednostek ochrony przeciwpożarowej pracuje na miejscu dużego pożaru, który w niedzielę po południu wybuchł w tartaku w Tucznie - poinformował rzecznik… » więcej
1234567
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej »